تامین ۲۴
پایگاه خبری رفاه و تأمین اجتماعی
تجربه تاریخی سازمان تامین اجتماعی در سه جنگ قبلی که کشور درگیر آن شده، حاکی از آن است که دولت ها در شرایط جنگ و پساجنگ سعی کردند مشکلات خودشان را از طریق سازمان تامین اجتماعی و جیب بیمه شدگان و مستمری بگیران حل کنند و اینکار را در جنگ هشت ساله با سرکوب مزدی، دست‌اندازی و برداشت مستقیم نقدی، عدم پرداخت حق بیمه‌های سهم‌الشرکه دولت، تقبل و تعهد حق بیمه سهم کار فرما ( برای 149 صنف و صنعت )در خصوص طیف وسیعی از صنوف و...انجام داد.
شوربختانه در جنگ‌های 12 و 40 روزه اخیر و شرایط پساجنگ و بیناجنگ هم نظام سترون تصمیم‌گیری، همان رویکردهای چهار دهه قبل را که لطمه زیادی به پایداری سازمان تامین‌اجتماعی زد، را در پیش گرفته و به تازگی زمزمه‌های در خصوص ایجاد اشتغال عمومی برپایه حذف حقوق بنیادین بیمه اجتماعی نیروی کار شنیده می‌شود .
بایستی توجه داشت که در جنگ هشت ساله، سازمان متکی بر وصولی حق بیمه سهم کارگر و کارفرما و در غیاب حق بیمه های سهم الشرکه دولت در وضعیت« پیشی گرفتن منابع بر مصارف جاری و نقدی»قرار داشت و لیکن تا پیش از جنگ‌های اخیر و از سال 1393 با تحمیل اجرای طرح تهوع سلامت بدون کمک دولت، سازمان دچار بحران «پیشی گرفتن مصارف بر منابع جاری و نقدی » بوده و هست و با توجه به عدم پرداخت حق بیمه های جاری سهم‌الشرکه دولت ( صرفنظر از عدم پرداخت حق بیمه های معوقه دولت به ارزش روز واقعی ) سازمان تامین‌اجتماعی دچار کسری نقدینگی شدید است.
به نظر می‌رسد دولت باید با توجه به شرایط حاد و شکننده نقدینگی سازمان تامین اجتماعی از تکرار تجربیات تلخ گذشته دست کشیده و به روش‌های نوین روی بیاورد.یکی از این سازوکارها موضوع انتشار «اوراق اجتماعی »توسط دولت برای کمک به کارفرمایان و پیمانکاران برای ایفای وظایف بیمه‌ای خود در قبال نیروی کار است . «اوراق اجتماعی»(Social Bonds) یک ابزار مالی است که در شرایط جنگی با پشتوانه غرامت جنگی یا انفال و یا منابع عمومی با اهداف اجتماعی منتشر می‌گردد.
اوراق اجتماعی نوعی ابزار بدهی است که وجوه حاصل از انتشار آن، منحصراً برای تأمین مالی پروژه‌هایی با «اثر اجتماعی» مثبت و از پیش تعریف‌شده استفاده می‌شود. این اثر میتواند از طریق کاهش یک معضل اجتماعی (مانند فقر یا بیکاری) یا ایجاد یک وضعیت مطلوب (مانند تأمین مسکن، اشتغال، امنیت غذایی، بهداشت و آموزش) و یا جبران و ترمیم خسارات جنگ و پسا جنگ محقق شود.
پژوهش‌های دانشگاهی در ایران امکان‌سنجی انتشار نوع خاصی از اوراق را بررسی کرده‌اند تحت عنوان «صکوک اثر اجتماعی» (Islamic Social Impact Sukuk) و محققان ساختار «صکوک اثر اجتماعی اسلامی» را به عنوان جایگزینی برای اوراق اثر اجتماعی متعارف (SIBs) پیشنهاد داده‌اند.
در این ساختار، بازدهی سرمایه‌گذار میتواند به میزان تحقق اهداف اجتماعی مشخصی گره بخورد و از عقودی مانند جعاله، وکالت و اجاره برای طراحی آن استفاده شود، در هر حال اوراق اجتماعی ابزاری مهم برای هدایت سرمایه خصوصی به سمت نیازهای اجتماعی اند و بازار آن در حال رشد است و دولت میتواند برای بازپرداخت بدهی خود به سازمان تامین‌اجتماعی و نیز برای کمک به کارفرمایان و پیمانکاران برای پرداخت حق بیمه متعلقه و نیز برای حفظ اشتغال با اعطای یارانه دستمزدی و اعطای یارانه بیمه ای از سازوکار انتشار "اوراق اجتماعی"یا "اوراق اثر اجتماعی "استفاده کند.
ساختار مالی آن مشابه اوراق قرضه سنتی است بدین ترتیب که سرمایه‌گذاران سرمایه خود را در اختیار دولت به عنوان ناشر قرار می‌دهند و در ازای آن، پرداخت‌های دوره‌ای و بازپرداخت اصل سرمایه در سررسید دریافت می‌کنند. تفاوت اصلی در تعهد ناشر یعنی دولت به تخصیص وجوه به پروژه‌های مشخص و گزارش‌دهی درباره اثرگذاری اجتماعی آن‌هاست که در حال‌حاضر میتواند حفظ و افزایش فرصت‌های شغلی و ایفای حق بیمه متعلقه از سوی کارفرمایان و بیمه شدگان باشد.
اوراق اجتماعی در جنگ و پس از جنگ، ابزاری برای تأمین مالی مبتنی بر نتیجه هستند؛ یعنی سرمایه در اختیار پروژه‌هایی قرار می‌گیرد که از پیش تعریف شده‌اند و بازگشت سرمایه (یا بخشی از آن) به تحقق اهداف اجتماعی مشخص و قابل‌سنجش گره خورده است.
این ویژگی، آنها را برای محیط‌های شکننده و متلاطم پس از جنگ که در آنها اطمینان از اثربخشی منابع حیاتی است، مناسب می‌سازد. کاربرد اصلی آنها را می‌توان در چند حوزه کلیدی دسته‌بندی کرد. در شرایط فعال درگیری، اوراق اجتماعی بیشتر به عنوان ابزاری برای واکنش سریع و حفظ انسجام اجتماعی عمل می‌کنند، که کمک به کارفرما و پیمانکار برای پرداخت حق بیمه متعلقه و یا اعطای یارانه مزدی و بیمه ای به کار می رود .
در مرحله پساجنگ و بیناجنگ، دامنه کاربردهای اوراق اجتماعی گسترده‌تر می‌شود و بر بازسازی پایدار، بازسازی معیشت و ایجاد اشتغال، بازسازی زیرساخت‌های اجتماعی و انسانی، بازسازی نهادها و اعتماد عمومی تعمیم می‌یابد. نمونه های زیادی در این زمینه وجود دارد مثلا انتشار اوراق اجتماعی توسط دولت ژاپن برای کمک به بازسازی بخش‌های خدمات عمومی عراق، انتشار اوراق اثر اجتماعی برای بحران اوکراین و...
نتیجه آنکه دولت باید برای حفظ و ارتقاء اشتغال به جای دست اندازی به اموال و ذخایر بیمه شدگان و مستمری بگیران و یا پرداخت از جیب بیمه شدگان و مستمری بگیران نسبت به انتشار اوراق اجتماعی با پشتوانه غرامات جنگی، درآمد متصوره از تنگه هرمز، کاهش سهم صندوق توسعه ملی، پهنه های نفتی، گازی و معدنی و...اقدام نموده و منابع حاصله را در اختیار کارفرمایان و پیمانکاران در اقلب یارانه مزدی و یارانه بیمه ای قرار داده تا آنها بتوانند ضمن حفظ و ارتقاء اشتغال، نسبت به پرداخت حق بیمه‌های متعلقه به سازمان تامین اجتماعی اقدام نمایند.
دولت همچنین می تواند با انتشار اوراق اجتماعی برای تادیه بدهی‌های بیمه ای جاری ( ومعوقه ) خود به سازمان تامین اجتماعی اقدام نموده و این بدهی ها را «بانک پذیر» و «بازار پذیر» کند و سازمان تامین اجتماعی را بیشتر از این دچار شکنندگی نقدینگی نسازد.
