تامین ۲۴
پایگاه خبری رفاه و تأمین اجتماعی
به گزارش تأمین 24، در این میان، بیمههای توافقی به عنوان یک رویکرد نوین و اثرگذار، در دستور کار سازمان تأمین اجتماعی قرار گرفته تا این شکاف را پُر کند. بر اساس آخرین آمار رسمی، در حال حاضر، حدود 150 هزار نفر در قالب بیمه توافقی تحت پوشش این نهاد بیمهگر قرار گرفتهاند.
بیمههای توافقی مسیری را فراهم میکند تا مشمولان این نوع بیمه بتوانند با پرداخت ۲۷ درصد حق بیمه، از خدمات گسترده بیمهای و درمانی و حتی بازنشستگی استفاده کنند. حال از میان میلیونها فرد شاغل فاقد بیمه، تاکنون 150 هزار نفر در قالب این نوع تحت پوشش قرار گرفته است.
شکاف بیمهای و ضرورت پوشش همگانی
شکاف بیمهای ناشی از فعالیت اقتصادی شاغلان بدون بیمه میتواند مزایایی برای همه افراد بیمه شده و حتی سازمان تأمین اجتماعی داشته باشد، اما باید پرسید: چرا برخی شاغلان بدون بیمه میمانند؟ چرا نباید با وجود مزایای بالای بهرهمندی از بیمه برای این گروهها فرهنگسازی انجام شود تا این افراد هم بتوانند از مزایای بیمههای همچون توافقی استفاده کنند.
البته دلایل متعددی برای تحت پوشش قرار نداشتن شاغلان غیرمزدی وجود دارد که مهمترین آنها شامل نبود آیندهنگری و آگاهی، پرهزینه بودن بیمه برای برخی افراد و متفاون بودن ماهیت مشاغل میشود. بسیاری از شاغلان در مشاغل پلتفرمی، هنری، رسانهای و صنایع دستی، یا از مزایای بلندمدت بیمه بیاطلاع هستند یا آن را یک هزینه اضافی میدانند نه یک سرمایهگذاری برای آینده.
از طرفی دیگر، برخی از شاغل نرخ حق بیمه در برخی بیمهها با نرخ ۲۷ درصد حقوق پایه را بالا میدانند که برای بسیاری از فعالان این حوزه، بار مالی قابل توجهی محسوب میشود. همچنین متفاوت بودن ماهیت مشاغل از دیگر دلایل زیر پوشش بیمه قرار گرفتن این افراد به حساب میآید. فعالان حوزههایی مانند هنرمندان، نویسندگان، رانندگان و مشاغل اینترنتی، فاقد رابطه کارگری - کارفرمایی مشخص هستند و در نتیجه امکان ارسال لیست بیمه از سوی کارفرما را ندارند.
نرگس اکبرپور روشن، عضو هیات علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی در این باره به تأمین 24 میگوید: با توجه به ضرورت تعمیم بیمههای اجتماعی و نیاز گروههای مختلف به بهرهمندی از پوشش بیمهای، بستر بیمههای توافقی را میتوان رویکرد اثرگذار در گسترش بیمههای اجتماعی دانست. در شرایطی که جمعیت در حدود 30 درصد جامعه همچنین از مزایای بیمههای اجتماعی بهرهمند نیستند، ابتکار و اهتمام سازمان تأمین اجتماعی به افزایش ضریب نفوذ بیمههای توافقی در بین گروههای مختلف اجتماعی سازوکاری موثر شمرده میشود.
اکبرپور روشن معتقد است، با نگاه به استدلال منطقمحور بیمههای اجتماعی در ارتباط آن با حوزه کسب و کار و اشتغال، ابتدا رشد و توسعه بیمههای اجتماعی در بین شاغلان باید مورد توجه و تمرکز سازمانهایی نظیر تأمین اجتماعی باشد. در این شرایط، افراد تبعی شاغلان نیز به عنوان بخشی از افراد بدون پوشش بیمهای، به جمع بیمهشدگان اضافه میشوند.
به گفته او، البته به دلیل فعالیت بخش بزرگی از جمعیت بدون بیمه جامعه در حوزه مشاغل بدون رابطه کارگری و کارفرمایی، ضرورت چارهاندیشی درباره چگونگی پوشش بیمهای آنان بیشتر مشخص میشود. به همین واسطه بیمههای توافقی در حوزه عملکردی تأمین اجتماعی بسترساز رشد بیمهشدگان در حوزه فعالان مشاغل بدون رابطه مزدبگیری است.
بیمه توافقی چیست و چه مزایایی دارد؟
بیمههای توافقی که بر اساس ماده یک قانون تأمین اجتماعی و با هدف تعمیم و گسترش انواع بیمههای اجتماعی طراحی شدهاند، قراردادهایی هستند که سازمان تأمین اجتماعی با سازمانها، انجمنهای صنفی، کانونها و نهادهای مختلف منعقد میکند. این بیمهها ماهیت اختیاری دارند و به گروههای خاص مانند هنرمندان، نویسندگان، روزنامهنگاران، ورزشکاران، امدادگران و حتی پزشکان امکان میدهند با معرفینامه از نهاد مربوطه، تحت پوشش قرار گیرند.
مزایای این نوع بیمه برای افراد تحت پوشش شامل دسترسی به خدمات کامل بیمهای، نرخ پایه حق بیمه و امکان انتخاب سطح دستمزد میشود. در بخش دسترسی به خدمات کامل بیمهای، مزایایی همچون بازنشستگی، ازکارافتادگی، بازماندگان، درمان بدون پرداخت سرانه و فرانشیز، کمک هزینه ازدواج، پروتز و اروتز، مراسم ترحیم و سفر بیمار و همراه را برای این افراد تحت پوشش خواهد داشت.
همچنین دستمزد پایه در بیمه توافقی، ۱.۳ برابر حداقل دستمزد مصوب تعیین شده است که از نرخ ۲۷ درصدی بیمه اختیاری پایینتر است. در همین ارتباط متقاضیان میتوانند دستمزد مبنای پرداخت را بین ۱.۳ برابر حداقل و حداکثر دستمزد مصوب انتخاب کنند.
مزایای بیمههای توافقی برای سازمان تأمین اجتماعی نیز شامل جذب منابع جدید و پایداری مالی، افزایش ضریب پوشش بیمهای و کاهش بار هزینههای درمانی حوادث میشود. این نوع بیمه با جذب بیمهشدگان جدید، منابع مالی تازهای برای سازمان ایجاد میکند و به پویایی و پایداری صندوق کمک میکند.
همچنین افزایش ضریب پوشش بیمهای از دیگر مزیتهای این نوع بیمه برای سازمان تأمین اجتماعی به شمار میرود. سازمان با افزایش آمار بیمهشدگان توافقی، گامی مهم در جهت پوشش همگانی و تحقق عدالت اجتماعی برمیدارد. پیشگیری از وقوع هزینههای سنگین درمانی در مواقع بحران (حادثه یا بیماری) برای افراد بدون بیمه و سیستم سلامت کشوراز دیگر مزیتهای این نوع بیمه برای تأمین اجتماعی محسوب میشود.
به گفته اکبرپور روشن، عدم آیندهنگری برخی شاغلان، نبود تسلط لازم به قوانین و دستورالعملهای بیمهای و همچنین مزایای بیمهشدن و متفاوتبودن ماهیت و نوع مشاغل غیرمزدی، دلایل تحت پوشش قرار نداشتن بخشی از شاغلان بدون کارفرما محسوب میشوند. یکی از رویکردهای سازمان تأمین اجتماعی برای رفع خلاء بیمهای مشاغل غیرمزدی، استفاده از ظرفیت بیمههای توافقی است که از طریق ساماندهی گروههای مشاغل با مشارکت نهادها به سادهسازی روند شناسایی و بیمه افراد کمک میکند.
او اضافه می کند: بیشتر از ۶۵ درصد پوشش سازمان تأمین اجتماعی مربوط به بیمههای اجباری و مشاغل مزدبگیری است که بر اساس بند «الف» ماده ۴ قانون تأمین اجتماعی با پرداخت حقبیمه توسط کارفرما بیمه میشوند. در این نوع پوشش، بیمهشدگان بدون رابطۀ مزدبگیری با کارفرما، بر اساس توافق تأمین اجتماعی با دیگر سازمانها، تحت پوشش مقررات این نهاد بیمهگر قرار میگیرند.
وی بیان می کند: در این رویکرد، متقاضیان از سوی دستگاهها به تأمین اجتماعی معرفی میشوند. البته مسئولیت شناسایی و معرفی افراد واجد شرایط با این نهادهای مرتبط است. تاکنون ۳۲ دسته از گروههای اجتماعی از این طریق تحت پوشش قرار گرفته و بیش از ۱۵۰هزار نفر از بیمهشدگان سازمان را شامل شدهاند.
مصادیق عینی؛ خبرنگاران و هنرمندان در مسیر بیمه
یکی از مهمترین مصادیق بیمههای توافقی، پوشش هنرمندان، نویسندگان و روزنامهنگاران است. سازمان تأمین اجتماعی با همکاری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، صندوق اعتباری هنر و معاونت مطبوعاتی، تفاهمنامهای را اجرایی کرده که بر اساس آن، فعالان رسانهای فاقد بیمه و بدون رابطه مزدبگیری، میتوانند با معرفینامه از سامانه جامع رسانهها و پرداخت حق بیمه، تحت پوشش قرار گیرند.
با وجود مزایای متعدد، بیمههای توافقی با چالشهایی نیز مواجه هستند که برخی از این چالشها را میتوان عدم آگاهی کافی، حق بیمه به نسبت بالا و شرط سنی 50 سال دانست. در حال حاضر بسیاری از شاغلان مشاغل آزاد و پلتفرمی از وجود این نوع بیمه بیاطلاع هستند.
همچنین با وجود نرخ پایه ۱.۳ برابر حداقل دستمزد، همچنان پرداخت سهم ۲۷ درصدی برای بسیاری از فعالان اقتصادی با درآمدهای نامنظم، دشوار است. حداکثر سن پذیرش ۵۰ سال است اگرچه سابقه قبلی به این سقف اضافه میشود که ممکن است برخی از متقاضیان مسنتر را از چرخه خارج کند.
عضو هیات علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی می گوید: پوشش بیمهای بیش از 90 درصدی شاغلان مزدبگیر در مقابل ضریب پوششی 50 درصدی بیمه شاغلان غیرمزدی نیز تأکیدی بر اهمیت گسترش این نوع بیمه است. به این معنا در صورت حداکثری شدن پوشش بیمههای اجتماعی برای افراد شاغل، باید پوشش این گروهها در اولویت قرار گیرد.
وی ادامه می دهد: البته سازمان تأمین اجتماعی به عنوان بزرگترین نهاد بیمهای حوزه شاغلان کشور، با دارا بودن این قابلیت، امکان پوشش بیمهای شاغلان غیرمزدی در قبال پرداخت حقبیمه را به صورت اختیاری دارد. بیمههای توافقی در این حوزه نقش کارکردی دارا است. در این راستا، طرحهای مربوط به بیمههای خاص شامل هنرمندان، بافندگان، رانندگان، کارگران ساختمانی، باربران، خادمان مساجد و کارفرمایان صنفی و حرف و مشاغل آزاد و بیمههای توافقی از طرف تأمین اجتماعی طراحی و اجرایی شده است.
رویکردی اثرگذار با بیمههای توافقی
بیمههای توافقی یک رویکرد اثرگذار و ضروری در راستای گسترش بیمههای اجتماعی و تحقق عدالت اجتماعی هستند. این نوع بیمه با پُر کردن شکاف بین بیمه اجباری و اختیاری، بستری فراهم کرده تا شاغلان بدون کارفرما - مانند خبرنگاران، هنرمندان، نویسندگان و فعالان حوزه کسبوکارهای مجازی - بتوانند از مزایای قانونی بیمه تأمین اجتماعی بهرهمند شوند.
این کارشناس بیمههای اجتماعی می گوید: توجه به تفاوت عمده مشاغل غیرمزدی و امکان تعیین دامنههای متفاوت دستمزد برای هریک از گروههای شغلی از جمله مزیتهای این روش بیمهای محسوب میشود. دستمزد اقشار مختلف شاغل در گروههای کاری از یکدیگر متفاوت است. در نظر نگرفتن این تفاوت سطوح درآمد، پیامدهای نامطلوب برای بیمهشده در زمان مستمریبگیری وارد کردن خدشه به نقش بازتوزیعی بیمههای اجتماعی را موجب میشود.
وی ادامه می دهد: سهولت در شناسایی متقاضیان واجد شرایط و ساماندهی آنها از طریق یک سازمان طرف حساب با تأمین اجتماعی از دیگر مزیتهای این گونه پوشش بیمهای است.
او اضافه می کند: تأکید بر بیمههای توافقی ضمن اثرگذاری در افزایش پوشش بیمهای و بهروز برای تأمین اجتماعی، از طریق افزایش تعداد بیمهشدگان پایداری مالی و جمعیتی این سازمان را موجب خواهد شد. بنابراین بیمههای توافقی به عنوان یکی از طرحهای پایداری اجتماعی کشور، پایداری مالی تأمین اجتماعی را نیز به همراه خواهد داشت.
به گفته اکبرپور روشن، روند برنامهریزی و تحقق افزایش بیمههای توافق از سوی تأمین اجتماعی، نویدبخش این نکته است که با استفاده از بستر این نوع بیمه و ظرفیت گروههای مختلف اجتماعی، رشد تعداد و ضریب نفوذ بیمههای اجتماعی، افزایش بیمهشدگان تأمین اجتماعی و کاهش جمعیت بدون بیمه را در کشور شاهد باشیم.
از سوی دیگر، جذب حدود 150 هزار نفر در این قالب، هرچند در مقایسه با جمعیت ۶ تا 9 میلیونی فاقد بیمه عدد کوچکی است، اما نشاندهنده ظرفیت بالای این ابزار برای تأمین منابع جدید و افزایش پایداری مالی سازمان تأمین اجتماعی است.
برای موفقیت بیشتر این طرح، نیاز به فرهنگسازی گسترده، سادهسازی فرآیندهای اداری و کاهش بار مالی برای بیمهشدگان توافقی احساس میشود. تنها در این صورت است که سازمان تأمین اجتماعی میتواند به هدف بلندمدت خود یعنی پوشش همگانی و تحقق اصل ۲۹ قانون اساسی نزدیکتر شود.
