مثلث‌طلایی پایداری صندوق‌های‌بازنشستگی

به گزارش تأمین 24، هر شغل پایدار، یک نفس تازه برای صندوق‌های بازنشستگی محسوب می‌شود و در چنین شرایطی سازمان تأمین اجتماعی روی دور تثبیت؛ از رونق تولید تا وصول حق بیمه قرار دارد. در همین مسیر کارفرما، کارگر و لیست هوشمند به عنوان سه رکن حیات صندوق‌های بازنشستگی به شمار می‌روند.

بقای تأمین اجتماعی در گرو حفظ منابع

به عبارت روشن‌تر، هر ریالی که امروز به عنوان مستمری به بازنشستگان پرداخت می‌شود، حاصل وصولی‌های دیروز و امروز از نیروی کار فعال و کارفرمایان است. این زنجیره ساده اما حیاتی، تأمین اجتماعی را به شدت به متغیرهای کلان اقتصادی گره زده است: رونق تولید، اشتغال پایدار و سلامت بنگاه‌های اقتصادی.

همه کارشناسان حوزه تأمین اجتماعی و اقتصادی بر این موضوع تأکید دارند که رشد تولید و افزایش اشتغال به ماندگاری و بقای صندوق‌های بازنشستگی کمک خواهد کرد. باید با فعالیت‌های مرتبط با حوزه اقتصادی و اشتغال، به سمت رشد جمعیت شاغل و در نهایت افزایش شمار بیمه‌پردازان و در نهایت افزایش منابع صندوق‌های بازنشستگی حرکت کرد.

نرگس اکبرپور روشن، عضو هیات ‌‌‌علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی در این باره به تأمین 24 گفت: اساسا رشد تولید در عرصه‌های اقتصادی با توجه به اینکه منجر به کاهش بیکاری و رونق اقتصادی در بخش تولیدی می‌شود، می‌تواند تأثیر جدی در تأمین منابع سازمان تأمین اجتماعی داشته باشد و به طور حتم رشد و توسعه اقتصادی و تأمین به موقع منابع سازمانی را شامل خواهد شد.

اکبرپور روشن افزود: رشد اقتصادی به عنوان یک مقوله بسیار اثرگذار در جامعه می‌توان تلقی کرد که در تأمین منابع سازمان‌های بیمه‌گری همچون تأمین اجتماعی موثر هستند. با رشد تولید می توان پیش‌بینی یک اقتصاد پویا و اثربخش و فعالیت‌های اقتصادی تاثیرگذار در جامعه را داشت و همین موضوعات بر سازمان‌های بیمه‌گر هم تأثیر خواهند داشت و در واقع با این اقدام ناترازی در منابع و مصارف صندوق‌ها ی بازنشستگی را شاهد بود.

رشد اقتصادی؛ موتور محرک اشتغال و وصول حق بیمه

رابطه بین رشد اقتصادی و سلامت صندوق‌های بازنشستگی، رابطه‌ای مستقیم و دوطرفه است. به همین واسطه منابع بیمه‌ای و هزینه‌های تأمین اجتماعی تأثیر معناداری بر رشد اقتصادی و اشتغال دارند. اما نکته مهم‌تر، عکس این رابطه است، هنگامی که اقتصاد رشد می‌کند و تولید رونق می‌یابد.

زمانی که کارگاه‌های جدید راه‌اندازی می‌شوند و به تبع آن، کارگران جدیدی تحت پوشش بیمه قرار می‌گیرند. همچنین کارفرمایان توان پرداخت حق‌بیمه را پیدا می‌کنند و انگیزه فرار بیمه‌ای کاهش می‌یابد. در نهایت لیست‌های حق‌بیمه به صورت منظم و بدون وقفه ارسال می‌شود. همه این موارد رشد منابع صندوق‌های بازنشستگی همچون سازمان تأمین اجتماعی را به دنبال دارد.

ایجاد فرصت‌های شغلی جدید در کشور، کاهش نرخ بیکاری را به همراه دارد و هر یک از مشاغل جدید، به منزله یک منبع درآمد پایدار برای صندوق‌های بازنشستگی محسوب می‌شود. اما در حال حاضر کشور به دلیل شرایط بحرانی و جنگ به نوعی علاوه بر رشد بیکاری، برخی از فرصت‌های شغلی نیز از دست رفته و در نهایت منجر به کاهش منابع صندوق‌های بازنشستگی نیز خواهد شد.

اکبرپور روشن معتقد است،‌ شاید بتوان گفت که بقا و ماندگاری صندوق بین‌نسلی تأمین ‌اجتماعی با حفظ ورودی و منابع سیستم همان حق بیمه‌ها  گره خورده است و برای حفظ وصولی حق‌بیمه و منابع آن باید نیروی جوان و فعال در عرصه کار داشته باشیم. دریافت حق‌بیمه‌ها برای تأمین منابع گسترده‌ترین نهاد بیمه‌ای نیز به فعالیت جامعه کارگری فعال در عرصه کسب و کار بستگی دارد تا با پرداخت حق‌بیمه منابع درآمدی سازمان در عرصه تولید تأمین شود.

وی ادامه داد: همچنین باور بر این است که باید روند تولید در عرصه کسب‌وکار به شکلی باشد که صندوق‌های بیمه‌ای متضرر نشوند چون رونق نداشتن عرصه کار و تولید موجب متضرر شدن سازمان‌ها و صندوق‌های بیمه‌گر خواهد شد و این موضوع هم باعث کاهش ورودی‌های تأمین ‌اجتماعی می‌شود.

این کارشناس بیمه‌های اجتماعی افزود: کارگر و وجود نیروی کار در عرصه تولید موجب رونق فعالیت‌های اقتصادی و تولید خواهد شد و با وجود این نیروها، سازمان‌ها و صندوق‌های بیمه‌گر می‌توانند وصول درآمدی و تأمین منابع پایدار برای اجرای تعهدات در قبال همه گروه‌های مشمول و تحت پوشش خود داشته باشند. در همین مسیر باید جوانان را به سمت بازار کسب و کار سوق داد، راهکار اساسی برای توسعه فعالیت‌های اقتصادی، رونق تولید و افزایش منابع درآمدی صندوق‌ها و سازمان‌های بیمه‌ای همچون تأمین اجتماعی، جدی گرفتن سیاست‌ها و مشوق‌های جمعیتی است.

افزایش تولید؛ ضامن پایداری حق‌بیمه

افزایش تولید ملی از دو کانال اصلی به پایداری صندوق‌های بازنشستگی کمک می‌کند. نخست، افزایش پایه حق‌بیمه و دیگری کاهش هزینه‌های درمانی غیرمستقیم است. با افزایش تولید، کارفرمایان نیاز به نیروی کار بیشتری پیدا می‌کنند. هر کارگر جدیدی که وارد چرخه تولید شود، به معنای یک منبع حق‌بیمه جدید است. در مقابل، در شرایط رکود اقتصادی، کارفرمایان ناچار به تعدیل نیرو می‌شوند و بلافاصله کسری منابع در صندوق‌های بازنشستگی ایجاد می‌گردد.

یک مطالعه دیگر نشان می‌دهد، نقدینگی و نسبت هزینه‌های دولت به تولید ناخالص داخلی، تأثیر منفی بر هزینه‌های تأمین اجتماعی دارد؛ به این معنا که رونق کسب‌وکار به طور موقت نرخ بیکاری را کاهش داده و فشار بر منابع صندوق‌های بازنشستگی را کمتر می‌کند. برهمین اساس کاهش هزینه‌های درمان و افزایش بهره‌وری در مراکز درمانی تأمین اجتماعی می‌تواند منجر به صرفه‌جویی هزاران میلیارد تومانی شود. این صرفه‌جویی مستقیماً به معنای آزادسازی منابع برای پرداخت مستمری‌ها است.

نقش حیاتی کارگر، کارفرما و لیست حق بیمه

ستون فقرات نظام تأمین اجتماعی در ایران، رابطه سه‌وجهی کارگر، کارفرما و لیست حق‌بیمه است. این سه رکن با پرداخت ۷ درصد حق‌بیمه توسط کارگر و تأمین مستقیم منابع، پرداخت ۲۳ درصد حق بیمه و ارسال لیست حق‌بیمه برای تأمین عمده منابع سازمان تأمین اجتماعی و از طرفی دیگر ارسال لیست هوشمند، شفافیت و کنترل مغایرت‌ها، کاهش اختلافات و وصول به موقع حق‌بیمه‌ها به هم متصل هستند.

فقدان هر یک از این ارکان، زنجیره تأمین منابع را مختل می‌کند. به عنوان نمونه در شرایط رکود اقتصادی، کارفرمایان ممکن است از بیمه کردن کارگران خودداری کنند یا لیست‌های حق‌بیمه مربوط به کارگران را به موقع ارسال نکنند. این وضعیت، کسری منابع فوری برای صندوق‌های بازنشستگی ایجاد می‌کند که معمولاً از طریق استقراض از بانک مرکزی یا دریافت وام جبران می‌شود؛ اقدامی که خود به تورم و کاهش ارزش مستمری‌ها دامن می‌زند.

افزایش منابع تأمین اجتماعی از محل حق بیمه باید با حساسیت بالا انجام شود تا اثرات نامطلوب کوتاه‌مدت بر رشد اقتصادی و اشتغال نداشته باشد . این بدان معناست که افزایش نرخ حق بیمه بدون توجه به وضعیت بنگاه‌های اقتصادی، ممکن است به تولید آسیب بزند و در نهایت منابع صندوق را کاهش دهد.

عضو هیات ‌‌‌علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی گفت: اگر به جوانان اهمیت داده و زمینه فعالیت آنها در عرصه کار و تولید فراهم شود، صندوق‌های بیمه‌ای هم در تأمین منابع خود با مشکل مواجه نخواهند شد. باید سیاست‌های تولید را افزایش داد تا کارفرمایان، کسب و کار برای اشتغال جوانان راه‌اندازی کنند و شاهد رونق تولید در کشور باشیم تا سازمانی همچون تأمین‌ اجتماعی از این طریق حق‌بیمه دریافت کرده و درآمدهای این سازمان‌های بیمه‌گر هم افزایش یابد.

به گفته او، سازمان‌ها و صندوق‌های بیمه‌ای با رونق فعالیت اقتصادی رشد بیشتری را شامل خواهند شد و در صورتی که شاهد فعالیت بیشتر جامعه کارگری و افزایش بیمه‌پردازی از سوی آنها باشیم به پایداری و ماندگاری این سازمان‌ها کمک خواهد شد. در صورتی که بتوان با رشد تولید زمینه فعالیت اقتصادی افراد را فراهم کرد علاوه بر ایجاد اشتغال پایدار زمینه ماندگاری صندوق‌ها و سازمان‌های بیمه‌ای و توسعه فعالیت‌های بیمه‌ای و افزایش شمار بیمه‌شدگان و وصول بیشتر حق بیمه را به همراه خواهد داشت.

رشد بدون اشتغال کارساز نیست

البته صرفاً افزایش تولید ناخالص داخلی بدون ایجاد اشتغال پایدار نمی‌تواند به کمک صندوق‌های بازنشستگی بیاید. چند سناریو برای آینده تأمین اجتماعی قابل تصور است که دو سناریوی آن «توسعه ناپایدار» و «فروپاشی» مستقیماً با ناتوانی در ایجاد اشتغال کافی مرتبط هستند. همچنین برای افزایش پایدار منابع صندوق‌ها، توجه ویژه‌ای به بیمه بیکاری معطوف شود، زیرا اثرگذاری این منبع بر رشد اقتصادی بیشتر و پایدارتر از منابع بیمه‌ای عادی است.

عضو هیات ‌‌‌علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی گفت: اما موضوع تورم با توجه به اینکه در سال‌های اخیر رشد بسیار بالایی داشته باشد مگر اعمال سیاست‌های اجرایی و برنامه‌های موثر بتواند نسبت به کنترل آن اقدام کند و حاصل آن نیز رونق اقتصاد در جامعه و فعالیت‌های بیشتر صندوق‌های بیمه‌گر شود.

وی معتقد است: با توجه به تغییرات جدی تورم، این مسأله شاید مهم‌ترین موضوع در این عرصه‌های اقتصادی و تولیدی سر راه همه صندوق‌های بازنشستگی باشد، تورم در چندین سال گذشته نوسانات فراوانی داشته و تنها کنترل آن می‌تواند بر رشد اقتصادی و رشد تولید در جامعه تاثیرگذار باشد.

به گفته اکبرپور روشن، مهار تورم و رشد تولید به عنوان دو مولفه مهم می‌تواند در بسترسازی و توسعه فعالیت‌های بیمه‌ای سازمان‌های بیمه‌گر به واسطه افزایش شمار بیمه‌شدگان و روند رونق اقتصادی موثر باشد اما در شرایط کنونی که تورم به عنوان یک مشکل جدی محسوب می‌شود نمی‌توان به خوبی به این مقوله پرداخت اما درباره رشد تولید می‌توان تاثیرپذیری آن را در صندوق‌ها و سازمان‌های بیمه‌گر مشاهده کرد.

سه ضلعی رشد، اشتغال و تامین اجتماعی 

بقای سازمان تأمین ‌اجتماعی و سایر صندوق‌های بازنشستگی، در گرو حفظ یک مثلث طلایی است. اینکه با افزایش تولید و سرمایه‌گذاری به رشد اقتصادی پایدار می‌رسیم. همچنین افزایش پایه حق بیمه منجر به اشتغال گسترده و با کیفیت خدمات خواهد شد و در نهایت ارسال لیست‌های هوشمند توسط کارفرمایان هم وصول منظم حق بیمه را به دنبال خواهد داشت.

اگر هر ضلع این مثلث دچار آسیب شود، صندوق‌های بازنشستگی به سمت کسری منابع حرکت می‌کنند. به همین دلیل، کارشناسان تأکید می‌کنند که سیاست‌های کلان اقتصادی باید با در نظر گرفتن تأثیر آن‌ها بر نهادهای عمومی غیردولتی مانند تأمین اجتماعی طراحی شود. در شرایط فعلی، با توجه به افزایش نرخ بیکاری و کاهش اشتغال، چشم‌انداز منابع صندوق‌ها نسبت به گذشته بیشتر در خطر است، اما برای دستیابی به پایداری کامل، نیاز به اصلاحات ساختاری در نظام تأمین مالی و هماهنگی بیشتر با سیاست‌های کلان اقتصادی وجود دارد.