تامین ۲۴
پایگاه خبری رفاه و تأمین اجتماعی
کارشناس رفاه و تأمین اجتماعی و دبیر نشست «اثرسنجی جنگ‌های اخیر بر صندوق‌های بازنشستگی از منظر بیم‌سنجی» با تشریح پیامدهای جنگ و پساجنگ بر منابع و مصارف صندوق‌ها تأکید کرد و گفت: بیم‌سنجی باید از محاسبه حق بیمه فراتر برود و به رکن حاکمیت ریسک، تصمیم‌یار راهبردی مدیران و ابزار ارزیابی خسارات و برآورد غرامت تبدیل شود.
علی حیدری، کارشناس رفاه و تأمین اجتماعی و دبیر نشست اثرسنجی جنگ‌های اخیر بر صندوق‌های بازنشستگی از منظر بیم‌سنجی که چهارشنبه ششم آبان‌ماه در دانشکده ریاضی دانشگاه برگزار شد، با تشریح وضعیت مالی صندوق‌های بازنشستگی ایران پیش از بحران‌های اخیر گفت: صندوق‌های بازنشستگی ایران پیش از بروز بحران‌ها و جنگ‌های یک‌ساله اخیر نیز به دلیل مداخلات غیراصولی دولت در ارکان عالی صندوق‌ها و سرریزهای حمایتی تحمیلی مغایر با اصول و قواعد بیمه‌ای و بدون تأمین و تضمین بار مالی تعهدات و آثار بین‌نسلی آن‌ها دچار ناترازی شده بودند.
او واردات بی‌رویه و قاچاق افسارگسیخته و انبوه نیروی کار غیرمجاز خارجی را از دیگر عوامل بروز ناترازی صندوق خواند و افزود: واگذاری‌ها و خصوصی‌سازی‌های غیراصولی، تحمیل بازنشستگی‌های زودرس، تحریم‌ها و حصر اقتصادی طولانی‌مدت، نرخ تورم مزمن و سنواتی و کاهش ارزش پول ملی، همچنین عدم پرداخت نقدی، به‌موقع و به ارزش روز واقعی بدهی‌های بیمه‌ای جاری و معوق دولت در مسیر ناترازی و عدم تعادل مالی در تعهدات و جریان‌های جاری و نیز کسری نقدینگی حرکت می کردند و در وضعیت حاد و شکننده‌ای قرار داشتند که بحران‌های اخیر نیز این ناترازی را تشدید کرده است.
چگونگی اثرپذیری پایداری مالی صندوق‌های بازنشستگی از جنگ
حیدری با اشاره به آثار نامساعد جنگ و پساجنگ بر چرخه پایداری مالی صندوق‌های بازنشستگی، تنظیم ورودی‌ها و خروجی‌ها و ایجاد تعادل میان منابع و مصارف را از محورهای اصلی این موضوع دانست.
به گفته وی، در شرایط جنگی، منابع صندوق‌ها از مسیرهای مختلفی کاهش می‌یابد. عدم پرداخت حقوق نیروی کار و حق بیمه آن‌ها، کاهش مبنای بیمه‌پردازی، ریزش بیمه‌شدگان قراردادی و توافقی، عدم پرداخت مطالبات بیمه‌ای از سوی دولت و کاهش سودآوری و نقدپذیری سرمایه‌گذاری‌ها، از جمله عواملی هستند که منابع مالی صندوق‌ها را تحت فشار قرار می‌دهند.
وی ادامه داد: در همین حال، تحولات ناشی از جنگ می‌تواند خروج جمعیت از چرخه فعالیت اقتصادی و بیمه‌پردازی را افزایش دهد. افزایش تقاضای بازنشستگی، رشد موارد فوت و مستمری بازماندگان، افزایش ازکارافتادگی‌های کلی و جزئی، بیشتر شدن متقاضیان بیمه بیکاری و افزایش بیکاری‌های متصل به بازنشستگی، از جمله پیامدهایی است که بر وضعیت صندوق‌ها اثر می‌گذارد.
حیدری در بیان دیگر عوامل موثر در تشدید مصارف سازمان گفت: از سوی دیگر، افزایش هزینه‌های بیمه درمان بیمه‌شدگان و تأمین درمان، رشد هزینه‌های مربوط به مستمری‌ها و بیمه بیکاری، افزایش هزینه‌های اداری و تشکیلاتی و بالا رفتن هزینه‌های بخش‌های سرمایه‌گذاری، به افزایش تصاعدی مصارف صندوق‌ها منجر می شود.
حیدری همچنین با اشاره به تحولات مرتبط با ورود جمعیت به چرخه بیمه‌پردازی، تعلیق و کاهش فعالیت بنگاه‌های اقتصادی، تعطیلی کارگاه‌ها در پی تخریب، استخدام نشدن نیروی کار جدید و خروج سرمایه و کاهش سرمایه‌گذاری و اشتغال را از عواملی برشمرد که بر ورودی‌های صندوق‌های بازنشستگی اثر منفی می‌گذارند.
بیم‌سنجی در شرایط پیشاجنگ، جنگ و پساجنگ
دبیر نشست در ادامه، نقش و کارکرد بیم‌سنجی را در سه مقطع پیشاجنگ، جنگ و پساجنگ تشریح کرد و گفت: بیم‌سنجی در شرایط پیشاجنگ، نقش پایه‌گذار تاب‌آوری و مقاوم‌سازی را بر عهده دارد؛ در زمان جنگ، به تصمیم‌یار راهبردی و مدیر عدم‌قطعیت تبدیل می‌شود و در دوره پساجنگ نیز نقش تحلیل‌گر بنیادین و معمار بهبود را ایفا می‌کند.
به گفته حیدری، جنگ مخاطره‌ای برون‌زا، غافلگیرکننده و دارای آثار چندساحتی و پیچیده است و همین ویژگی‌ها موجب می‌شود که در شرایط جنگی، اتکای صرف به اطلاعات و داده‌های تاریخی کافی نباشد. در چنین شرایطی، نقش بیم‌سنجی نیز از محاسبه حق بیمه فراتر می‌رود و این حوزه به ابزاری برای تحلیل راهبردی ریسک، طراحی سناریو و استقرار حاکمیت ریسک تبدیل می‌شود.
وی همچنین بر نقش اساسی بیم‌سنجی در برآورد خسارات ناشی از جنگ و مطالبه غرامت در دوره جنگ و پساجنگ تأکید کرد و بازبینی، محاسبه مجدد و ترسیم سناریوهای بهبود را از وظایف این حوزه در مرحله پساجنگ دانست.
شناسایی ریسک‌ها و ارزیابی توانگری مالی صندوق‌ها
حیدری در تشریح محورهای اصلی نقش و کارکرد بیم‌سنجی در شرایط بحرانی و جنگ، شناسایی و ساختاردهی ریسک‌های بحران و جنگ را از نخستین اقدامات ضروری عنوان کرد.
به گفته وی، تفکیک ریسک‌های علت و اثرگذار، از جمله نوسانات نرخ ارز، تورم خسارت، محدودیت‌های بیمه اتکایی و افزایش خسارات بیمه‌ای، از ریسک‌های پیامدی و نهایی، مانند کاهش توانگری مالی، کسری ذخایر فنی و ریسک نقدینگی، اهمیت ویژه‌ای دارد.
دبیر نشست آزمون استرس و سناریونویسی، بازنگری مفروضات و مؤلفه‌های مربوط به ذخایر، پایش شاخص‌های کلیدی عملکرد، تحلیل توانگری و نقدینگی و بررسی تطابق دارایی‌ها و بدهی‌ها را از دیگر کارکردهای بیم‌سنجی در شرایط بحرانی برشمرد و بر ضرورت پشتیبانی این حوزه از تصمیم‌گیری مدیریتی در دوره جنگ و پساجنگ تأکید کرد.
بیم‌سنجی باید از پیشگیری تا بازسازی نقش‌آفرین باشد
این کارشناس رفاه و تأمین اجتماعی در جمع‌بندی سخنان خود، بیم‌سنجی را در زمان جنگ حوزه‌ای فعال و اثرگذار دانست و تأکید کرد: این حوزه نباید منفعل و تماشاگر باشد، بلکه باید به رکن حاکمیت ریسک تبدیل شود و از مرحله پیشگیری، تاب‌آورسازی و آمادگی تا تصمیم‌یاری، یادگیری و بهبود، نقش خود را ایفا کند.
حیدری در تشریح این رویکرد گفت: پیش از جنگ، بیم‌سنجی باید معمار تاب‌آوری و آمادگی و ترسیم‌گر سناریوهای مختلف باشد و پیش‌آگهی و هشدار زودهنگام ارائه کند. در حین جنگ نیز باید به‌عنوان تصمیم‌یار راهبردی مدیران عمل کند و با پایش انحراف‌ها، بازنگری ذخایر و پشتیبانی از تصمیمات اقتضایی مدیران، زمینه تصمیم‌گیری مناسب را فراهم آورد. پس از جنگ نیز باید به تحلیل‌گر ریشه‌ای و معمار بهبود تبدیل شود و از طریق محاسبه و ارزیابی مجدد، پیشنهاد اصلاح ساختار، ارائه گزارش‌های نظارتی، برآورد خسارات و تخمین غرامت به بهبود شرایط کمک کند.
وی در پایان، استفاده از ابزارهای نوین از جمله هوش مصنوعی، کلان‌داده‌ها، داده‌کاوی، نظریه بازی‌ها و تحلیل داینامیک را برای تحقق این اهداف ضروری دانست و تأکید کرد که آینده متعلق به بیم‌سنجی ارتقایافته با ابزارهای نوین است.
