چرا تامین اجتماعی و گسترش آن می تواند هدف توسعه باشد؟

برخی متاسفانه عنوان می کنند که تامین اجتماعی ضد توسعه است. توسعه و رشد بیانگر ارتقای کمی و کیفی ساختارها و مولفه های اقتصادی، اجتماعی و سیاسی یک کشور است.

ارتقاء و رشد رفاه و آسایش جامعه در ابعاد مختلف در واقع یکی از اهداف بنیادین هر توسعه ای بشمار می رود. اگر بپذیریم که رفاه اقتصادی و بهبود زندگی تک تک افراد جامعه خود یک آرمان اساسی برای یک جامعه بشمار می رود باید بپذیریم که ساختارها و نهادهای تامین اجتماعی پیشرو و توسعه یافته، موتور حرکت هر نظام اجتماعی و اقتصادی محسوب می شوند.

تامین اجتماعی پایه های یک اقتصاد متوازن و عادلانه را بر بستر جامعه جاری می سازد و می تواند تمامی اقشار جامعه را در این فرایند تحت حمایتهای رفاهی و معیشتی قرار دهد. چه چیزی بیش از این می تواند بیانگر توسعه واقعی باشد؟! در واقع می توان ادعا کرد که تمامی تلاش بشر در طول تاریخ رهایی از فقر و فاقه و ایجاد جامعه ای عاری از کمبودهای اولیه معیشتی بوده است.

تامین اجتماعی می تواند این بستر را فراهم کرده و تکیه گاه محکمی برای تقویت و بهبود وضعیت معیشتی جامعه در طولانی مدت باشد. بر اساس آنچه ذکر شد تامین اجتماعی و در مجموع رفاه اجتماعی، نه تنها ضد توسعه نیست، بلکه توسعه واقعی را محقق می سازد.

همانگونه که در اصل ۲۹ قانون اساسی به درستی اشاره شده است تعمیم نظام تامین اجتماعی برای آحاد جامعه یکی از وظایف بنیادین برای حاکمیت و حکومت شمرده شده است.امروزه فقط به کشور و جامعه ای که از نظر تکنولوژی و صنعت توسعه یافته باشد، توسعه یافته نمی گویند؛ اگرچه رشد و تقویت تولید و ارتقاء صنعت و کارخانجات یکی از نشانه های توسعه بشمار می رود، ولی در یک اقتصاد متوازن و انداموار، توسعه ترکیبی است از موارد مذکور و وجود ساختارها و سازه های قوی اجتماعی؛ شامل نهادهای تامین اجتماعی که هم فراگیر بوده و کل جامعه را پوشش دهد و هم به لحاظ گستره خدمات جامعی را ارائه دهد و نیازهای اساسی و حداقلی جامعه را برآورده‌ سازد.

در پاسخ به این سوال به موارد زیر می توان اشاره کرد:

۱-پیشگیری از فقر و فلاکت برای کلیه افراد جامعه و خانواده ها یکی از ماموریت‌ها و کارکردهای تامین اجتماعی است. وظیفه تامین اجتماعی تامین حداقل درآمد لازم برای تداوم زندگی افراد و خانواده انها است. اگرچه تعریف حداقل معیشت برای جوامع متفاوت است، ولی این حداقل قادر است کلیت جامعه را از فقر ساختاری و مزمن برهاند. فقر ساختاری زمانی رخ می دهد که اکثریت جامعه در فقر مدام و در چرخه معیوب ناتوانی مالی برای تامین حداقل های زندگی گرفتار شوند و در تامین مخارج خانواده خود ناتوان شوند. تامین اجتماعی در هر کشوری می تواند نقش نجات بخشی در این زمینه داشته باشد. در حال حاضر سازمان تامین اجتماعی در ایران به عنوان بزرگترین نهاد بیمه های اجتماعی نزدیک به ۵ میلیون مستمری بگیر و بازنشسته دارد که زندگی آنان را تامین می کند.

۲-توزیع مجدد درآمد و برقراری عدالت اجتماعی و اقتصادی: سازمان تامین اجتماعی از شرکتها، موسسات و کارخانجات بابت استفاده از نیروی انسانی حق بیمه وصول می نماید. در واقع بخشی از هزینه های تولید مربوط به حق بیمه کارگران است که توسط سازمان‌تامین اجتماعی وصول و مجددا در جامعه باز توزیع می شود. عموما اقشار تحت پوشش سازمان تامین اجتماعی نیروهای مولد و کارگران و افراد نسبتا ضعیف جامعه هستند. در حقیقت ساز و کار تامین اجتماعی استقرار عدالت اقتصادی در چارچوب نظام بیمه ای را در گستره اجتماعی فراهم می آورد. در چنین مکانیزمی سازمان‌متولی، پس از وصول حق بیمه از بخش‌های کاری و تولیدی مستقیما آنرا به سوی جامعه هدف که خدمت گیرندگان می باشند، منتقل می سازد.

۳- در نظام تامین اجتماعی ایران حقوق ها و درآمدها در یک محدوده خاص تعریف شده اند. یعنی بازه دریافتی و پرداختی سازمان تامین اجتماعی از حداقل حقوق شروع و تا ۷ برابر آن گسترش می یابد. این سیستم موجب کاهش شکاف درآمدی و اقتصادی شده و نصاب درآمدی اکثر افراد جامعه را در چارچوبی خاص محدود و متعین می سازد. چنین سازو کاری باعث کاهش شکاف درآمدی به صورت ساختاری شده و در دراز مدت به یکدست سازی درآمدی و سطح زندگی کمک می نماید.
۴-تامین اجتماعی هم عامل و هم نتیجه یک جامعه پیشرفته است. در جوامع امروز، رفاه و تامین اجتماعی در تسریع رشد و توسعه سایر حوزه ها و ساختارهای کشور موثر می باشد و هم نهادهای تامین اجتماعی پیشرو خود بیانگر میزان توسعه در کشور است و هیچ جامعه ای بدون نهادهای تامین اجتماعی قوی و منسجم نمی تواند مدعی توسعه متوازن در همه عرصه ها باشد.

نتیجه آن که باید گفت تاسیس و ظهور سازمان‌های بیمه و تامین اجتماعی دردنیا یکی از برساخته های موفق و ضروری جامعه بشری بوده است. چنین نهادهای سازمان یافته ای توانسته اند بار خیلی از مشکلات معیشتی را از دوش خانوارها و دولت بردارند و مسیری مطمئن و کارا را برای تامین نیازهای بشر گشوده و هموار سازند.