تامین ۲۴
پایگاه خبری رفاه و تأمین اجتماعی
مشاغل سخت و زیان آور از جمله مشاغلی است که قانونگذار برای آن شرایط خاصی را از نظر بازنشستگی در نظر گرفته است. این شرایط که وضعیت بازنشستگی را برای شاغلین آن آسان و تسهیل می کند، متاسفانه برای مراجع و اشخاص ثالثی مثل کارفرما، پیمانکار و سازمان تأمین اجتماعی تبعات زیادی در پی دارد و مشکلات مالی قابل توجهی برای اشخاص مذکور بوجود می آورد.
در مشاغل سخت و زیان آور کارگر می تواند با ۲۰ سال سابقه متوالی یا ۲۵ سال سابقه متناوب بازنشسته شود. در این نوع بازنشستگی برای ۲۰ سال سابقه متوالي ۱۰ سال و برای ۲۵ سال سابقه متناوب ۵ سال ارفاق سابقه در نظر گرفته می شود. ضمن این که فرد متقاضی بدون شرط سنی بازنشسته می شود و با ۳۰ روز حقوق کامل مستمری دریافت می کند.
برای مشاغل مذکور ۴ درصد حق بیمه اضافه در نظر گرفته شده است که باید در انتهای خدمت و در زمان بازنشستگی از کارفرما وصول شود. ولی واقعیت آماری و مالی نشانگر آن است که ۴ درصد مذکور به هیچ وجه جوابگوی هزینه های مترتب برای این مصوبه نیست. کارگری که با این شرایط بازنشسته می شود، از دو جهت به سازمان تامین اجتماعی لطمه مالی وارد می کند:
الف- اول اینکه با این نوع بازنشستگی، کارگر ۱۰ یا ۵ سال زودتر بازنشسته می شود و به همین میزان به سازمان تامین اجتماعی حق بیمه پرداخت نمی کند، بنابراین سازمان در مدت مذکور از دریافت حق بیمه ۳۰ درصد محروم می شود. از جانب دیگر باید ۱۰ یا ۵ سال هم زودتر به فرد بازنشسته مستمری پرداخت کند. چنینمعادله ناعادلانه ای در نهایت خسران سازمان را به دنبال دارد.
در حال حاضر با توجه به آمار و ارقام سازمان تامین اجتماعی در سالهای اخیر بیش از ۲۰ درصد از بازنشستگان سازمان در زمره مشاغل سخت و زیان آور بوده اند که این امر برای سازمان تامین اجتماعی فشار مالی زیادی در پی داشته است. باید گفت یکی از موارد رسیدن به نقطه سر به سری یا ناترازی مالی سازمان، مشاغل سخت و زیان آور بوده است.
اصل در بررسی مشاغل سخت و زیان آور این است که باید استثنایی بر قاعده اصلی باشد. یعنی اصل در مشاغل، عادی بودن آنها است و سخت و زیان آوری شغل امری استثنایی است که باید در موارد نادر و با دلایل و مستندات واقعی شغل همراه باشد. در حال حاضر با تعداد بسیار زیادی از عناوین شغلی که سخت و زیان آور اعلام شده اند مواجه ایم، که برخی آنرا بالای ۱۰۰۰ عنوان شغلی تخمین زده اند. در حالی که این مشاغل باید بسیار معدود باشد، نه این که به مثابه یک رویه عادی جلوه گر شود. کار به جایی رسیده است که هر کارگری با هر شغلی مدعی سخت و زیان آوری می شود و درخواست خود را به کمیته بررسی مشاغل سخت و زیان آور ارائه می کند؛ حتی شغلهای اداری، کارگرساده، نگهبان. انباردار و....در مواردی سخت و زیان آور شناخته شده اند که با هیچ اصول و ضوابطی قابل توجیه نیست .
چه باید کرد؟ موارد زیر در این خصوص قابل ذکر است:
۱-در جزء ۱ بند الف قانون مشاغل سخت و زیان آور مصوب ۱۳۸۰ آمده است:«کارفرمایان کلیه کارگاههای مشمول قانون تأمین اجتماعی که تمام یا برخی از مشاغل آنها حسب تشخیص مراجع ذیربط سخت و زیانآور اعلام شده یا خواهند شد، مکلفند ظرف دو سال از تاریخ تصویب این قانون نسبت به ایمنسازی عوامل شرایط محیط کار مطابق حد مجاز و استانداردهای مشخص شده در قانون کار و آییننامههای مربوطه و سایر قوانین موضوعه در این زمینه اقدام کنند.
این اقدام به منظور کاهش و یا زدایش کامل مشاغل سخت و زیان آور در کارگاههای مذکور اتخاذ شده است. ولی متاسفانه این تکلیف هنوز به طور جدی در کارگاهها اعمال نشده است و کارگاههای بسیاری هستند که می توانند صفت زیان آوری را از کارگاه خود بزدایند، ولی اقدامی در این زمینه به عمل نمی آورند. تاکید بر اجرای این وظیفه هم برای کارفرما و هم برای سازمان تامین اجتماعی و هم برای بیمه شده چه در کوتاه مدت و چه در بلند مدت بسیار مفید و به صرفه خواهد بود. برای کارفرما از این جهت که هزینه های مربوط به مشاغل سخت و زیان آور مثل ۴ درصد حق بیمه بیشتر و هزینه های مربوط به تغییر عنوان شغلی و... را متقبل نمی شود. برای سازمان تامین اجتماعی نیز کاهش مشاغل سخت، باعث کاهش بار مالی سازمان خواهد شد. برای کارگر هم باعث پیشگیری از فرسودگی زودتر کارگر و جلوگیری از خطرات و حوادث کاری خواهد شد. پس این تکلیف در مجموع برای همگان سودمند است و باید نسبت به اجرای دقیق آن تدابیر شدیدتری اندیشیده شود.
۲- سخت گیری در تشخیص مشاغل سخت و زیان آور توسط کمیته های استانی تعیین و تشخيص مشاغل سخت و زیان آور یکی از راههای کاهش منطقی این مشاغل است. برخی از مشاغل در واقع شرایط مشاغل سخت و زیان آور را احراز نمی کنند، ولی مورد تایید قرار می گیرند که باید جلوی این امر گرفته شود. بدون مدارک و مستندات کافی و قوی نباید مشاغل را سخت و زیان آور را تشخیص داد و اعلام کرد.
در نامه اخیر اداره کل بازرسی کار وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی به کمیته های تشخیص و تعیین مشاغل سخت و زیان آور توصیه هایی شده است که اگر جدی گرفته شود، شاید بتواند تا حدودی از گسترش و توسعه این نوع تشخیص ها جلوگیری به عمل آورد. در این نامه که به شماره ۴۲۴۹۴ و در تاریخ۱۴۰۵/۳/۲۶ به عنوان مدیران کل محترم تعاون، کار و رفاه اجتماعی کشور صادر شده آمده است: «با عنایت به اینکه بررسی درخواست مشاغل سخت و زیان آور در کارگاههای مشمول موضوع تبصره (۳) الحاقی ماده ۷۶ قانون تأمین اجتماعی منطبق با ماده نخست آییننامه اجرایی مشاغل سخت و زیانآور نیازمند بررسی عوامل فیزیکی، شیمیایی، مکانیکی و بیولوژیکی محیط کار و فارغ از عوامل ارگونومیکی است؛ از این رو، خواهشمند است؛ به استناد ماده (۳) آییننامه اجرایی مشاغل سخت و زیان آور و تبصره آن که اتخاذ تصمیم قطعی در کمیتههای سخت و زیان آور را منوط و مستلزم اخذ گزارش آلاینده سنجی و گزارش کارشناسان موضوع ماده (۲) آیین نامه اجرایی میداند، این مهم در صدور آراء کمیتههای ذیربط رعایت شود تا ضمن پذیرش حقوقی پرونده، از اطاله زمان و طرح مجدد آن در دیوان عدالت اداری، پیشگیری به عمل آید.»
بررسی مشاغل سخت و زیان آور و تایید آن توسط کمیته های استانی باید حاوی شرایط زیر باشد:
۱-انجام بازرسی میدانی در مورد تعیین میزان آلاینده سنجی شغل مورد تقاضا و گزارش کردن آن به کمیته تشخیص مشاغل سخت و زیانآور.
۲-تطبیق عنوان شغلی مورد درخواست با عنوان شغلی مندرج در سازمان تامین اجتماعی. متاسفانه کمیته های سخت و زیان آور پس از دریافت درخواست متقاضیان مشاغل سخت و زیان آور، بدون این که مشاغل مورد درخواست را با عناوین شغلی مندرج یا ثبت شده در سازمان تامین اجتماعی مقایسه یا تطبیق دهند به بررسی و صدور رای اقدام می کنند که این روش صحیح نیست . قبل از بررسی، کمیته های مذکور باید از انطباق و یکسانی شغل مورد درخواست و عنوان شغلی مندرج در سازمان اطمینان حاصل کنند و سپس به بررسی درخواست مبادرت ورزند. این اقدام از سوء استفاده های احتمالی جلوگیری به عمل آورده و بار کاری کمیته های مذکور را نیز کاهش می دهد. بنابراین در صورتی که عنوان شغلی خواهان، با عنوان شغلی ثبت شده در سازمان یکسان نباشد، کمیته مذکور تا زمان عدم انطباق عناوین شغلی نباید آنرا مورد بررسی قرار دهد. در حالی که تغییر یا اصلاح عناوین شغلی از وظایف و اختیارات سازمان تامین اجتماعی و هیاتهای حل اختلاف اداره کار است .
۳-در آییننامه کارهای سخت وزیان آور و زیر زمینی مصوب ۱۳۷۱/۹/۲۹ وزارتین کار و بهداشت و درمان ۱۶ گروه شغلی مشمول مشاغل سخت و زیان آور قرار گرفته اند، که پس از بررسی کارشناسی به ۱۱۰ عنوان شغلی بسط یافته اند. بنابراین لازم است کمیته های مذکور این ۱۱۰ عنوان شغلی را در تشخیص مشاغل سخت مطمح نظر قرار دهند و از گسترش بی رویه عناوین شغلی جدید پرهیز کنند. باید يادآوري شود که مشاغل مدیریتی، سرپرستی، پشتیبانی، خدماتی، اداری، کارشناسی، نظارتی و نظایر آنها که استمرار فعالیت فرد در خارج از محل فعالیت و شرح شغل مشمولین گروه (ب) مشاغل سخت و زیانآور است، از شمول گروه مذکور خارج است. به طور مثال، کار در معادن صرفاً کارکنانی که مستقیماً در معادن مشغول فعالیت هستند مشمول گروه ب خواهند بود و اشخاصی که به دلیل ماهیت شغل به طور محدود و یا به دلیل سرکشی به طور موقت یا ساعتی به این مکان ها مراجعه می کنند، مشمول این ضوابط نخواهند بود.
