بیمۀ بیکاری بر اثر زلزله چگونه برقرار می‌شود؟

سازمان تأمین‌اجتماعی به عنوان بزرگ‌ترین سازمان بیمه‌گر کشور با جامعۀ عظیمی ‌‌از مخاطبان در ارتباط است که غالباً با قواعد و قوانین این سازمان بزرگ آشنایی کافی ندارند. موضوعاتی که در این شماره به بررسی آن‌ها می‌پردازیم عبارتند از: میزان جریمۀ پیمانکار در صورت عدم ارسال لیست کارکنان شاغل، دریافت مقرری بیمۀ بیکاری همزمان با دریافت مستمری کارافتادگی جزئی، بازداشت اموال منقول شخص ثالث در صورت بدهی بیمه‌ای فروشنده قبلی، و افزایش ۱۰ درصد حداقل حقوق برای دریافت کنندگان بیمۀ بیکاری دارای فرزند.

پیمانکاری شرکت ساختمانی، برای ساخت درمانگاه، قراردادی با یک موسسۀ خصوصی منعقد کرده است. در دورۀ اجرای قرارداد ضمن ارسال صورت مزد و حقوق کارکنان شاغل در پروژه، حق بیمه‌های مربوطه نیز پرداخت شده است؛ با این حال شعبۀ تأمین ‌اجتماعی براساس ضرایب مربوطه به قراردادهای پیمانکاری، بابت مانده بدهی قرارداد، پیمانکار را بدهکار کرده و درصورت حساب بدهی برآوردی ابلاغی به پیمانکار، صرفاً اصل حق بیمه با بیمه بیکاری (و بدون جریمه) اعلام شده است. در مهلت قانونی ۳۰ روزه نه اعتراضی صورت گرفته و نه حق بیمه پرداخت شده است، اما برای دریافت بقیه مطالبات از واگذارندۀ کار، در مراجعه به شعبۀ تأمین ‌اجتماعی جهت پرداخت مانده بدهی و اخذ مفاصاحساب، جریمۀ عدم پرداخت حق بیمه نیز از پیمانکار وصول شده است، در حالی‌که در صورت حساب برآوردی اولیه جریمه‌ای در نظر گرفته نشده بود. علت چیست؟

برعکس کارفرمایان کارگاه‌های مشمول بیمۀ اجباری که در صورت حساب برآوردی آنها حسب مورد، جریمۀ عدم ارسال لیست و عدم پرداخت حق بیمه محاسبه و منظور می‌شود، در قرارداد‌های پیمانکاری چنانچه پیمانکار ضمن ارسال لیست، حق بیمۀ کارکنان شاغل در قرارداد را پرداخت می‌کند، پس از محاسبۀ حق بیمۀ قرارداد طبق مقررات مربوطه، درصورت وجود مانده بدهی بابت اصل حق بیمه و بیمۀ بیکاری، در محاسبۀ اولیۀ بدهی برآوردی، جریمۀ تأخیر تأدیه محاسبه نمی‌شود؛ اما چنانچه بعد از ابلاغ مانده بدهی، پیمانکار ظرف ۳۰ روز از تاریخ ابلاغ ، بدهی را پرداخت نکند -مثل پیمانکاری شما- برای هرماه تأخیر به میزان ۲ درصد مشمول جریمه تأخیر پرداخت حق بیمه می‌شود.

در زلزلۀ اخیر شهرستان خوی، به علت تخریب کارگاه چوب بری که سه ماه ازشروع به‌کار آن سپری شده است، سه نفر از کارگران بیمه‌شده کارگاه بیکار شده‌اند. چون کل سابقۀ هریک از کارگران فقط۳ ماه است و طبق بند الف مادۀ ۶ قانون بیمۀ بیکاری، بیمه‌شدۀ بیکار در صورت داشتن حداقل ۶ ماه سابقۀ پرداخت حق بیمه می‌تواند از مقرری بیمۀ بیکاری استفاده کند. کارگرانی که صرفا با سه ماه سابقه پرداخت حق بیمه، دراثر وقوع زلزله بیکارشده‌اند، با چه شرایطی می‌توانند از مقرری بیکاری استفاده کنند؟

طبق تبصرۀ ۲ مادۀ (۲) قانون بیمۀ بیکاری، بیمه‌شدگانی که به علت حوادث قهریه و غیر مترقبه مثل زلزله بیکار شوند از شمول بند الف مادۀ ۶ قانون مذکور مستنثی هستند. به عبارتی کارگران بیکار شده با سابقۀ کمتر از ۶ ماه نیز با در نظرگرفتن سایر شرایط می‌توانند از مقرری مربوطه بهره‌مند شوند. لذا لازم است کارگران بیکارشده ظرف ۳۰ روز از تاریخ بیکاری، جهت تشکیل پرونده و تنظیم دادخواست به ادارۀ کار محل اشتغال مراجعه کنند تا متعاقبا توسط شعبۀ تأمین ‌اجتماعی شهرستان خوی برای آنها مقرری بیمۀ بیکاری برقرار شود.

آیا در قرارداد‌های پیمانکاری اگر پیمانکار نسبت به ارسال لیست کارکنان شاغل در پروژه اقدام نکند -مثل سایر کارگاه‌های مشمول قانون تأمین ‌اجتماعی- به بدهی آنها جریمۀ عدم ارسال لیست تعلق می‌گیرد؟

 اگر پیمانکار در طول اجرای قرارداد حداقل برای یک ماه لیست کارکنان شاغل در پروژه را در مهلت مقرر در مادۀ (۳۹) قانون تأمین ‌اجتماعی ارسال کند از شمول جریمۀ دیرکرد عدم ارسال لیست معاف است، در غیر این صورت به میزان ۱۰ درصد اصل حق بیمۀ ماهیانه، به عنوان جریمه عدم ارسال لیست محاسبه می‌شود. لازم به ذکر است چنانچه لیست با تأخیر ارسال شود جریمۀ دیرکرد منحصراً نسبت به حق بیمۀ مندرج در لیست همان ماه محاسبه خواهد شد.

همزمان با دریافت مستمری کارافتادگی جزئی، یک سال است در مغازۀ پوشاک‌فروشی کار می‌کنم. اگر کارفرما من را اخراج کند و بخواهم مقرری بیکاری دریافت کنم، آیا مستمری کارافتادگی جزئی من قطع می‌شود؟

خیر؛ دریافت مقرری بیمۀ بیکاری مانع از دریافت مستمری کارافتادگی جزئی نمی‌شود.

یک دستگاه لنج صیادی در تاریخ 1 دی 1401 طبق سند رسمی‌، توسط برادرم به من منتقل و فروخته شده است. بعد از انتقال رسمی‌، آن را مدتی به‌صورت موقت جهت صیادی دراختیار او قرارداده بودم. چون او قبلاً بابت حق بیمۀ کارگران شاغل در لنج، به تأمین ‌اجتماعی بدهی اجرایی داشت، اجرائیات سازمان تأمین ‌اجتماعی در تاریخ 15 دی 1401 لنج صیادی را که موقتاً در اختیار او بود، توقیف کرده است. حال از چه طریقی می‌توانم لنج را از بازداشت خارج کنم؟

در صورت بازداشت اموال منقول، اگر شخص ثالث (مثل شما) اظهار حقی مستند به سند رسمی‌ کند که تاریخ آن سند مقدم بر تاریخ بازداشت است، از مال بازداشت‌شده رفع توقیف به عمل می‌آید؛ لذا لازم است مدارک نقل و انتقال لنج را به واحد اجرائیات شعبۀ تأمین ‌اجتماعی مربوطه ارائه کنید. در صورت اثبات موضوع حتماً از لنج صیادی شما رفع بازداشت به عمل خواهد آمد.

با قرارداد ۱۰ ماه در شرکت تولیدکنندۀ تابلوهای تبلیغاتی، شاغل و بیمه‌شدۀ تأمین‌ اجتماعی بودم. در پایان قرارداد به علت تعدیل نیرو از شرکت اخراج شده‌ام. با توجه به اینکه جمعاً ۴ سال سابقه پرداخت حق بیمه دارم اما شعبۀ تأمین ‌اجتماعی به علت اینکه سابقۀ پرداخت حق بیمۀ من در آخرین محل اشتغال، ۱۰ ماه و کمتر از یک سال است با پرداخت مقرری بیمۀ بیکاری مخالفت کرده است؛ در حالی‌که طبق بند الف مادۀ ۶ قانون بیکاری، بیمه‌شدۀ بیکار با داشتن حداقل ۶ ماه سابقۀ پرداخت حق بیمه مشمول دریافت مقرری بیمۀ بیکاری قرارمی‌گیرد. لطفاً من را راهنمایی کنید.

طبق بند یک تفاهم‌نامۀ منعقده بین سازمان تأمین ‌اجتماعی و وزارت کار و امور اجتماعی وقت، کارگران شاغل در کارهای با ماهیت دائمی‌که دارای قرارداد موقت هستند، اگر در پایان قرارداد کار بدون میل و اراده بیکار شوند در صورتی می‌توانند از مقرری بیمۀ بیکاری استفاده کنند که مدت سابقۀ پرداخت حق بیمۀ آنها در آخرین کارگاه محل اشتغال، کمتر از یک سال ( ۳۶۵ ) نباشد. لذا چون سابق. شما ۱۰ ماه وکمتر از یک سال است، لذا مشمول دریافت مقرری بیم. بیکاری قرار نگرفته‌اید.

مدت چند سال در یک کارگاه مکانیکی کار می‌کردم. اخیراً به علت مشکلات جسمی ‌با گرفتن کلیۀ حقوق و مزایا و سنوات با کارفرما تصفیه‌حساب کرده و با کارفرما قطع رابطه کرده‌ام. با توجه به اینکه هم‌اکنون بیکار هستم. آیا می‌توانم از مقرری بیمۀ بیکاری استفاده کنم؟

خیر؛ اولین شرط دریافت مقرری بیمۀ بیکاری این است که بیکاری بیمه‌شده بدون میل و اراده او باشد. لذا اگر بیمه‌شده ضمن سازش با کارفرما و گرفتن کلیۀ حقوق و مزایای متعلقه از کار برکنار شود، مشمول دریافت مقرری بیمۀ بیکاری نخواهد بود.

پیش‌تر اعلام شده بود که طبق تفاهم‌نامۀ بین سازمان تأمین ‌اجتماعی و جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی‌ ایران، داوطلبان جمعیت هلال احمر با معرفی نهاد مذکور، می‌توانند در قالب بیمۀ صاحبان حرف و مشاغل آزاد و برمبنای حداقل دستمزد سال مربوطه بیمه شوند. اگر هلال احمر من را برای بیمه شدن معرفی کند می‌توانم دستمزد کسر حق بیمه را بیش از حداقل دستمزد انتحاب کنم؟

خیر، چون طبق تفاهم‌نامۀ مذکور، حق بیمۀ ماهیانۀ بیمه‌شدگان معرفی‌شده، توسط جمعیت هلال احمر پرداخت می‌شود، طبق توافقات صورت گرفته بین دو نهاد فوق‌الذکر، باید قرارداد مشاغل آزاد بیمه‌شدگان صرفاً با حداقل دستمزد سال مربوطه تنظیم شود.

قرارداد کار یک ساله از تاریخ اول اسفند 1400 لغایت اول بهمن 1401 با شرکت تولیدی کفش بچه‌گانه منعقد کرده‌ام. اگر بعد از اتمام قرارداد کارفرما نسبت به تمدید آن اقدام نکند و از کارگاه اخراج شوم (با در نظر گرفتن اینکه حقوق و مزایای دریافتی ماهیانۀ من که از آن حق بیمه کسر می‌شود به میزان چهل‌وپنج میلیون ریال است و سه فرزند دارم) آیا معادل یک ماه حقوق دریافتی زمان اشتغال، مقرری بیمۀ بیکاری به من تعلق می‌گیرد؟

خیر، فرمول برقراری بیمۀ بیکاری عبارت است از متوسط مزد روزاۀه بیمه‌شده ظرف ۹۰ روز قبل از تاریخ وقوع بیکاری ضرب در ۵۵ درصد ضرب در عدد ۳۰، و اگر مبلغ مورد محاسبه طبق فرمول کمتر از حداقل دستمزد سال برقراری مقرری باشد میزان آن تا حداقل دستمزد ترمیم داده می‌شود؛ ضمناً چنانچه بیمه‌شدۀ متأهل و یا متکفل بوده و افراد تحت تکفل قانونی داشته باشد، معادل ۱۰ درصد حداقل دستمزد روزانۀ کارگر عادی به تعداد عائله (حداکثر تا ۴ نفر) بیمه‌شده به مقرری او اضافه می‌شود، به شرطی که کل مبلغ پرداختی از ۸۰ درصد متوسط مزد بیمه‌شده بیشتر و یا از حداقل دستمزد کمتر نباشد.

چند سال است با داشتن جواز کسب پوشاک‎فروشی با نرخ ۱۸ درصد بیمه‌شدۀ مشاغل آزاد هستم. اخیراً مغازۀ پوشاک من به علت آتش‌سوزی تخریب شده و بیکار شده‌‎ام. آیا می‌توانم از مقرری بیمۀ بیکاری استفاده کنم؟

خیر. دریافت مقرری بیمۀ بیکاری مربوط به بیمه‌شدگان اجباری است که دارای کارفرما بوده و مشمول قانون کار هستند و از دستمزد آنها ۳ درصد بابت بیمۀ بیکاری کسر می‌شود. لذا طبق توضیحات داده شده و به استناد بند (۲) تبصرۀ مادۀ (یک) قانون بیمۀ بیکاری، بیمه‌شدگان صاحبان حرف و مشاغل آزاد و بیمۀ اختیاری مشمول دریافت مقرری بیمۀ بیکاری نیستند.

من و شوهرم که بیمه‌شدۀ تأمین ‌اجتماعی هستیم و به علت اتمام قرارداد از محل کار اخراج شده‌ایم. با توجه به اینکه یک فرزند داریم و هر دو نفر مشمول دریافت مقرری بیمۀ بیکاری قرار گرفته‌ایم به مقرری بیمۀ بیکاری شوهرم ۱۰ درصد حداقل حقوق بابت فرزند اضافه شده اما چرا به مقرری من اضافه نشده است؟

طبق تبصرۀ (۴) مادۀ (۷) قانون بیمۀ بیکاری، در صورت بیکاری زوجین صرفاً یکی از آنان (زن و یا شوهر) می‌تواند از ۱۰ درصد حداقل حقوق به ازای هریک از فرزندان استفاده کند.

به علت اخراج از کارگاه مدت دوازده ماه مقرری بیمۀ بیکاری برای من برقرار شده است که شش ماه آن را دریافت کرده‌ام. چون در زمان برقراری مقرری یک فرزند داشتم، ۱۰ درصد حداقل حقوق به مقرری من افزوده شده است، اما هم‌اکنون صاحب دومین فرزنده شده‌ام و ۶ ماه دیگر از مقرری من باقی مانده است. آیا می‌توانم برای فرزند دوم ‌نیز از ده درصد دیگری نیز بهره‌مند شدم؟

بله. اگر در طول مدت دریافت مقرری بیمۀ بیکاری، در تعداد افراد تحت تکفل تغییراتی شود، ۱۰ درصد ذکرشده در بند (ب) مادۀ (۷) قانون بیمۀ بیکاری تا حداکثر چهار نفر محاسبه و پرداخت می‌شود. لذا لازم است با مدارک مربوط به فرزند دوم به واحد امور بیمه‌شدگان شعبۀ مربوطه مراجعه کنید. البته طبق توضیحات داده‌شده در پاسخ یکی از سوال‌ها، باید جمع مقرری پرداختی از ۸۰ درصد متوسط دستمزد بیمه‌شده بیشتر نباشد.

با ۵ سال سابقه پرداخت حق بیمه از محل کارم اخراج شده‌ام و بعد از تنظیم دادخواست در ادارۀ کار قرار است مقرری بیکاری برای من برقرار شود. نظر به اینکه از شوهرم جدا شده‌ام و دادگاه حضانت فرزند ۵ ساله‌ام را به من واگذار کرده است. چون مدت دریافت مقرری برای افراد مجرد و متأهل یا متکفل متفاوت است، آیا در ردیف مجردین قرارمی‌گیرم و یا متکفلین؟

گر به موجب رأی قطعی دادگاه، حضانت (نگهداری) و کفالت (تأمین معاش) فرزند، توامان به عهدۀ بیمه‌شدۀ زن مطلقه باشد، جزء متکلفین محسوب می‌شود و مدت دریافت مقرری برای افراد متأهل و یا متکفل با ۵ سال سابقۀ پرداخت حق بیمه (مثل شما) ۱۸ ماه است. البته لازم به یادآوری است چنانچه مرجع قضایی در خصوص کفالت (تأمین معاش) فرزند صغیر اظهار نظر نکرده باشد، باید موضوع تأمین معاش فرزند مورد تأیید بازرس فنی شعبه قرار گیرد.

قبلاً بیمه‌شدۀ کارگاه تراشکاری بودم که به علت اخراج، یک سال مقرری بیمۀ بیکاری برای من برقرار شده است. شش ماه آن را دریافت کرده‌ام، و در ادامۀ دریافت آن متوجه شده‌ام که مقرری من قطع شده است. با توجه به اینکه اخیراً ادارۀ کار شغل تراشکاری در کارگاه دیگری را برای من پیشنهاد کرده بود که به علت بعد مسافت و مشکل رفت‌وآمد از قبول آن خودداری کرده‌ام. آیا قطع مقرری در ارتباط با این موضوع است؟

بله، طبق بند (ج) مادۀ (۸) قانون بیمۀ بیکاری و بخشنامه‌های صادره، یکی از موارد قطع بیمۀ بیکاری این است که بیمه‌شده از قبول شغل تخصصی خود و یا شغل مشابه پیشنهادی ادارۀ کار، جهت اشتغال مجدد خودداری کند.