تامین ۲۴
پایگاه خبری رفاه و تأمین اجتماعی
بزرگترین صندوق بیمه‌ای کشور با 46 میلیون بیمه‌شده و مستمری‌بگیر در حال حاضر مسیر توسعه پوشش بیمه‌ای را برای همه گروه‌های فاقد بیمه در مشاغل رسمی و غیررسمی، پلتفرم‌ها و شاغلان در نهادهای مختلف ادامه می‌دهد.
به گزارش تأمین 24، توسعه بیمه‌ای در تأمین اجتماعی یا همان رشد چتر بیمه‌ای در سایه رونق تولید امکانپذیر است اما بزرگترین نهاد بیمه‌گر برای همه شاغلان و افراد غیرشاغل این فرصت را فراهم کرده است تا همه افراد بدون بیمه بتوانند از مزایای این سازمان بیمه‌ای استفاده کنند.
سازمان تأمین اجتماعی به‌عنوان بزرگترین نهاد بیمه‌گر کشور، توسعه چتر بیمه‌ای را از اولویت‌های اصلی خود قرار داده است. بر اساس تازه‌ترین آمارها، تا پایان اسفندماه ۱۴۰۴ جمعیت تحت پوشش این سازمان به بیش از ۴۶ میلیون و ۴۳۹ هزار نفر رسیده که نزدیک به نیمی از جمعیت کشور را شامل می‌شود. از این تعداد، ۳۷ میلیون و ۱۰۳ هزار و ۸۵۸ نفر بیمه‌شده و ۹ میلیون و ۳۳۵ هزار و ۳۴۲ نفر مستمری‌بگیر محسوب می‌شوند.
براساس برخی آمارهای موجود ضریب نفوذ بیمه‌ای در کشور در حال حاضر حدود ۷۳ درصد برای تمامی صندوق‌های بیمه‌گر است که سازمان تأمین اجتماعی به تنهایی بیش از 56 درصد این ضریب را به خود اختصاص داده است. این آمار نشان می‌دهد سازمان تأمین اجتماعی ستون اصلی نظام تأمین اجتماعی کشور محسوب می‌شود و توسعه پوشش بیمه‌ای در این سازمان، به معنای گسترش امنیت اجتماعی برای بخش قابل‌توجهی از جمعیت کشور است.
با این حال، حدود ۶ تا 8 میلیون نفر از جمعیت کشور همچنان فاقد هرگونه پوشش بیمه‌ای به شمار می‌روند. این شکاف، ضرورت تداوم برنامه‌های توسعه بیمه‌ای را دوچندان می‌کند. سازمان تأمین اجتماعی در سال‌های اخیر با اجرای طرح‌های مختلف بیمه‌ای، گام‌های مؤثری در جذب بیمه‌شدگان جدید برداشته است.
ساختار جمعیتی و محدودیت‌های رشد بیمه‌شدگان
یکی از چالش‌های اصلی پیش روی توسعه بیمه‌ای در ایران، ساختار جمعیتی کشور است. جمعیت ایران در سال ۱۴۰۴ به حدود ۸۶ میلیون و ۵۶۲ هزار نفر رسیده که از این تعداد، حدود ۶۰.۴ میلیون نفر در گروه سنی ۱۵ تا ۶۴ سال (جمعیت در سن کار) قرار دارند. اگرچه این نسبت، فرصت موسوم به «پنجره جمعیتی» را فراهم کرده، اما روند رو به افزایش سالمندی، هشدارهایی جدی برای آینده نظام بیمه‌ای به همراه دارد.
سهم جمعیت سالمندان ۶۰ سال و بیشتر از ۸.۲ درصد در سال ۱۳۹۰ به ۱۲.۶ درصد در سال ۱۴۰۴ افزایش یافته و پیش‌بینی می‌شود در افق 1430 به حدود ۳۰ درصد برسد. این تغییر ساختاری به این معناست که در سال‌های آینده، نسبت جمعیت فعال به جمعیت وابسته کاهش خواهد یافت و رشد طبیعی بیمه‌شدگان نیز تحت تأثیر قرار خواهد گرفت.
حمیدرضا نائب خسروشاهی، کارشناس بیمه‌های اجتماعی معتقد است که اگر توسعه بیمه‌ای سازمان تأمین اجتماعی را مسأله‌ای چندوجهی و مستلزم تحقق موضوعات گوناگون بدانیم، طبیعتاً افزایش شمار بیمه‌شدگان در قالب رشد چتر بیمه‌ای برای گروه‌های مختلف اجتماعی یکی از اولویت‌های این حوزه به‌شمار می‌رود. البته باید در نظر داشت که افزایش شمار بیمه‌شدگان تحت پوشش تأمین اجتماعی به شرط لحاظ کردن دستمزدهای واقعی و شفافیت بیشتر در این حوزه تأثیرگذار خواهد بود.
خسروشاهی در گفت‌وگو با تأمین 24 افزود: همچنین باید طبق تأکیدات موجود در سیاست‌های کلی تأمین اجتماعی در راستای افزایش شمار بیمه‌شدگان جدید برای افزایش منابع و اجرای به موقع تعهدات سازمان تأمین اجتماعی اقدام کرد؛ از این جهت که اجرا و تحقق سیاست‌های مذکور از اولویت‌های حوزه راهبری و عملکردی سازمان تأمین اجتماعی محسوب می‌شود.
وی اظهار کرد: به تبع ساختار جمعیتی کشور، شمار بیمه‌شدگان تأمین اجتماعی در دهه‌های اخیر در تناسب با تعداد بازنشستگان و مستمری‌بگیران، رشد فزاینده‌ای نداشته است؛ این رویه زمینه رشد تعهدات سازمان در برابر جامعه بیمه‌شدگان و بازنشستگان تحت پوشش را موجب شده است. به همین منظور برای توسعه بیشتر سازمان بزرگی همچون تأمین اجتماعی با داشتن جمعیت حدود 46 میلیون نفر باید در راستای برنامه‌ها و سیاست‌هایی مانند انواع بیمه‌ها جهت توسعه چتر بیمه‌ای این سازمان گام برداشت.
بازار کار و تأثیر آن بر رشد بیمه‌شدگان
رشد تعداد بیمه‌شدگان ارتباط مستقیمی با وضعیت بازار کار و رونق اقتصادی دارد. بررسی آمارهای بازار کار نشان می‌دهد که در سال‌های اخیر اگرچه نرخ بیکاری کاهش یافته، اما این کاهش عمدتاً ناشی از افت نرخ مشارکت اقتصادی بوده نه رشد اشتغال. در همین سال‌ها نرخ مشارکت اقتصادی کاهش یافته و نسبت اشتغال نیز روند کاهشی داشته است.
آمارها نشان می‌دهد که بخش قابل‌توجهی از نیروی کار بالقوه کشور، به دلایل ساختاری از بازار کار رسمی خارج شده و در نتیجه از پوشش بیمه‌ای نیز محروم می‌مانند. به همین دلیل ضرورت سیاست‌گذاری برای حفظ و تثبیت بیمه‌شدگان ضرورتی اجتناب‌ناپیر به شمار می‌رود.
رونق تولید و اقتصاد؛ موتور محرک توسعه بیمه‌ای
بدون رشد اقتصادی پایدار و رونق تولید، امکان ایجاد فرصت‌های شغلی جدید و در نتیجه گسترش پوشش بیمه‌ای وجود ندارد. آمارها نشان می‌دهد تعداد بیمه‌شدگان اصلی سازمان تأمین اجتماعی به حدود ۱۶ میلیون و ۳۷۴ هزار نفر رسیده است. این رقم در حالی است که جمعیت در سن کار کشور بیش از ۶۰ میلیون نفر است؛ به این معنا که نسبت قابل‌توجهی از نیروی کار بالقوه، در بازار رسمی کار و پوشش بیمه‌ای قرار ندارند.
رشد سرمایه‌گذاری در بخش‌های تولیدی، صنعتی و خدماتی، به‌طور مستقیم به افزایش اشتغال رسمی و گسترش تعداد بیمه‌شدگان می‌انجامد. هر واحد افزایش در اشتغال رسمی، به معنای افزودن یک بیمه‌پرداز جدید به جامعه بیمه‌شدگان و تقویت منابع پایدار سازمان است.
خسروشاهی افزود: یکی دیگر از موضوعات مهم برای تأمین به موقع منابع سازمان تأمین اجتماعی جهت اجرای تعهدات، توجه به مسأله رشد تولید است؛ این موضوع به طور مشخص به اشتغالزایی، پوشش بیمه‌ای شاغلان و افزایش بیمه‌پردازی و توسعه تأمین اجتماعی ارتباط دارد. در واقع به هر میزان توسعه اقتصادی را در کشور را شاهد باشیم، تأثیر آن بر افزایش شمار بیمه‌شدگان تأمین اجتماعی نیز اتفاق می‌افتد.
وی بیان کرد: به این واسطه تقویت ارتباط سازمان تأمین اجتماعی با شرکای اجتماعی به‌ویژه فعالان حوزه کار و تولید در راستای توسعه اقتصادی، رشد و تقویت تولید، خلق بیشتر فرصت‌های شغلی و طبیعتاً توسعه بیمه‌ای این سازمان را به دنبال خواهد داشت.
این کارشناس حوزه تأمین اجتماعی معتقد است که البته این موضوع نیاز به یک گفتمان و ایجاد ارزش‌های مشترک بین مفاهیم سازمان و مطالبات جامعه کارگری دارد. به طور یقین قوانین و مقرراتی که در حوزه‌های مختلف کارگری و کارفرمایی تبیین می‌شود اگر با مبانی سازمان منطبق نباشد چالش‌هایی را در نسل‌های آینده ایجاد کند.
تأثیر متقابل توسعه بیمه‌ای و منابع پایدار
توسعه بیمه‌ای و آمار بیمه‌شدگان، رابطه‌ای دوسویه و متقابل با منابع پایدار سازمان دارند. افزایش تعداد بیمه‌شدگان، به‌طور مستقیم به افزایش منابع پایدار سازمان از طریق در یافت حق بیمه منجر می‌شود. در مقابل، کاهش تعداد بیمه‌شدگان یا خروج آنان از پوشش بیمه‌ای، منابع سازمان را تضعیف می‌کند.
ضریب پشتیبانی سازمان تأمین اجتماعی در سال‌های اخیر نیز روندی نزولی سیر کرده است، این کاهش به این معناست که نسبت بیمه‌پردازان به مستمری‌بگیران در حال کاهش است و فشار بر منابع سازمان افزایش می‌یابد. در چنین شرایطی، هر بیمه‌شده جدید که به جمع بیمه‌پردازان اضافه می‌شود، می‌تواند به بهبود نسبی این نسبت کمک کند.
کارشناس بیمه‌های اجتماعی افزود: از سوی دیگر، افزایش تعداد بیمه‌پردازان یا بیمه‌شدگان و تحقق توسعه بیمه‌ای و بهره‌مندی تأمین اجتماعی از مزایای این مهم، تحقق اجرای موضوعاتی نظیر متناسب‌سازی حقوق بازنشستگان را تسهیل خواهد کرد. همچنین مسأله تعادل منابع و مصارف تأمین اجتماعی نیز متأثر از رشد داده‌های مرتبط با بیمه‌شدگان، وضعیت مناسبی را تجربه خواهد کرد؛ در مقابل، بهبود تعادل حوزه مذکور نیز بر وضعیت جذب بیمه‌پردازان تأثیرگذار خواهد بود.
وی اضافه کرد: از طرف دیگر، توسعه بیمه‌ای و افزایش جمعیت بیمه‌شدگان تأمین اجتماعی، تحقق منافع افراد تحت پوشش نظیر کارگران، کارفرمایان، بازنشستگان، مستمری‌بگیران و دیگر گروه‌های اجتماعی ذینفع این سازمان را به دنبال خواهد داشت.
تعادل منابع و مصارف؛ هدف نهایی توسعه بیمه‌ای
سازمان تأمین اجتماعی در حال حاضر ماهانه هزاران میلیارد تومان مستمری به حدود ۵ میلیون و 300 هزار بازنشسته، ازکارافتاده، بازمانده و مقرری‌بگیر بیمه بیکاری پرداخت می‌کند. مجموع هزینه‌های ماهانه سازمان به ۲۱۰ هزار میلیارد تومان می‌رسد که بخش عمده آن صرف پرداخت مستمری می‌شود.
در چنین شرایطی، توسعه بیمه‌ای و افزایش تعداد بیمه‌شدگان، کلید اصلی برقراری تعادل میان منابع و مصارف سازمان است. هر بیمه‌شده جدید، یک منبع پایدار درآمدی برای سازمان ایجاد می‌کند که در بلندمدت به پایداری مالی و توانایی ایفای تعهدات سازمان کمک می‌کند.
کارشناس بیمه‌ای اجتماعی گفت: طبق محاسبات بیمه‌ای و استانداردهای مرتبط با حوزه منابع و مصارف سازمان‌ها و صندوق‌های بازنشستگی، برنامه‌ها و اجرای تعهدات سازمان تأمین اجتماعی متأثر از تعداد بیمه‌شدگان و تناسب آن با جمعیت مستمری‌بگیر و بازنشسته است.
وی ادامه داد: این موضوع مهم باید از طریق تحقق ساختارهای جمعیتی و قوانین حمایت از خانواده و فرزندآوری مورد توجه قرار گیرد. تأمین اجتماعی در سال‌های اخیر به دنبال اجرا و پیش‌بینی برخی برنامه‌ها در حوزه قانون حمایت از خانواده و فرزندآوری بوده است؛ زیرا تحقق این موضوع تأثیری شگرف بر منابع و پایداری این سازمان خواهد داشت.
به گفته او، به طور یقین تحقق این راهبردها و سیاست‌ها در راستای افزایش منابع و در ماندگاری و پایداری این تأمین اجتماعی، امکان استمرار تعهدات بین‌نسلی را فراهم می‌کند.
توسعه بیمه‌ای در گرو رونق اقتصادی
می‌توان ادعا کرد که توسعه بیمه‌ای در سازمان تأمین اجتماعی، نه‌تنها یک هدف سازمانی، بلکه یک ضرورت ملی برای گسترش امنیت اجتماعی و تضمین پایداری صندوق‌های بازنشستگی است. تجربه سال‌های اخیر نشان می‌دهد که رشد بیمه‌شدگان به‌طور مستقیم به وضعیت بازار کار و رونق اقتصادی وابسته است. بدون رشد پایدار اقتصادی و ایجاد فرصت‌های شغلی مناسب، امکان گسترش پوشش بیمه‌ای وجود ندارد.
به گفته خسروشاهی، تأثیرگذاری و تأثیرپذیری فرایند توسعه بیمه‌ای و آمار بیمه‌شدگان تأمین اجتماعی بر یکدیگر و همچنین بر موضوعات و شاخص‌های مرتبط با این سازمان بزرگ بیمه‌گر، بیانگر اهمیت برنامه‌ریزی اساسی در راستای بهره‌مندی از همه ظرفیت‌های مربوط به توسعه چتر بیمه‌ای این سازمان است.
در مقابل، افزایش تعداد بیمه‌شدگان و تقویت منابع پایدار، به تعادل منابع و مصارف سازمان تأمین اجتماعی منجر می‌شود و توانایی این نهاد برای ایفای تعهدات بلندمدت خود را تضمین می‌کند. این چرخه مثبت، تنها با هماهنگی سیاست‌های اقتصادی، اشتغالی و بیمه‌ای محقق می‌شود و تداوم وضعیت فعلی، نه‌تنها آینده بیمه‌شدگان و مستمری‌بگیران، بلکه پایداری کل نظام تأمین اجتماعی کشور را با خطر جدی مواجه می‌سازد.
در چنین شرایطی هم سازمان تأمین اجتماعی به عنوان بزرگترین نهاد بیمه‌گر و هم وضعیت افراد بدون بیمه نیاز به توسعه چتر بیمه‌ای دارند، تأمین اجتماعی برای تدمین منابع پایدار و افراد فاقد بیمه هم برای تضمین امروز در وضعیت اشتغال و فرد در دوران بازنشستگی دارند.
