مالیات بر حقوق و حق بیمه چه تفاوتی دارند؟

کسورات قانونی مبلغی است که بابت حقوق دریافتی کارگر یا کارمند باید به مراجع مربوطه قانونی پرداخت شود. کسورات مذکور به دو دسته تقسیم می شوند: مالیات بر حقوق و حق بیمه.

مالیات بر حقوق یک مالیات تکلیفی است که پرداخت آن تکلیف کارفرماست. مالیات بر حقوق از حقوق کارگر برداشت می شود و توسط کارفرما به سازمان مالیاتی پرداخت می شود. مسؤل کسر مالیات از حقوق کارگر و پرداخت آن به اداره مالیات کارفرماست و اگر در این زمینه اقدام نکند، مشمول جریمه خواهد شد. کارفرما از خود هیچ مبلغی برای مالیات کارگر پرداخت نمی کند‌. او در واقع در حکم یک «واسطه قانونی» عمل می کند که موظف است مالیات را پیش از پرداخت حقوق، از آن کم کرده و به طور مستقیم به حساب دولت واریز کند.

این وظیفه ربطی به خودِ کارگر ندارد. مالیات بر حقوق برای کارگران و کارکنان دولت یکسان است و تا میزانی که هر سال در بودجه سالانه گنجانده می شود، معاف و بیش از آن از ۱۰ تا ۳۰ درصد مازاد بر مبلغ معافیت، مشمول اخذ مالیات خواهد بود.

در سال ۱۴۰۵ حقوق تا ۴۰ میلیون تومان‌ماهيانه و ۴۸۰ میلیون تومان سالانه از مالیات معاف است و از ۴۰ میلیون تومان بیشتر مشمول مالیات پلکانی می شود. 
جدول مالیات حقوق ماهانه (۱۴۰۵)
کمتر از ۴۰,۰۰۰,۰۰۰ تومان معاف از مالیات
 مازاد بر ۴۰ تا ۸۰ میلیون ۱۰درصد
مازاد بر ۸۰ تا ۱۰۰ میلیون ۱۵درصد 
مازاد بر ۱۰۰ تا ۱۲۰ میلیون ۲۰درصد 
مازاد بر ۱۲۰ تا ۱۴۰ میلیون ۲۵درصد 
مازاد بر ۱۴۰ میلیون ۳۰درصد

مثال: اگر حقوق یک کارگر ماهی ۵۵ میلیون تومان باشد، ۴۰ میلیون آن معاف از مالیات است و فقط ۱۵ میلیون تومان مازاد، مشمول مالیات ۱۰ درصد (یعنی ۱.۵ میلیون تومان) می‌شود. یعنی مالیات بر حقوق این شخص ۱و نیم میلیون تومان می شود .

 همانگونه که ذکر شد کارفرما موظف به ارسال لیست کارکنان و حقوق آنها به سازمان مالیاتی است و اگر نسبت به این وظیفه اقدام نکند مشمول جریمه می شود. ماده ۱۹۷ قانون مالیات‌های مستقیم می گوید: نسبت به اشخاصی که به شرح مقررات این قانون مکلف به تسلیم صورت یا فهرست یا قرارداد یا مشخصات راجع به مواردی هستند در صورتی که از تسلیم آنها در موعد مقرر خودداری و یا بر خلاف واقع تسلیم نمایند، جریمه متعلق در مورد حقوق عبارت خواهد بود از دو درصد (۲%) حقوق‌ پرداختی و در خصوص پیمان­کاری یک درصد (۱%) کل مبلغ قرارداد و در هر حال با مودی متضامن مسئول جبران زیان وارده به دولت خواهند بود.

جریمه عدم پرداخت مالیات
عدم‌پرداخت مالیات مقرر در مهلت زمانی تعیین شده (یکماه) باعث جریمه ای معادل ۱۰ درصد از حقوق مشمول مالیات به صورت ثابت خواهد بود. ضمن این که به ازای هر ماه تاخیر نیز ۲ و نیم درصد جریمه اضافی نیز به کارفرما تحمیل خواهد شد. ماده ۱۹۹ قانون مالیاتهای مستقیم در این زمینه می گوید: هر شخص حقیقی یا حقوقی که به ‌موجب مقررات این قانون مکلف به کسر و ایصال مالیات مودیان دیگر است درصورت تخلف از انجام وظایف مقرره علاوه بر مسئولیت تضامنی که با مودی در پرداخت مالیات خواهد داشت، مشمول جریمه‌ای معادل ده ‌درصد(۱۰%) مالیات پرداخت نشده در موعد مقرر و دو­ و نیم­‌درصد(۲/۵%) مالیات به ازای هر ماه نسبت به مدت تاخیر از سررسید پرداخت، خواهد بود.چنانچه مالیات توسط دریافت‌کننده وجوه پرداخت شود، در این­ صورت جریمه دو و نیم ‌درصد(۲/۵%) موضوع این ماده تا تاریخ پرداخت مالیات توسط مودی مزبور از مکلفین به کسر و ایصال مالیات، مطالبه و وصول خواهد شد.

حق بیمه نیز یکی از کسورات قانونی است که باید به سازمان تامین اجتماعی پرداخت شود. مسئول پرداخت حق بیمه به سازمان کارفرماست و کارگر در این زمینه هیچگونه مسئولیتی ندارد. در صورتی کارفرما نسبت به بیمه کردن کارگر اقدام نکند و حق بیمه مقرر را به سازمان‌پرداخت نکند مشمول جریمه می شود. جریمه عدم ارسال لیست کارکنان ۱۰ درصد بدهی مربوط و فقط برای یکبار منظور می شود و عدم پرداخت حق بیمه نیز ماهانه ۲ درصد بدهی مانده خواهد بود. حق بیمه کارکنان ۳۰ درصد است که ۲۳ درصد آن سهم کارفرماست و ۷ درصد سهم کارگر است. کارفرما باید هنگام پرداخت حقوق ماهيانه به کارگر، ۷ درصد از حقوق او برداشت و به اضافه ۲۳ درصد سهم خود به سازمان تامین اجتماعی پرداخت کند.

مهلت پرداخت حق بیمه هر ماه تا آخرین روز ماه بعد خواهد بود، تعویق در پرداخت حق بیمه حتی به مدت یک روز نیز مشمول جریمه ۲ درصد خواهد بود.در مورد حق بیمه، بر اساس ماده ۲۸ قانون تامین اجتماعی دولت متعهد به پرداخت ۳ درصد حق بیمه به عنوان کمک دولت شده است. این مبلغ باید هر سال در بودجه های سالانه کشور گنجانده و به سازمان پرداخت شود.

۱- اخذ حق بیمه در تامین اجتماعی از هزینه های کارفرما اخذ می شود که در قسمت هزینه های کارگاه نیز هزینه های مربوط به نیروی انسانی و کار مشمول کسر حق بیمه است و سازمان تأمین اجتماعی به درآمدهای کارگاه یا کارفرما کاری ندارد. اما در مالیات بیشتر دریافت مالیاتی بابت‌درآمدها ست مثل مالیات بر درآمد و ...‌البته در مالیات بر حقوق چون مبلغ مالیات از حقوق کارگر برداشت می شود، ارتباط هزینه فقط به لحاظ کسر حقوق به عنوان هزینه های مالیاتی از کل سود حاصله از کارفرماست.

۲- اگر کارفرما حق بیمه کارگر را به سازمان تامین اجتماعی پرداخت نکند، بعدا مجبور است که اصل (۳۰ درصد حق بیمه) و فرع(با جریمه ها) آن را به سازمان تامین اجتماعی پرداخت کند، اما چون ۷ درصد از حق بیمه سهم کارگر بوده و کارفرما آن را در موعد مقرر برداشت نکرده است، کارفرما می تواند پس از پرداخت کل حق بیمه، به کارگر مراجعه و ۷ درصد سهم کارگر را مطالبه کند. البته این کار می تواند از طريق مراجع قضایی صورت گرفته و اقدام شود.اما در مورد مالیات بر حقوق اینگونه نیست،اگر کارفرما مالیات مقرر را در موعد مقرر پرداخت نکند؛ موظف است اصل و فرع مالیات را از جیب خودش پرداخت کند و نمی تواند برای مالیاتی که بابت کارمند یا کارگر خود به اداره مالیاتی پرداخت کرده به کارگر مراجعه و از او مبلغ مربوطه را مطالبه کند.

بنابراین امکان مراجعه به دادگاه و درخواست بازپرداخت اصل مالیات یا جرایم آن برای کارفرما مقدور نیست. چون کارفرما در انجام وظایف قانونی خود قصور ورزیده بنابراین باید تبعات آن را نیز بپذیرد. از ماده۹۰ قانون مالیاتهای مستقیم این حکم قابل برداشت و استخراج است .ماده ۹۰ قانون مالیاتهای مستقیم(مسئولیت و جرائم): "اگر کارفرما مالیات را نپردازد یا کمتر پرداخت کند، خودش مسئول پرداخت اصل مالیات به اضافه جریمه است."

۳- حق بیمه ۳۰ درصد است که بین کارگر و کارفرما تقسیم می شود. یعنی کارفرما ۲۳ درصد از حقوق را پرداخت و کارگر نیز ۷ درصد از حقوق خود را بابت حق بیمه پرداخت می کنند. در واقع حق بیمه مربوطه به طور مشترک هم از کارگر و هم از کارفرما وصول می شود. ولی در مالیات بر حقوق کارفرما فقط وظیفه محاسبه و پرداخت مالیات به سازمان مالیاتی را دارد و کل مالیات از حقوق کارگر برداشت می شود. البته اگر جریمه ای از لحاظ دیرکرد در پرداخت مالیات به مبلغ بدهی تعلق بگیرد، مسؤل پرداخت آن کارفرماست یعنی جریمه را کارفرما باید از جیب خود به سازمان مالیاتی پرداخت کند.

4- مالیات بر حقوق صَرف امور جاری کشور می شود و مبلغی به اشخاص حقیقی یا حقوقی به صورت مستقیم پرداخت نشده و درواقع دولت در ازای دریافت مالیات تعهدی به اشخاص ندارد و فقط موظف به استفاده درست از آن برای امور جاری کشور است. اما حق بیمه مبلغی است که به سازمان بیمه ای پرداخت می شود و سازمان‌مذکور نسبت به اشخاص حقیقی به طور مشخص و مستقیم تعهد و مسؤلیت دارد. این تعهدات در مواقع لزوم مثل پرداخت مستمری های ازکارافتادگی، فوت، بیماری، بیکاری و...به فرد کارگر و یا بیمه شده باید ایفا شود. به عبارتی دیگر حق بیمه پرداختی متعلق به اشخاص حقیقی است و سازمان بیمه ای امانتدار آنها محسوب می شود و در شرایط خاص باید مسترد شود.