چرا نسل جدید بازار کار به سمت بیمه مشاغل آزاد رفت؟

بیمه شدگان حرف و مشاغل آزاد یکی از پر شمارترین گروه‌های تحت پوشش سازمان‌پس از بیمه شدگان اجباری و کارگری هستند. درحال حاضر سازمان تامین اجتماعی بیش از ۱۶ میلیون نفر بیمه شده اصلی دارد که نزدیک به ۲ میلیون نفر از آنها بیمه شدگان مشاغل آزاد هستند. این نوع بیمه با توجه به شرایط آسان در ثبت نام و بیمه پردازی جایگاه خاصی را در بین متقاضیان بیمه احراز کرده و جذابیت خاصی یافته است. 

مستندات آماری بیمه مشاغل آزاد: بر اساسِ گزارشِ سالانهٔ سازمان تأمین اجتماعی (۱۴۰۲)، تعدادِ بیمه شدگانِ مشاغلِ آزاد از ۱.۲ میلیون نفر در سال ۱۳۹۸ به بیش از ۱.۹ میلیون نفر در پایانِ ۱۴۰۲ رسیده که رشدی نزدیک به ۶۰ درصد داشته است. این رشد، به مراتب سریعتر از رشدِ بیمه شدگانِ اجباری (حدود ۱۲ درصد) بوده است. بیشترینِ متقاضیان بیمه مشاغل آزاد در بازهٔ سنیِ ۲۵ تا ۴۰ سال هستند که نشان دهندهٔ استقبالِ نسلِ جدید از خوداشتغالیِ همراه با بیمه است .

الف) رشدِ بی سابقهٔ مشاغل غیررسمی و دورکاری: بر اساس آمارهای مرکز آمار ایران، بیش از ۴۰ درصد از شاغلان کشور در مشاغلِ آزاد، پیمانی، پروژه ای یا دورکار فعالیت می کنند. این افراد به دلیل نداشتن کارفرمای ثابت، از بیمهٔ اجباری محرومند و بیمهٔ مشاغل آزاد، تنها راهِ رسمیِ تأمینِ اجتماعیِ آنهاست.

ب) افزایشِ آگاهیِ بیمه ای در دههٔ اخیر:با گسترشِ فضای مجازی و اطلاع رسانیِ سازمان تأمین اجتماعی، بسیاری از افرادِ خوداشتغال (مثلِ طراحان، برنامه نویسان، نویسندگان، آرایشگران، رانندگانِ اینترنتی و زنان خانه دار، دانشجویان، مشاغل غیر رسمی...) از وجودِ این نوع بیمه مطلع شده اند و آن را بیمه ای مناسب برای خود می دانند.

ج) سیاست‌های تشویقی و تسهیل در بیمه شدن افراد: افراد متقاضی این نوع بیمه با حضور یکبار به کارگزاری های سازمان یا شعب می توانند این نوع بیمه را خریداری کنند و از خدمات آن بهره مند شوند. پرداخت حق بیمه آن با توجه به تسهیلات خاص این نوع بیمه به صورت الکترونیکی و غیر حضوری صورت می گیرد و نیاز به صرف وقت زیادی ندارد.

د: انعطاف پذیریِ مالی: از جذابیت های این نوع بیمه در قالب تامین اجتماعی، تفکیک خدمات و آزادی انتخاب خدمات سازمان است که می تواند با منابع درآمدی افراد منطبق شود.خدمات بیمه صاحبان حرف و مشاغل آزاد به شرح زیر است و هر شخص بدون هیچ سابقه ای در سازمان می تواند یک یا تمامی خدمات زیر را خریداری نماید:

۱-خدمات (مستمری) بازنشستگی و فوت پس از بازنشستگی با پرداخت ۱۲ درصد حق بیمه: خرید این نوع خدمت برای هر متقاضی ضروری است و حق بیمه آن ۱۲ درصد از حقوق توافق شده با سازمان است.

۲-بازنشستگی و فوت قبل و بعد از بازنشستگی با پرداخت ۱۴ درصد از دستمزد توافق شده با سازمان.

۳-بازنشستگی و فوت قبل و بعد از بازنشستگی و ازکارافتادگی با پرداخت ۱۸ درصد از دستمزد توافق شده با سازمان.

۴-بازنشستگی و ازکارافتادگی با پرداخت ۱۶ درصد از دستمزد توافق شده با سازمان. این نوع بیمه فقط برای پرداخت مستمری بازنشستگی و ازکارافتادگی است و مستمری بازماندگان را در بر نمی گیرد.

۵-بازنشستگی و فوت قبل و بعد از بازنشستگی، مستمری ازکار افتادگی و درمان با پرداخت ۲۷ درصد از دستمزد توافق شده با سازمان. این نوع از بیمه کامل ترین خدمات را در بر می گیرد.این جدول به متقاضی اجازه می دهد بر اساسِ بودجهٔ خود، یک بسته سفارشی انتخاب کند. این انعطاف، در هیچیک از بیمه های دیگر دیده نمی شود.

۱-با توجه به اصللاحیه اخیر و بخشنامه جدید سازمان در مورد حق بیمه درمان بیمه شدگان حرف و مشاغل آزاد، نرخ حق بیمه درمان از سرانه درمان بابت هر نفر از افراد تحت تکفل، به ۹ درصد مقرر در ماده ۲۸ قانون تامین اجتماعی تغییر یافته است. بنابراین در بیمه مشاغل آزاد از سال جاری سرانه درمان حذف و نرخ حق بیمه اصلی درمان ۹ درصد از حقوق مورد توافق خواهد بود. البته کسانی که قبلا مشمول این نوع بیمه بوده اند نرخ حق بیمه درمان آنها همچنان سرانه خواهد بود.

۲-خرید خدمات بازنشستگی برای کلیه بیمه های ذکر شده ضروری است و سایر موارد به اختیار متقاضی واگذار شده است.

۳-نرخ حق بیمه در مشاغل آزاد از ۱/۲ (یک و دو دهم) حداقل حقوق سال مربوطه کمتر نخواهد بود و سقف دستمزد مبنای حق بیمه نیز ۷ برابر حداقل حقوق است . البته حقوق مورد توافق با توجه به سن و سابقه قبلی متقاضی با توافق سازمان صورت خواهد گرفت و هر سال با توجه به افزایش های تصویب شده قانونی در سال مربوطه به روزرسانی خواهد شد.

۴-باید توجه داشت که در بیمه های حرف و مشاغل آزاد بین سازمان و شخص متقاضی قرارداد منعقد می شود که در چارچوب این قرارداد و پرداخت حق بیمه مربوطه، بیمه شده از مزایای مندرج در قرارداد بهره مند می شود.

۵- در بیمه مشاغل آزاد ،بیمه بیکاری وجود ندارد و غرامت دستمزد ایام بیماری و بارداری قابل اجرا نیست.

۶- در صورت انتخاب بیمه ازکارافتادگی، متقاضی باید معاینه پزشکی شده و گواهی آن به سازمان تامین اجتماعی ارائه شود.

۷-حداقل سن برای استفاده از بیمه حرف و مشاغل آزاد ۱۸ سال و حداکثر سن ۵۰ سال است.

اگر متقاضی بیمه آزاد بیشتر از ۵۰ سال سن داشته باشد، باید به ازای هر سال مازاد سنی، یکسال سابقه قبلی در سازمان داشته باشد.

۸- شرایط بازنشستگی (شرایط احراز و نحوه محاسبه و فرمول بازنشستگی) برای بیمه شدگان آزاد طبق ماده ۷۶ قانون تامین اجتماعی همانند بیمه شدگان اجباری و کارگری است و در این خصوص فرقی بین بیمه شدگان سازمان وجود ندارد.

۹- در بیمه حرف و مشاغل آزاد بیمه شده می تواند تا ۳ ماه حق بیمه معوقه را پرداخت کند و عدم پرداخت حق بیمه طی این مدت باعث فسخ قرارداد بیمه نخواهد شد. در صورت گذشت بیش از ۳ ماه و پرداخت نشدن حق بیمه، متقاضی باید درخواست خود را مجددا به جریان اندازد.
جذابیت‌های این نوع بیمه به طور خلاصه:

-ساده بودن ثبت نام و پذیرش راحت متقاضی.

-اختیار در انتخاب خدمات و تعهدات.

-حق بیمه پایین با توجه به نوع انتخاب بیمه.

- انطباق با شرایط خاص اشخاص مختلف.

- بیمه پردازی آسان از طریق سامانه و به صورت الکترونیک.

- پذیرش خود اظهاری بیمه شده در مورد شغل و حرفه شخص متقاضی.

-انتخاب حقوق مبنای کسر حق بیمه از ۱/۲ دهم حداقل حقوق تا ۷ برابر حداقل حقوق.

- بیمه حرف و مشاغل آزاد نوعی بیمه خویش فرما و اختیاری است و در آن رابطه کارگری و کارفرمایی مطرح نیست و کل حق بیمه توسط متقاضی پرداخت می شود.

-امکان استفاده از بیمه بدون وجود اشتغال.