کارکنان پیمانی دولت بر اساس آیین‌نامه استخدامی پیمانی به استخدام دولت درمی‌آیند. این افراد آیین‌نامه استخدامی مخصوص خود را دارند و از این نظر مشمول قانون مدیریت خدمات کشوری نمی‌شوند. کارکنان پیمانی از طریق آگهی‌های استخدامی دولت که در رسانه‌ها و جراید اعلام می‌شود، پس از طی مراحل گزینشی و اداری به عنوان کارمند دولت به کار گرفته می‌شوند.
ماده ۸ آیین‌نامه استخدامی پیمانی در مورد نحوه استخدام این افراد تصریح می‌کند:
«داوطلبان ورود به خدمت پیمانی از طریق امتحان و گزینش که زیر نظر هیئت مرکزی گزینش وزارتخانه یا دستگاه دولتی مربوط انجام می‌شود، انتخاب می‌شوند.»
کارکنان پیمانی دارای مشاغل تصدی‌گری و اجرایی هستند و مشاغل حاکمیتی به آنها واگذار نمی‌شود. مشاغل حاکمیتی مشاغل مهمی هستند که در صورت اطمینان و اعتماد کامل دولت به افراد واگذار می‌شوند. چون کارکنان پیمانی هنوز به استخدام رسمی درنیامده‌اند و مراحل اولیه استخدام را می‌گذرانند، ارجاع مشاغل و مناصب حاکمیتی به آنها ممنوع است. مشاغل حاکمیتی و ثابت مهم‌ترین مشاغل در دستگاههای دولتی به شمار می‌روند؛ زیرا این افراد در امور مختلف دولتی تصمیم‌گیر هستند و در واقع کشور را اداره می‌کنند.
به همین دلیل، باید مورد وثوق کامل دولت باشند، مراحل کامل گزینشی را طی کنند و مدت چند سال نیز به صورت پیمانی و رسمی آزمایشی مورد سنجش قرار گیرند و از هر نظر حرفه‌ای، کاری، تخصصی، اخلاقی و شخصیتی مورد اطمینان کامل دولت واقع شوند. کارکنان پیمانی دولت چنین امکانی ندارند و باید مراحل تجربی لازم را بگذرانند تا شرایط لازم برای تبدیل وضعیت استخدامی به رسمی را احراز کنند.
ماده ۴۵ قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب ۱۳۸۶ مقرر می‌دارد:
«ماده ۴۵- از تاریخ تصویب این قانون، استخدام در دستگاههای اجرایی به دو روش ذیل انجام می‌پذیرد:
الف- استخدام رسمی برای تصدی پست‌های ثابت در مشاغل حاکمیتی.
ب- استخدام پیمانی برای تصدی پست‌های سازمانی و برای مدت معین.»
بیمه و بازنشستگی کارکنان پیمانی
کارکنان پیمانی بر طبق قانون مدیریت خدمات کشوری و آیین‌نامه استخدامی پیمانی از نظر بیمه مشمول تأمین اجتماعی قرار می‌گیرند و حق بیمه آنها به سازمان تأمین اجتماعی پرداخت می‌شود.
ماده ۱۳ آیین‌نامه استخدام پیمانی:
«مستخدمین پیمانی مشمول مقررات قانون تأمین اجتماعی هستند و دستگاههای دولتی مکلفند حق بیمه مقرر را از دریافتی مستخدم کسر و با اضافه کردن سهم کارفرما طبق مقررات مربوط به سازمان تأمین اجتماعی پرداخت کنند.»
در مورد بیمه و بازنشستگی کارکنان‌پیمانی دولت چند نکته وجود دارد که به شرح زیر توضیح داده می شود:
۱-اگرچه کارکنان پیمانی مشمول قانون تأمین اجتماعی قرار دارند، ولی برخی از موارد که در قانون تامین اجتماعی و مقررات مرتبط وجود دارد، شامل حال آنها نمی شود. اول این که این گروه از بیمه شدگان تامین اجتماعی، مشمول قانون بیمه بیکاری قرار ندارند، چون بیمه بیکاری فقط مخصوص مشمولین قانون کار است ، بنابراین ۳ درصد حق بیمه، بیمه بیکاری را پرداخت نمی کنند و حق بیمه آنها ۲۷ درصد حقوق آنها است .
مورد دوم این که برخی آیتم‌های حقوق که در قانون تامین اجتماعی مشمول کسر حق بیمه است در مورد آن ها اجرا نمی شود، بطور مثال اضافه کار این افراد مشمول کسر حق بیمه نیست. در ماده ۱۰۶ قانون مدیریت خدمات کشوری پرداختی ها و فوق العاده های کارکنان دولت تعیین شده است و در این ماده اضافه کار جز مزایای مستمر بحساب نیامده و پرداخت حق بیمه بابت آن منتفی است. در صورتی که در قانون تامین اجتماعی اضافه کار جزء مزایای مستمر بوده و حق بیمه آن باید پرداخت شود و در این خصوص الزام وجود دارد. یعنی کارفرما موظف است از بابت اضافه کار حق بیمه نیز پرداخت کند و عدم اقدام در این زمینه خلاف مقررات بوده و مشمول جریمه مربوطه خواهد بود.
البته باید توضیح داده شود که باوجودی که اضافه کار در قانون تامین اجتماعی مشمول کسر حق بیمه است ولی دولت از این بابت (اضافه کاری)و برای کارکنان پیمانی، حق بیمه به سازمان تامین اجتماعی پرداخت نمی کند.
۲-کارکنان‌پیمانی که به سازمان تامین اجتماعی حق بیمه پرداخت می کنند، از برخی مقررات تامین اجتماعی مشمول قانون مدیریت خدمات کشوری قرار می گیرند و از پوشش قانون تامین اجتماعی خارجند. در این خصوص می توان به بازنشستگی این افراد اشاره کرد. کارکنان پیمانی از لحاظ شرایط و مقررات بازنشستگی مشمول ماده ۱۰۳ قانون مدیریت خدمات کشوری هستند و ماده ۷۶ قانون تامین اجتماعی که مربوط به بازنشستگی است، شامل حال آنها نمی شود. بنابراین در موقع بازنشستگی شرایط مندرج در ماده ۱۰۳ در مورد آنها اجرا می شود.
۳-سابقه بیمه کارمندان پیمانی دولت در مدت استخدام پیمانی در سازمان تامین اجتماعی ایجاد می شود. در زمان تبدیل وضعیت به رسمی مجددا می توانند صندوق بیمه ای خود را انتخاب کنند، یا کماکان مشمول قانون تأمین اجتماعی باشند یا به صندوق بازنشستگی کشوری منتقل شوند.
ماده ۱۰۱قانون مدیریت خدمات کشوری در این خصوص می گوید:"کلیه کارمندان پیمانی دستگاههای اجرائی از لحاظ برخورداری از مزایای تأمین اجتماعی نظیر بازنشستگی، از کارافتادگی، فوت، بیکاری، درمان با رعایت این قانون مشمول قانون تأمین اجتماعی هستند و کارمندان رسمی را که پس از لازم الاجراءشدن این قانون، می توان برای مشاغل حاکمیتی در دستگاههای اجرائی استخدام کرد از لحاظ برخورداری از مزایای تأمین اجتماعی حسب تقاضای خود مشمول قانون تأمین اجتماعی یا قوانین بازنشستگی مورد عمل دستگاه اجرائی ذی ربط قرار می گیرند."موضوع مهم این است که اگر کارکنان پیمانی بخواهند صندوق بازنشستگی کشوری را انتخاب کنند، ناچار می شوند سوابق ایجاد شده در صندوق تامین اجتماعی را به صندوق جدید منتقل کنند، که این تصمیم مستلزم پرداخت مابه التفاوت حق بیمه به صندوق جدید است. پس جابجایی صندوق برای این افراد به صرفه نیست زیرا بابت انتقال سوابق باید مبالغی اضافه را از جیب خود پرداخت کنند، که به نفعشان نخواهد بود.
مورد دیگر در خصوص به صرفه نبودن جابجایی به صندوق بازنشستگی کشوری، آیتم های مشمول کسر حق بیمه است که در بند قبلی به آن اشاره شد. البته در حال حاضر نیز دولت بابت این افراد حق بیمه اضافه کار را به سازمان تأمین‌اجتماعی پرداخت نمی کند، ولی با توجه به این که اصلاح ماده ۱۰۶ قانون مدیریت خدمات کشوری دردولت و مجلس در حال بررسی است، در آینده امکان پوشش بیمه ای بیشتر آیتم های حقوق و مزایا برای کارکنان دولت وجود دارد و قطعا بر حقوق بازنشستگی انها موثر خواهد بود.
