تامین ۲۴
پایگاه خبری رفاه و تأمین اجتماعی
تأمین اجتماعی بازهم همچون دوره‌های گذشته اما این بار در زمان بحران، پنجره‌ای برای بخشودگی جرائم بیمه‌ای کارفرمایان بدهکار باز کرد. این فرصت طلایی علاوه بر اینکه کارفرمایان را برای پرداخت بدهی معوق خود یاری خواهد کرد، از سویی دیگر به نجات سوابق بیمه‌ای یک میلیون و 500 هزار کارگر در دوران بحران ختم می‌شود و سازمان تأمین اجتماعی نیز به تأمین منابع خود از همین بخش‌ها می‌رساند.
سازمان تأمین اجتماعی در همین راستا برای بدهکاران در دورن جنگ زمینه‌ای را فراهم کرده تا با بخشودگی جرائم این مسیر پرداخت بدهی تسهیل شود. محمد محمدی، معاون بیمه‌ای سازمان تأمین اجتماعی از فراهم شدن امکان پرداخت حق‌بیمه معوق کارگران در جنگ‌های اخیر خبر داد و گفت: با دستور وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی و موافقت سرپرست سازمان، بدون نیاز به طرح شکایت در مراجع حل اختلاف یا ادعای سابقه، امکان بارگذاری لیست معوق حق‌بیمه برای کارفرمایان مهیا شده است.
محمدی با اشاره به اینکه یکی از مشکلات کارفرمایان و بیمه‌شدگان مربوط به عدم ارسال لیست پرداخت حق‌بیمه ناشی از آثار جنگ 12 روزه و جنگ رمضان بود، ادامه داد: کارگران برای رفع این مشکل یا باید ادعای سابقه می‌کردند یا به ادارات کار شکایت می‌کردند تا موضوع عدم ارسال لیست پرداخت حق‌بیمه در هیئت‌های تشخیص یا هئیت‌های حل اختلاف یا در کمیته‌های ادعای سابقه مورد بررسی قرار گیرد. فرایندی طولانی که مشکلاتی را برای کارفرمایان و بیمه‌شدگان رقم می‌زد.
شاید بتوان تحلیل دوگانه سازمان تأمین اجتماعی با طرح جدید را هم بخشودگی جرائم بیمه‌ای برای فراهم کردن فرصتی دوباره برای برخی کارگران که از سوابق بیمه‌ای تکمیل شده بهره‌مند شوند و از طرفی دیگر هم نجات منابع این سازمان به نتیجه مطلوبی خواهد رسید.
طرح تسویه بیمه‌ای پس از جنگ
طبق داده‌های آماری موجود، ۱۴ هزار کارفرما و یک میلیون و 500 هزار کارگر از این طرح استفاده خواهند کرد. به واقع می‌توان گفت که بسته تشویقی تأمین اجتماعی برای خروج بنگاه‌ها از بحران نقدینگی هم کارگاه‌ها را نجات می‌دهد و هم از طرفی دیگر سازمان را به مطالبات خود از حوزه کارفرمایی می‌رساند.
جنگ‌های اخیر و شرایط اضطراری ناشی از آن، زنجیره‌ای از اختلالات را در حوزه اقتصادی و اداری کشور ایجاد کرده است. در این میان، سازمان تأمین اجتماعی به عنوان بزرگترین نهاد بیمه‌ای کشور، با چالشی دووجهی مواجه شده است، از یک سو، کارفرمایان به دلیل شرایط جنگی و محدودیت‌های نقدینگی از ارسال فهرست و پرداخت حق بیمه کارگران بازمانده‌اند و از سوی دیگر، این وقفه می‌تواند سوابق بیمه‌ای میلیون‌ها کارگر را با خطر نقصان و تعویق بازنشستگی مواجه کند.
در پاسخ به این وضعیت، سازمان تأمین اجتماعی با ابلاغ تسهیلات ویژه، درهای بخشودگی جرایم و تقسیط بدهی را به روی کارفرمایان گشوده است تا هم منابع موردنیاز خود را از محل این مطالبات دریافت کند و هم حقوق بیمه‌شدگان تضییع نشود.
محمدی با اشاره به ارزیابی کارگاه‌های بالای 50 نفر از خردادماه ۱۴۰۴ تا مردادماه سال‌جاری عنوان کرد: در این ارزیابی مشخص شد حدود ۱۴ هزار کارفرما و بیش از ۱.۵ میلیون بیمه‌شده نفرماه با عدم پرداخت حق‌بیمه مواجه شده‌اند. جلسات مختلفی با تشکل‌های کارفرمایی داشتیم و در نهایت با دستور وزیرکار و موافقت سرپرست سازمان تأمین اجتماعی، این امکان فراهم شد که بتوانیم بدون بررسی ادعای سابقه یا شکایت، لیست معوق را دریافت کنیم تا بیمه‌شدگان بتوانند از مزایای قانونی تأمین اجتماعی بهره‌مند شوند.
معاون بیمه‌ای سازمان تأمین اجتماعی در خصوص اقداماتی که کارفرمایان باید در این خصوص انجام دهند، گفت: در حال حاضر ما فهرستی از کارفرماها تهیه کرده‌ایم و همه ادارات کل استان و شعب تامین اجتماعی با آنها هماهنگ هستند تا آنها بتوانند با ارائه یک درخواست، لیست معوق را در سیستم تأمین اجتماعی بارگذاری کرده و مسأله رفع شود. درحالی که قبلا بیمه‌شده باید مدارک ناظر بر اشتغال و دریافت دستمزد از کارگاه را در اختیار اداره کار یا شعبه مربوطه قرار می‌داد.
وی ادامه داد: از آنجا که کارفرما لیست حق‌بیمه ماه‌های قبل و بعد از این ایام را ارائه کرده است نیاز به ارائه مدرک در این باره ندارد و تنها کافی است لیست را تنظیم و به شعبه تأمین اجتماعی ارسال کند و حق‌بیمه مربوطه را هم پرداخت کند.
عبور از بوروکراسی برای احقاق حق
پیش از این، کارگری که به دلیل ارسال نشدن فهرست از سوی کارفرما با کسری سابقه مواجه می‌شد، ناچار بود مسیر طولانی شکایت به ادارات کار، هیأت‌های تشخیص و حل اختلاف را طی کند؛ فرآیندی که به گفته مسئولان، بین ۹ تا ۱۲ ماه به طول می‌انجامید و در مواردی منجر به از دست رفتن فرصت بازنشستگی یا محرومیت از خدمات درمانی می‌شد اما در حال حاضر این رویه تغییر کرده است.
کارفرمایان می‌توانند بدون نیاز به طرح شکایت یا ادعای سابقه از سوی کارگر، صرفاً با مراجعه به شعب تأمین اجتماعی و بارگذاری فهرست معوق در سامانه، وضعیت بیمه‌ای کارکنان خود را ساماندهی کنند. این اقدام به ویژه برای متقاضیان بازنشستگی که در آستانه پایان خدمت قرار دارند، حیاتی است.
بخشودگی ۴۰ درصدی و تقسیط بدهی
اصل این طرح، مشوق مالی در نظر گرفته‌شده برای کارفرمایان تحت پوشش کارگاه‌های است. بر اساس اعلام رسمی، در صورت ثبت فهرست معوق، تا ۴۰ درصد از جرایم تأخیر در پرداخت حق بیمه و جریمه تأخیر در ارسال فهرست بخشوده می‌شود. مابقی بدهی (اصل حق بیمه و ۶۰ درصد جرایم) نیز امکان پرداخت به صورت یکجا یا تقسیط با هماهنگی شعب را دارد.
این رویکرد انعطاف‌پذیر، فشار نقدینگی را از دوش کارفرمایان درگیر شرایط جنگی برمی‌دارد و همزمان، جریان نقدی جدیدی را به سمت سازمان تأمین اجتماعی هدایت می‌کند که برای ایفای تعهداتش به شدت به آن نیازمند است.
معاون بیمه‌ای سازمان تأمین اجتماعی اضافه کرد: این تسهیل در بخش پرداخت حق‌بیمه ایجاد شده که اگر کارفرما توانایی پرداخت حق‌بیمه به صورت یکجا را نداشته باشد، شعب تأمین اجتماعی در دریافت بخشی از حق‌بیمه و تقسیط مابقی آن به استناد لیست، مساعدت می‌کنند. همچنین تا ۴۰ درصد از جرایم تأخیر در پرداخت و جریمه تأخیر در ارسال لیست بخشیده می‌شود.
محمدی توضیح داد: وقتی کارفرما لیست معوق را در سامانه بارگذاری کرد، فیش حق‌بیمه به همراه جرایم متعلقه صادر می شود که ۴۰ درصد از جرایم تأخیر پرداخت حق‌بیمه آن بخشیده می‌شود و مابقی یا به صورت یکجا یا به صورت اقساط با هماهنگی شعب تامین اجتماعی پرداخت می‌شود.
نگاهی به وضعیت مالی سازمان تأمین اجتماعی نشان می‌دهد که این بخشودگی صرفاً یک لطف به کارفرمایان نیست، بلکه یک ضرورت برای بقای منابع این نهاد بزرگ بیمه‌گر است.
معاون بیمه‌ای سازمان تأمین اجتماعی ادامه داد: در گذشته اگر بیمه‌شده ادعای سابقه می‌کرد، بر اساس ماده ۴۰ قانون تأمین اجتماعی، سازمان تأمین اجتماعی رأسا حق‌بیمه را مشخص می‌کرد این برآورد در طولانی مدت انجام می‌شد و شاید بین 9 تا 12 ماه طول می‌کشید که بیمه شده به سوابق خود دسترسی یابد.
وی اضافه کرد: به ویژه افرادی که قبل از عید درخواست بازنشستگی می‌دادند یا در 6 ماه نخست سال‌جاری درخواست بازنشستگی می‌کردند وقتی متوجه می‌شدند که سوابقشان ناقص است، ناچار می‌شدند مکرر به شعب سازمان تأمین اجتماعی مراجعه کنند، اما حالا این فرصت ایجاد شده که درخواست‌کنندگان بازنشستگی که از شرایط لازم برخوردارند با بارگذاری لیست معوقه به راحتی بتواند از مزایای قانونی تأمین اجتماعی استفاده کند و حکم بازنشستگی‌اش برقرار شود.
تمهیداتی برای تسهیل فرایند پرداخت بدهی کارفرمایان
در کنار استقبال از این تسهیلات، برخی کارشناسان حوزه کار نسبت به پیامدهای بلندمدت آن هشدار داده‌اند. منتقدان معتقدند که بخشودگی جرایم، به ویژه اگر به رویه‌ای دائمی تبدیل شود، می‌تواند به «پاداش دادن به بدحسابی» منجر شود و انگیزه کارفرمایان برای پرداخت به موقع حق بیمه را کاهش دهد.
از دیدگاه آنان، در شرایطی که سازمان تأمین اجتماعی با ناترازی شدید و بدهی‌های انباشته مواجه است، بخشیدن بخشی از منابع مالی آن (جرایم) می‌تواند در بلندمدت به زیان بازنشستگان و بیمه‌شدگان تمام شود. با این حال، موافقان طرح استدلال می‌کنند که شرایط جنگی یک «فورس‌ماژور» واقعی است و بدون چنین مشوقی، نه کارفرما توان پرداخت دارد و نه کارگر به حق خود می‌رسد.
محمدی تأکید کرد: برای همه کارگاه‌ها اعم از کارگاه‌های کمتر از 50 نفر، کارگاه‌های بالای ۵۰ نفر و همچنین کارگاه‌هایی که مستقیماً تحت تأثیر جنگ امکان پرداخت لیست بیمه را نداشتند، این امکان فراهم است که قبل از صدور بیلان مراجعه کنند. برای کارگاه‌های زیر ۵۰ نفر، به دلیل صدور بیلان کارگاه‌ها پیش از عید، هماهنگی‌ها برای بعد از عید و ۵ ماه نخست سال‌جاری صورت گرفته است.
وی با اشاره به ارائه درخواست بازنشستگی از سوی برخی بیمه‌شده‌ها از تاریخ 31 شهریور امسال گفت: کارفرماها هر قدر زودتر لیست معوقه را ارسال کند، بیمه‌شده راحت‌تر می‌تواند به هیأت‌های حل اختلاف سازمان تأمین اجتماعی یا اداره کار مراجعه کند. این تسهیلات برای کارفرما و بیمه‌شدگان است. به‌ویژه بیمه‌شدگانی که درخواست بازنشستگی دارند یا از سازمان تأمین اجتماعی درخواست تعهدات کوتاه‌مدت کرده‌اند.
معاون بیمه‌ای سازمان تأمین اجتماعی در ادامه درباره نحوه پیگیری اختلافات و اعتراض‌ها گفت: بیمه‌شدگانی که دارای خلاءسابقه پرداخت حق‌بیمه هستند، می‌توانند بدون مراجعه به ادارات کار، به شعب تأمین اجتماعی مراجعه کرده و فرم ادعای سابقه را تکمیل و مستندات خود را ضمیمه کند و به صورت سیستمی آن را باگذاری کند. اگر در بررسی‌ها احراز شود که واقعا فرد اشتغال یا دریافت دستمزد داشته است، مستندات را تأیید کرده و در نهایت حق بیمه را به کارفرما ابلاغ می‌کنیم.
وی اضافه کرد: اگر کارفرما اعتراض کرد، موضوع در هیأت‌های بدوی و تجدیدنظر بررسی می‌شود و در نهایت بعد از تأیید پرداخت حق‌بیمه، جزو سوابق کارگر منظور می‌شود و ما مطالبات را از کارفرما پیگیری می‌کنیم.
طرح فعلی سازمان تأمین اجتماعی، یک راه‌حل عمل‌گرایانه برای مدیریت یک بحران چندلایه است. از یک سو، با حذف فرآیندهای اداری طولانی، دسترسی کارگران به سوابق بیمه‌ای و حقوق بازنشستگی را تسریع می‌کند و از سوی دیگر، با ارائه تخفیف جریمه و امکان تقسیط، به کارفرمایان درگیر جنگ فرصت تنفس می‌دهد.
با این حال، موفقیت این طرح نه تنها به استقبال کارفرمایان بستگی دارد، بلکه به توان سازمان در وصول این مطالبات و هدایت صحیح منابع حاصله به سمت تعهدات انباشته نیز وابسته است. اکنون توپ در زمین کارفرمایان است تا با استفاده از این فرصت، هم تکلیف خود را با سازمان روشن کنند و هم مانع از تضییع حقوق کارگران خود شوند.
