تامین ۲۴
پایگاه خبری رفاه و تأمین اجتماعی
1-اگر چه سازمان تامین اجتماعی در زمره سیستم‌های بازنشستگی مزایای معین (DB و PAYG) به شمار می‌رود و از همین رو، نمی‌توان انتظار داشت که درآمدهای حاصل از سرمایه‌گذاری در تامین منابع مالی این سازمان نقش پررنگی داشته باشند، اما بی‌گمان صیانت از اموال و دارایی های بیمه‌شدگان و بازنشستگان در زمره وظایف سازمان تامین اجتماعی است و حداکثرسازی سود حاصل از سرمایه‌گذاری دارایی‌ها در پوشش سهم بیشتری از هزینه‌های این سازمان بزرگ اثرگذار خواهد بود.
در صندوق تامین اجتماعی ایران که مبتنی بر مزایای معین است و تامین مالی آن به روش بیسمارکی یا نظام پرداخت جاری (pay-as-you-go) انجام می‌شود، درآمدهای حاصل از مشارکت مالی کارگر و کارفرما که به «حق بیمه» موصوف هستند، برای پرداخت مستمری بازنشستگی کارگران سرمایه‌گذاری نمی‌شود، بلکه این وجوه به صندوق تامین اجتماعی واریز می‌شود تا با استفاده از آن، مستمری بازنشستگان فعلی پرداخت شود. و از همین رو است که نسبت پشتیبانی (تعداد بیمه‌شده به تعداد مستمری‌بگیر) در این صندوق مهمترین شاخص پایداری آن به شمار می‌رود. در عین حال، وقتی صندوق‌های بیمه‌ای بیسمارکی جوان هستند و نسبت پشتیبانی آنها در عددهای بسیار بالاتر از نرم معمول آن (عدد 5) هستند، با هدف گریز از تضعیف قدرت خرید سرمایه بیمه‌شدگان در برابر تورم یا سایر شوک‌های بیرونی خارج از ساز‌و‌کار صندوق مربوطه، درآمدهای حاصل از حق‌بیمه‌ها، سرمایه‌گذاری می‌شوند تا به هنگام عسرت و تنگدستی منابع حاصل از سود آنها مورد استفاده قرار گیرد.
2- اینک سازمان تامین اجتماعی بیش از همیشه به درآمدهای ناشی از سرمایه‌گذاری‌های خود نیاز دارد، چه آن که از سویی حدود 60 سال از عمر سازمان تامین اجتماعی در شکل کنونی آن که مبتنی بر فعالیت در چهارچوب قانون مصوب سال 1354 است، گذشته و این صندوق دوران جوانی خود را طی کرده است، همزمان نسبت پشتیبانی آن از عدد 25 در سال 1357 به عدد 3.8 در سال 1403 رسیده و طی ماه‌های اخیر نیز به عدد 3 نزدیک شده است. این اعداد نشان می دهد که در گذشته به ازای هر 25 نفر بیمه شده، یک نفر مستمری دریافت می‌کرده است اما طی سال‌های اخیر این نسبت به شدت افت کرده و به کمتر از یک پنجم اوج تاریخی خود رسیده است.
3-متاسفانه سهم درآمدهای ناشی از سرمایه‌گذاری‌های تامین اجتماعی در پوشش هزینه‌های این سازمان - که در راس همه آنها پرداخت مستمری ماهانه به بیش از 5 میلیون و 200 هزار نفر قرار دارد- به مرور زمان کمتر و کمتر شده است، به گونه‌ای که پیش بینی می‌شود، پوشش 3 درصدی هزینه‌های سازمان تامین اجتماعی از محل سود سرمایه‌گذاری‌های این سازمان در سال1404 (45 همت در کل سال)، در سال جاری به 1.5 درصد (کمتر از 38 همت در کل سال) افت کند. البته این کاهش سهم، الزاما به معنی کوچک شدن سفره سرمایه‌گذاری‌های تامین اجتماعی یا حتی فریز شدن میزان سوددهی این سرمایه‌گذاری‌ها نیست، بلکه حاکی از رشد روزافزون تعداد مستمری‌بگیران تامین اجتماعی (بخوانید افزایش هزینه‌های تامین اجتماعی) است که تحت تاثیر اجرای ناقص برخی قوانین، بار مضاعفی را روی دوش تامین اجتماعی گذاشته است، به گونه‌ای که تعداد مستمری‌بگیران تامین اجتماعی در سال 1404 حدود 4 میلیون 700 هزار نفر بوده است، اما در سال جاری به بیش از 5 میلیون و 200 هزار نفر افزایش یافته است.
4- به گفته مدیرعامل سابق سازمان تامین اجتماعی، این سازمان در سال 1405 ماهانه حدود 90 هزار میلیارد تومان کسری مالی دارد. بی‌گمان، در شرایطی که کل سود سالانه سرمایه‌گذاری‌های تامین اجتماعی، کمتر از نیمی از کسری ماهانه این سازمان را پوشش می‌دهد، اهمیت کسب درآمد از محل سرمایه‌گذاری‌ها بیش از پیش اهمیت می‌یابد. اما این امر به سادگی میسر و در دسترس نخواهد بود، چه آن که - به طور مثال- برای افزایش 100 درصدی سهم درآمدهای سرمایه‌گذاری از منابع لازم برای پوشش کسری بودجه یک ماه تامین اجتماعی، این سازمان باید به جای یک «شستا» (شرکت سرمایه‌گذاری تامین اجتماعی)، دو تا «شستا» داشته باشد. شرکتی که بزرگترین شرکت بازار سهام ایران به شمار می رود و اساسا تشکیل و انباشت چنین سرمایه بزرگی به راحتی و در یک دوره زمانی کوتاه ممکن نیست. با وجود این، نمی‌توان انکار کرد که سیاست‌های سرمایه‌گذاری سازمان تامین اجتماعی با هدف بهره‌برداری از فرصت‌های اقتصادی موجود در کشور نیازمند بازنگری و چابک‌سازی است. بی‌گمان در شرایط تورم زده اقتصاد ایران که رشد قیمت‌ها در بازارهای مختلف شتابان است، جا‌ماندن احتمالی حوزه سرمایه گذاری سازمان بزرگی همچون تامین اجتماعی از فرصت بهره‌مندی از این افزایش نرخ‌ها به صلاح سازمان تامین اجتماعی و شرکای اجتماعی آن نیست.
