تامین ۲۴
پایگاه خبری رفاه و تأمین اجتماعی
طرح بیمه متمرکز یکی از طرح‌های بزرگ در سازمان تأمین اجتماعی است که در نهایت یکپارچگی شعب بیمه‌ای در این نهاد بزرگ بیمه‌گر را به دنبال خواهد داشت. در همین رابطه، شعبه ۱۹ تأمین اجتماعی تهران به عنوان پایلوت یکی از شعب سازمان تبدیل شده است و قرار است بیمه متمرکز در آستانه تعمیم به دیگر شعب است. این موضوع را می‌توان یک تحول بزرگ در این سازمان دانست. در نهایت هم می‌توان بیمه متمرکز را زیربنای تحول دیجیتال تلقی کرد.
طرح «بیمه متمرکز، یکپارچه‌سازی شعب و استقرار نظام یکپارچه مالی تعهدی» یکی از ۲۰ طرح تحول‌آفرین سازمان تأمین اجتماعی به شمار می‌رود که پس از ماه‌ها اجرای آزمایشی، در آستانه تعمیم سراسری قرار گرفته است. این طرح نه یک تغییر نرم‌افزاری ساده، بلکه بازطراحی بنیادین رابطه میان بیمه‌شده و شعبه است.
پراکندگی داده‌ها و سرگردانی مخاطبان در شعب
زیربنای شکل‌گیری این طرح، یک مشکل ساختاری چندین‌ساله بود، داده‌های بیمه‌ای در شعب مختلف پراکنده بود و همین پراکندگی، خدمات‌رسانی را کند، نظارت کلان را ضعیف و اجرای تحلیل‌های هوشمند را ناممکن می‌کرد.
پیامد ملموس برای ذینفعان این بود که بیمه‌شده یا کارفرما برای بسیاری از خدمات، ناچار به مراجعه به شعبه‌ای بود که پرونده اولیه در آن تشکیل شده بود؛ حتی اگر سال‌ها از تغییر محل سکونت یا فعالیت او گذشته باشد. این وابستگی جغرافیایی، هم هزینه زمانی ایجاد می‌کرد و هم برای کارفرمایانی که کارگاه‌های متعدد در شهرهای مختلف داشتند، به یک گلوگاه اداری جدی تبدیل شده بود.
تجربه نسخه الکترونیک، حذف دفترچه‌های بیمه کاغذی و طرح ۳۰۷۰ نشان داد که بخش قابل توجهی از خدمات تأمین اجتماعی می‌تواند بدون مراجعه حضوری ارائه شود. با این حال هنوز موقعیت‌هایی وجود داشت که بیمه شده برای دریافت یک خدمت یا پیگیری یک موضوع مجبور بود به شعبه‌ای مشخص مراجعه کند.
طرح «بیمه متمرکز، یکپارچه‌سازی شعب و نظام یکپارچه مالی تعهدی» قرار است همین گره را باز کند. ایده اصلی، ایجاد یک مرکز پشتیبان مرکزی برای تمرکز ورودی و پردازش داده‌هاست تا هم مسیر غیرحضوری شدن خدمات با سرعت بیشتری ادامه پیدا کند و هم در موارد ضروری، مراجعه بیمه شده به یک شعبه خاص محدود نباشد.
راه‌حل؛ سه لایه تمرکز
طرح بیمه متمرکز در سه سطح طراحی شده است. تمرکز داده‌ها به معنای تجمیع اطلاعات بیمه‌شدگان، کارفرمایان، سوابق و پرداخت‌ها در یک پایگاه داده مرکزی است. یکپارچه‌سازی سیستم‌ها ماژول‌های مختلف بیمه‌ای مانند محاسبه پیمان و رسیدگی به هیأت‌ها را در یک سکوی نرم‌افزاری واحد ادغام می‌کند. و بازمهندسی فرآیندها گردش‌کارهای سازمانی را بازطراحی می‌کند تا بهره‌وری افزایش یابد و خطای انسانی کاهش پیدا کند.
براساس اطلاعات موجود در حال حاضر میزان پیشرفت این طرح تا میانه سال ۱۴۰۵ حدود ۸۰ درصد اعلام شده است. شعبه ۱۹ تهران به عنوان پایلوت انتخاب شد و ماژول‌های وصول حق‌بیمه، مطالبات پیمان و هیأت‌های تشخیص مطالبات در آن به اجرا درآمد. همچنین مدیریت سازمان تأمین اجتماعی بر این موضوع تأکید دارد که این اقدام در نهایت رضایت ذینفعان در همان مراحل اولیه را به دنبال خواهد داشت.
در این طرح، سامانه متمرکز با ۱۰ ماژول از جمله بیمه رانندگان و بیمه اختیاری طراحی شده است. انتقال غیرحضوری سوابق میان صندوق تأمین اجتماعی و سایر صندوق‌ها، احتساب سوابق جبهه، سربازی و ایثارگری و همچنین هیأت های تشخیص و محاسبه پرونده در نسخه‌های پایلوت در حال عملیاتی شدن هستند. اصلاح فرایند صدور مفاصاحساب‌های تعهدی مقاطعه‌کاران نیز در این مجموعه قرار دارد. هدف این است که صدور مفاصاحساب به شکل غیرحضوری و برخط انجام شود و ضریب پیمان مقطوع نیز پیش از فراخوان و انعقاد قرارداد محاسبه شود؛ تغییری که می‌تواند شفافیت فرایند و رضایت ذینفعان را افزایش دهد.
این بخش فاز طراحی و آزمون با داده‌های واقعی را پشت سر گذاشته و برای بهره‌برداری توسط سامانه ستاد ایران، به GSB تحویل شده است. از سوی دیگر،سرویس غیرحضوری اعلام تمدید کارت هوشمند رانندگان اجرایی شده و سامانه پرداخت نوین نیز در سامانه خدمات غیرحضوری و سامانه SAMT در سراسر کشور عملیاتی شده است.
مزایا برای ذینفعان و تأمین اجتماعی
مهم‌ترین مزیت‌های اجرای طرح بیمه متمرکز برای بیمه‌شدگان و بازنشستگان این است. مهم‌ترین دستاورد، حذف وابستگی به شعبه دارای سابقه است. پس از اجرای کامل طرح، هر بیمه‌شده یا بازنشسته می‌تواند در هر نقطه از کشور به هر شعبه‌ای مراجعه کند و همان خدماتی را دریافت کند که در شعبه اصلی خود دریافت می‌کرد. این موضوع در واقع یعنی پایان محدودیت جغرافیایی در دسترسی به خدمات به شمار می‌رود.
همچنین مزیت‌های این طرح برای کارفرمایان به طور کامل مشخص است. کارفرمایانی که کارگاه‌های متعدد در سراسر کشور دارند، دیگر نیازی به اعزام نماینده به شعب مختلف ندارند. محاسبه ضریب هوشمند پیمان به صورت ساختاریافته و سیستمی انجام می‌شود و بوروکراسی اداری را به حداقل می‌رساند . همچنین امکان استفاده برخط از مانده بستانکاری برای تسویه بدهی‌های جاری و معوق در قالب کیف پول الکترونیکی فراهم می‌شود.
سازمان تأمین اجتماعی نیز در راستای اجرای بیمه متمرکز مزایایی را خواهد داشت. یکپارچگی داده‌ها، امکان تحلیل دقیق رفتار بیمه‌پردازان، اجرای داشبوردهای مدیریتی و بهره‌گیری از هوش مصنوعی را فراهم می‌کند. حذف فرآیندهای موازی، هزینه‌های اداری را کاهش می‌دهد و وحدت رویه در اجرای بخشنامه‌ها را تضمین می‌کند. همچنین این طرح زیربنای اجرای نظام مالی تعهدی و هوشمندسازی بازرسی دفاتر قانونی است.
فرصت و ریسک
آنچه بیمه متمرکز را از یک پروژه فناوری فراتر می‌برد، پیامدهای آن برای عدالت دسترسی است. در نظام فعلی، کیفیت و سرعت خدمت تا حدی به شعبه مراجعه‌کننده وابسته بود؛ یکپارچه‌سازی می‌تواند این نابرابری ناخواسته را کاهش دهد. تحقق «دسترسی عادلانه به امکانات و خدمات» به عنوان زیربنای این طرح از سوی مدیریت سازمان تأمین اجتماعی تلقی می‌شود.
با این حال، دو ریسک قابل شناسایی است. نخست، ریسک مرحله گذار؛ هر تحول سیستمی بزرگ در سازمانی با میلیون‌ها پرونده، احتمال اختلال موقت را افزایش می‌دهد. تأکید مدیرعامل بر کوتاهی این دوره نشان‌دهنده آگاهی از این ریسک است، اما تجربه سازمان‌های بزرگ نشان می‌دهد که آموزش پرسنل و پایداری زیرساخت، تعیین‌کننده موفقیت است.
دوم، انتظارات عمومی؛ وعده «خدمات بدون مرز» انتظاراتی ایجاد می‌کند که اگر تعمیم سراسری با تأخیر یا نقص فنی همراه شود، می‌تواند به کاهش اعتماد منجر شود. سازمان اعلام کرده که آموزش تخصصی کارشناسان شعب در حال انجام است، اما اثربخشی آن در عمل سنجیدنی خواهد بود.
بیمه متمرکز، ستون فقرات تحول دیجیتال تأمین اجتماعی
پیوند بیمه متمرکز با نظام مالی و تعهدی نیز در حال شکل‌گیری است و ثبت اسناد حسابداری با رویکرد مالی و تعهدی، همزمان با عملیاتی شدن ماژول‌های بیمه متمرکز، به شکل برخط انجام می‌شود و در مرحله آزمون و استقرار قرار دارد. استقرار ماژول امور بیمه‌شدگان شامل بیمه رانندگان، بیمه اختیاری، صاحبان حرف و مشاغل آزاد نیز در سراسر کشور اجرایی شده و کانورت اطلاعات این بخش به پیشرفت ۱۰۰ درصدی رسیده است. برای سایر ماژول‌ها نیز پایلوت در شعبه ۱۹ آغاز شده و برنامه استقرار کامل خدمات تدوین شده است.
بیمه متمرکز، ستون فقرات تحول دیجیتال تأمین اجتماعی است. اگر به درستی اجرا شود، تجربه مراجعه بیمه‌شده و کارفرما را از یک فرآیند شعبه‌محور و پراکنده به یک تجربه یکپارچه و متمرکز تبدیل می‌کند.
اما موفقیت نهایی آن نه به پیشرفت ۸۰ درصدی فنی، بلکه به دو عامل انسانی و سازمانی بستگی دارد؛ آموزش کافی کارکنان برای کار با سیستم جدید، و مدیریت انتظارات عمومی در دوره گذار. بیمه متمرکز می‌تواند نقطه عطفی در کارایی سازمان باشد، مشروط بر آنکه مرحله گذار کوتاه و کم اصطکاک بماند.
تأمین اجتماعی که روزانه به میلیون‌ها نفر از مخاطبان خود شامل بیمه‌شدگان و خانواده‌های آنان با حدود 37 میلیون نفر و بازنشستگان و مستمری‌بگیران با افراد تبعی آنان با بیش از 9 میلیون نفر خدمات گسترده‌ای ارائه می‌دهد، متمرکز کردن شعب بیمه‌ای را می‌تواند مسیری برای تحول در ارائه خدمات دیجیتال به همه ذینفعان خود بداند.
امروز سازمان تأمین اجتماعی در مسیری برای تحول دیجیتال گام نهاده است که توسعه این فعالیت‌ها علاوه بر کاهش هزینه‌ها، گسترش خدمات به صورت شبانه‌روزی و دیجیتال‌محوری و هوشمندسازی خدمات را به دنبال خواهد داشت. البته که ناگفته نماند همه این اقدامات در نهایت موجب رضایتمندی همه مشمولان این سازمان بزرگ خواهد شد.
