محمد حسین قشقایی
کارشناس تامین اجتماعی
تامین 24 / برای پاسخ به این دوسوال ابتدا باید چند موضوع را تعریف کرد. در صورت فوت یا ورشکستگی کارفرما ابتدا باید بدهی کدام طلبکاران تادیه شود؟
بستانکاران ممتاز کسانی هستند که نسبت به طلبکاران عادی دارای مزیت هستند و سهم آنها قبل از تقسیم اموال بین طلبکاران عادی، باید پرداخت شود. اثر عملی ممتاز بودن مطالبات کارگر معمولا با فوت کارفرما و یا ورشکستگی وی ظاهر میشود. در شرایطی که فرد فوت کند اموالی از او باقی میماند که باید بین ورثه به نسبت سهامی که در قانون مدنی و دیگر قوانین آمده تقسیم شود. در این میان ممکن است فرد متوفی دارای بدهیهای متعددی به دیگران یا مراجع مختلف باشد، که این بدهیها باید تادیه شود.
بحث نخستین در این زمینه این است که اگر دارایی متوفی برای تادیه بدهیهای او کافی نباشد، ترتیب بازپرداخت بدهیها چگونه خواهد بود و در این ارتباط کدام مرجع یا شخص در اولویت پرداخت قرار دارد. در مورد فرد ورشکسته نیز چنین وضعی حاکم است. ورشکستگی حالتی است که در آن تعهدات مالی شخص حقیقی یا حقوقی از داراییهایش کمتر است، در چنین حالتی که منابع کافی برای تادیه کلیه بدهیهای ورشکسته موجود نیست اموال موجود چگونه باید بین طلبکاران تقسیم شود و کدام یک بر دیگری رجحان دارد؟
در قوانین مختلف برخی مطالبات سازمانها یا نهادها بهعنوان دیون ممتازه شناخته شدهاند و باید قبل از پرداخت دیون دیگر تادیه شوند. در این مورد نیز موضوع مشابهی مطرح میشود که اگر بین طلبکاران مراجع متعددی در ارتباط با ارجحیت پرداخت دیون وجود داشته باشد، در میان آنها کدامیک در اولویت قرار دارد. بهطور مثال در حال حاضر در قانون کار پرداخت دستمزد و مزایای کارگران جزو دیون ممتازه است (تبصره یک ماده 13 قانون کار: مطالبات کارگر جزو دیون ممتازه است و کارفرمایان موظف هستند بدهی پیمانکاران به کارگران را برابر رای مراجع قانونی از محل مطالبات پیمانکار، ازجمله ضمانت حسن انجام کار، پرداخت کنند). از طرف دیگر در ماده 49 قانون تامیناجتماعی (ماده 49 قانون تامیناجتماعی مصوب 1354: مطالبات سازمان ناشی از اجرای این قانون در عداد مطالبات ممتاز است.) مصوب 1354 نیز بر اولویت پرداخت دیون سازمان تامیناجتماعی تاکید شده است. در قانون مالیاتهای مستقیم نیز بدهیهای مالیاتی در زمره دیون ممتازه به شمار آمده است. در چنین مواردی که چندین مرجع دارای مزیتی خاص تعیین شدهاند، نحوه و مراتب پرداخت بدهی چگونه خواهد بود؟
به تعبیری روشنتر در بین سه مورد حقوق و دستمزد و مطالبات کارگر و حقبیمه و مالیات کدام یک نسبت به دیگر موارد اولویت بیشتری دارد؟ البته در اینجا موضوع فقط به کارفرما برمیگردد که فوت یا ورشکستگی وی بهطور مستقیم بر موارد سهگانه فوق تاثیر میگذارد، چراکه مسئول پرداخت حقوق و مزایای کارگر و پرداخت حقبیمه به سازمان تامیناجتماعی و پرداخت مالیات به سازمان مالیاتی کارفرماست و در مورد اول کارگر خود ذیحق است و در دو مورد اخیر کارگر مسئولیتی ندارد.
یکی از ایراداتی که قوانین کشور در این زمینه دارد عدم سطحبندی دیون ممتازه است، بهطوری که در این موارد که مثلا شرکت دچار ورشکستگی میشود مدیر تسویه برای پرداخت دیون شخص ورشکسته سرگردان میشود که با وجود موارد متعدد که قانون دیون ممتازه اعلام کرده هریک در کدام مرتبه قرار میگیرند. این امر برای قاضی که میخواهد اموال و دارایی متوفی را تقسیم کند نیز به وجود میآید و قاضی نمیداند کدامیک از دیون ممتازتر از دیگری است و باید ابتدا پرداخت و تسویه شود.
توضیح آنکه حقوحقوق و مزایای کارگر حتی بر بدهیهای مالیاتی اولویت دارد. یعنی به دلیل آنکه مطالبات کارگران حقالناس است و اینکه معاش و زندگی کارگر و خانوادهاش از طریق دستمزد دریافتی و درواقع از فروش نیروی کارش به دست میآید، منطق حکم میکند بر دیون مالیاتی رجحان داده شود. از این روست که در ماده 24 قانون کار سابق (مصوب سال 1337) حقوق و مزایای کارگر بر بدهیهای مالیاتی برتری داده شده بود. این ماده تصریح دارد: «مزد کارگران در عداد دیون ممتازه کارفرماست و باید قبل از سایر قروض حتی دیون مالیاتی تامین و پرداخت شود.»
متاسفانه در قانون کار جاری (مصوب سال 1369) از تصریح این موضوع در قانون غفلت شده است و میبایست در ذیل ماده 13 قانون کار فعلی نیز مطالبات کارگران در عداد ممتاز، در رتبه اول قرار میگرفت.
در ماده 11 مقاولهنامه شماره 95 سازمان بینالمللی کار مصوب 1946 میلادی (ایران در سال 1351 به این مقاولهنامه ملحق شده است) به اولویت مطالبات کارگر نسبت به دیگر مطالبات تاکید شده و تصریح میکند:
در صورت ورشکستگی یا تسویه قضایی کارگاه، کارگرانی که در استخدام کارگاه هستند به یکی از دو صورت زیر در ردیف طلبکاران ممتاز محسوب میشوند: نسبت به مزد خود از بابت خدمات انجامشده در دورههای قبل از ورشکستگی یا تسویه که مدت آن را قوانین و مقررات ملی مقرر میکند یا نسبت به مبلغی از مزد که از میزان مقرر در قوانین و مقررات ملی تجاوز نکند، مزدی که جزو دیون ممتازه باشد باید قبل از اینکه طلبکاران سهم خود را دریافت کنند، کلا پرداخت شود، ترتیب تقدم مزدی که جزو دیون ممتازه است نسبت به سایر دیون ممتازه باید بهوسیله قوانین و مقررات ملی تعیین شود».
در قوانین و مقررات مختلف در ایران نیز بر ارجحیت پرداخت مزد کارگر اشاره شده است. در این ارتباط ماده 226 امور حسبی مصوب 2/4/ 1319 اظهار میدارد: «در موقع تقسیم، دیونی که به موجب قوانین دارای حق تقدم و رجحان هستند رعایت خواهد شد. بستانکاران زیر هریک به ترتیب حق تقدم بر دیگران دارند: طبقه اول: الف) حقوق خدمه خانه برای مدت سال آخر قبل از فوت .
ب) حقوق خدمتکاران بنگاه متوفی برای مدت شش ماه قبل از فوت
ج) دستمزد کارگرانی که روزانه یا هفتگی مزد میگیرند برای مدت سه ماه قبل از فوت».
مطالبات تامیناجتماعی با عنایت به ماده 49 در زمره دیون ممتازه است. درواقع به دلیل اینکه حقبیمه از حقوق کارگر محسوب میشود، بر اساس ماده 13 قانون کار نیز ممتاز بودن آن بدیهی و روشن است. از همین جهت به همان دلیلی که حقوق کارگران در مقایسه با مالیات از اولویت بیشتری برای پرداخت برخوردار است، پرداخت حقبیمهها و مطالبات بیمه بر مطالبات مالیاتی ارجحیت دارد.
منبع : هفته نامه آتیه نو
