بیمه بهتر است یا سپرده گذاری بانک؟!

با وضعیت فعلی بهتر نیست بیمه نشویم و حق بیمه را به سازمان تامین اجتماعی ندهیم و آن را سرمایه گذاری کنیم. یا حتی در بانک سپرده کنیم. چون سود آوری آن پس از ۳۰ سال پرداخت خیلی بیشتر است؟
این سوال بارها از زبان و بیان کسانی که در کلاسهای تامین اجتماعی شرکت می کنند شنیده می شود، در این مطلب قصد داریم، این موضوع را بیشتر مورد واکاوی قرار دهیم. ابتدا باید به این نکته اشاره کنم که بیمه اجتماعی طبق مواد۲۳، ۱۴۸و ۱۸۳ قانون کار مصوب ۱۳۶۹ و مواد ۲۸، ۳۶ و ۳۹ قانون تامین اجتماعی مصوب ۱۳۵۴ برای تمامی کارگران و کارآموزان اجباری است، یعنی کلیه کارگاه‌ها، بنگاه‌ها، شرکت‌ها و کارکنان آنها مشمول بیمه به صورت اجباری می باشند و کارفرمای این کارگاه‌ها و بنگاه‌های اقتصادی و در مجموع بخش خصوصی باید کارگران خود را نزد سازمان تامین اجتماعی بیمه کنند و حق بیمه آنها را به سازمان تامین اجتماعی بپردازند.

همچنین بخش بزرگی از نهادهای عمومی غیر دولتی، کارکنان پیمانی دستگاه‌های دولتی و بنیادها طبق مقررات خاص خود مشمول قانون‌تامین اجتماعی می باشند. بنابراین این گروه‌ها و سازمان‌ها و کارگاه‌ها موظف به بیمه اجباری کارگران خود در سازمان تامین اجتماعی هستند و اختیاری برای بیمه نکردن آنان ندارند.

در مجموع بخش بزرگی از نیروهای کاری و مولد جامعه طبق قواعد و مقررات آمره مکلف به بیمه شدن در سازمان مذکور می باشند و اختیار دیگری در این زمینه ندارند که بخواهند روش دیگری را برای سود آوری انتخاب کنند.اما فارغ از اجباری بودن بیمه اجتماعی، مطلوبیت تامین اجتماعی در ایران چیست؟

آیا اعتماد به چنین سازمانی درست است و همانطور که ادعامی کند می تواند آینده فرد و خانواده او را تامین کند؟در پاسخ به این سوالات موارد زیر قابل ذکر است:

۱-نظام تامین اجتماعی یک نظام بیمه ای _ حمایتی است و دولت و حاکمیت در آن نقش فعالی دارد و در واقع دولت تضمین کننده وجوهی است که به صندوق‌های اجتماعی پرداخت می شود.پشتیبانی دولت در حوزه تامین اجتماعی با وجودی که مسائل و مشکلاتی دارد، ولی در مجموع به نفع اعضای صندوق است.

دولت در امور بیمه تامین اجتماعی علاوه بر این که نظارت و کنترل دارد، اقشار مختلف و ضعیف جامعه را با پرداخت بخشی از حق بیمه کمک می کند. دولت بر اساس تعهدات ماده ۲۸، ۳ درصد حق بیمه، کلیه بیمه شدگان را متقبل شده است.

طبق آمار و ارقام اعلام شده توسط سازمان، حدود ۲۰ درصد از درآمد ها و منابع سازمان تامین اجتماعی از ناحیه دولت تامین می شود. بنابراین پرداخت یارانه و سوبسید از طرف دولت از ویژگی های نظام تامین اجتماعی است. این موضوع در مورد پس انداز و....وجود ندارد. بنابراین اگرچه سازمان‌های تامین اجتماعی نیز ممکن است دچار بحران اقتصادی و مالی شوند، ولی با عنایت به تعهد حاکمیت و دولت در مورد تداوم تامین حقوق بیمه شدگان، حذف حمایتهای سازمان و یا قطع حقوق بازنشستگان و مستمری بگیران را شاهد نخواهیم بود.

۲-در نظام بیمه های اجتماعی، پرداخت های صندوق با توجه به تورم و کاهش ارزش پول ملی و...، بروز رسانی و متناسب سازی می شود. در حالی که این موضوع با توجه به سازوکار مالی در فرایند سپرده گذاری و غیره ممکن نیست و امکان دارد ارزش پولی سرمایه گذار را به باد دهد، در صورتی که در تامین اجتماعی و سوابق و حمایت های ناشی از آن، از معرض این تلاطمات به دور است و با توجه به نرخ تورم هماهنگ سازی می شود.

ماده ۱۱۱ قانون تامین اجتماعی ناظر بر همین امر است.

۳- در تامین اجتماعی حق بیمه میان کارگر، کارفرما و دولت سرشکن می شود، بنابراین فشار مالی فقط به متقاضی سرمایه گذار نیست. سرمایه گذاری همیشه با ریسک و خطر همراه است و ممکن است سرمایه گذار در این زمینه دچار ضرر شود، ولی در نظام های بیمه ای عموما سرمایه گذاری توسط افراد متبحر و کارآزموده انجام می شود، و امکان ضرر و زیان در آن کمتر است. در واقع سازمان بیمه ای موظف است وجوه دریافتی بابت حق بیمه را به نمایندگی از بیمه گذار در حوزه هایی سرمایه گذاری کند که بیشترین بازده را داشته و بر اساس آن ارزش پول های دریافتی حفظ می شود.

۴- با توجه به فلسفه وجودی تامین اجتماعی و بیمه، این سیستم کارایی بسیار حساس و مهمی دارد. این امر به این معناست که بیمه در هر شرایطی حداقل حمایت را از بیمه شده و خانواده او به عمل می آورد، که در سرمایه گذاری وجود ندارد. چه تضمینی وجود دارد که یک فرد سرمایه گذار ۳۰ سال، پول خود را سرمایه گذاری کند و در طول این مدت دچار مشکل و حادثه ای نشود؟ زندگی پر از اتفاقات و حوادث غیر قابل پیش بینی است. اگر در همان سال‌های اول فرد دچار حادثه شود، ازکارافتاده شود، یا فوت کند یا بیکار و یا بیمار شود ، چه کسی او را حمایت کرده و زندگیش را تامین خواهد کرد.
بیمه تامین اجتماعی امروز و فردای فرد و خانواده اش را تضمین می کند و همه حالات را پیش بینی کرده است.به فرض مثال اگر یک فرد یا کارگری در همان روز اول دچار حادثه شده و ازکارافتاده کلی یا جزئی شود یا فوت نماید، سازمان تامین اجتماعی به موجب قانون موظف است به یاریش بشتابد و هزینه های زندگی او و افراد تحت تکفلش را تامین نماید.

۵-نظام‌های تامین اجتماعی در دنیا بیش از ۱۵۰ سال تجربه کاری دارند و ثمره، نتایج و دستاوردهای مثبت آنها برای تمامی جوامع و کشورها به اثبات رسیده است. سازمان‌ها و نهادهای بیمه اجتماعی یکی از برخاسته های دولت های نوین و پیشرفته است و برای تمدن فعلی جهان که با مجموعه ای از ملزومات و نیازهای زندگی بشر درگیر است، یک امر حیاتی محسوب می شود. نهادهای تامین اجتماعی، ساختارهایی اندیشمند و منسجم هستند و با شرایط زمانی، خود را تطبیق می دهند. تامین اجتماعی امروزه یکی از عناصر اساسی تمدنی محسوب می شود. تشکیلات و اهداف اجتماعی، رفاهی و حتی سیاسی امروز به آن نیاز دارند.

تامین اجتماعی یک نظام جمعی و گروهی است که غالب افراد جامعه را در پوششی از همیاری و مشارکت گرد هم می آورد. نظام‌های جمعی بر خلاف سیستم‌های فردی، پیشرفت هماهنگ را در تمامی سطوح جامعه،در نظر دارند و جوامع پیشرفته نمی توانند چنین سازوکار پیچیده ولی در عین حال موثر و توانمندی را نادیده بگیرند.

۶- خدمات سازمان تامین اجتماعی بین النسلی است و سلسله اخلاف بیمه شده اصلی را پوشش می دهد، یعنی فرزندان، همسر، پدر و مادر و در مجموع افراد خانواده و تحت تکفل و حتی نوه های دختری نیز می توانند پس از فوت بیمه شده اصلی از حمایت های سازمان بهره مند شوند. مستمری فوت برای بازماندگان، حمایت های مختلف درمانی و ..برای افراد تحت تکفل و بیمه شدگان فرعی از جمله این خدمات بشمار می روند. بنابراین باید اذعان کرد که سازمان سازمان تامین اجتماعی امروزه در مجموع همه نیازهای فردی و خانوادگی را در بسته خدماتی خود ارائه می دهد و افراد نسبی و سببی نیز می توانند از این خدمات بهره مند شوند.

آیا سیستم دیگری وجود دارد که بتواند چنین طیف وسیعی از خدمات که در حال حاضر ۱۸ خدمت را در بر می گیرد، به مشمولین خود ارائه دهد؟! سازمان تامین اجتماعی شاخصه و دستاورد دهه ها فعالیت عملی و علمی در راستای حمایت از ضعفا، کارگران و تعمیم و گسترش رفاه اجتماعی در جامعه است و این حمایتها و خدمات کلیه افراد و اقشار جامه از فقیر یا غنی سالم یا ازکارافتاده و... را در بر می گیرد. با توجه به مطالب فوق لازم است یادآوری شود که خدمات و تاثیرات تامین اجتماعی را باید به طور کلان در جامعه مورد بررسی و مداقه قرار داد و فواید آنرا در پهنه اجتماعی و طیف گسترده جمعیت کشور مشاهده کرد. همچنانکه تامین اجتماعی در بعد فردی و خانوادگی بر روش‌های دیگر برتری دارد (که به مواردی از آن در بالا اشاره رفت) در بعد کلان و اجتماعی هم سازمان بیمه های اجتماعی، نجات بخش آینده جامعه از فقر ساختاری و جامع الشمول می باشد.

نهادهای بیمه اجتماعی در مجموع برای نظام‌رفاهی کلیه کشورها و جوامع بسیار مهم و ارزشمندند، این نظام ها علاوه بر باز توزیع ثروت، افراد فقیر را پشتیبانی می کنند و فقر زدایی یکی از کار ویژه های اصلی نظام تامین اجتماعی بشمار می رود. اگرچه کمتر به آن توجه می شود و آنرا صرفا جزء پیامدهای تامین اجتماعی بر می شمارند.

۷-جلوگیری از شکاف اقتصادی و رفاهی از دیگر فواید کلان نظام‌های تامین اجتماعی است. تامین اجتماعی بخاطر اخذ حق بیمه از کارفرمایان و سرمایه داران و صاحبان بنگاههای اقتصادی که از اقشار متمول و ثروتمند جامعه بحساب می ایند، به فقرا کمک می کند و از فروغلطیدن جامعه به سوی شکاف درامدی عمیق جلوگیری می کند. این موضوع را می توان از دستمزد مبنای کسر حق بیمه که فاصله ۷ برابری دارد مشاهده کرد، در حالی که به طور عموم در کلیه کشورها شکاف اقتصادی بسیار عمیق تر از این هاست و این مسئله یکی از ضعف های مهم نظام‌های اقتصادی در جهان بشمار می رود. در این نظام در واقع پول از اغنیا و ثروتمندان وصول و بین فقرا تقسیم می شود.

۸-نهادهای تامین اجتماعی و بازنشستگی با توجه به درآمدهای فراوان ناشی از حق بیمه ها، یکی از سرمایه گذاران عمده و بزرگ کشورها بشمار می روند و در این جهت نیز بر افزایش درآمد جامعه و توسعه کشور کمک می رسانند.

۹-علاوه بر موارد فوق، موضوع تاثیرات تامین اجتماعی در برقراری نظم عمومی و امنیت اجتماعی در کشور خود مبحث جداگانه ای است. در مسئله حساسی مثل حفظ نظم عمومی و امنیت اجتماعی، منافع فردی جایی ندارد و به‌ این موضوع باید از دید کلی تری نگاه کرد. کارکرد تامین اجتماعی نظم اجتماعی را با فقر زدایی و حمایت از اقشار فقیر حفظ می کند، در غیر این صورت و وجود فقر گسترده و فراگیر، هیچ تضمینی برای صیانت اجتماعی و سیاسی و امنیتی متصور نیست و جامعه از هر لحاظ در معرض تلاطمات مختلف سیاسی و اجتماعی(شورش، انقلاب و...) قرار خواهد گرفت.

نتیجه انکه تامین اجتماعی برای افراد و جامعه آرامش به همراه دارد. پیران و سالمندان، بیکاران، بیماران و ازکارافتادگان و ....مي توانند در سایه خدمات و حمایت‌های تامین اجتماعی در وضعیتی عادی به زندگی خود بدون دغدغه ادامه دهند و آینده خود را روشن ببینند.