تامین ۲۴
پایگاه خبری رفاه و تأمین اجتماعی
سازمان تأمین اجتماعی در راستای حمایت از مادران باردار بیمه‌شده و به منظور اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، مجموعه‌ای از اقدامات حمایتی نظیر 9 ماه پرداخت حقوق در دوره مرخصی زایمان را انجام می‌دهد. این اقدامات و برنامه‌های اجرایی، حمایت همه‌جانبه از بانوان شاغل را نشان می‌دهد تا بدون دغدغه از مرخصی زایمان خود بهره گیرند.
پرداخت حقوق به زنان بیمه‌شده در دوره بارداری و مرخصی زایمان، افزایش دوره پرداخت مذکور از 6 به 9 ماه، امکان بهره‌مندی مادران باردار از 2 ماه مرخصی زایمان قبل از تولد فرزند، پرداخت ماهانه حقوق دوره مرخصی زایمان و دیگر حمایت‌های مربوطه توسط سازمان تأمین اجتماعی ارائه می‌شود. همه این برنامه‌ها از حمایت سازمان تأمین اجتماعی از این مادران شاغل باردار به عنوان بیمه‌شدگان این سازمان را نشان می‌دهد.
در همین ارتباط باید گفت که زمانی که این تعهد از سوی سازمان تأمین اجتماعی اجرایی می‌شود و ۹ ماه مرخصی با حقوق به گروه‌های مشمول اعطا می‌شود، همه این اقدامات نشان می‌دهد که تأمین اجتماعی از مادران شاغل در برابر فشارهای بارداری محافظت می‌کند تا بدون دغدغه به زندگی خود پس از فرزندآوری ادامه دهند و پس از این مدت زمان مرخصی زایمان ، دوباره به محل کار خود بازگردند.
نگاهی به اقدامات تأمین اجتماعی در اجرای قانون جوانی جمعیت و حمایت از خانواده حاکی از آن است که چتر حمایتی تأمین اجتماعی بر سر مادران باردار همچنان قرار دارد تا کاهش دغدغه معیشت در سایه قانون برای همه این افراد مشمول اجرایی شود. البته شاید این موضوع را هم بتوان به این شیوه دید که این برنامه‌ها راهکاری برای تشویق به فرزندآوری به شمار می‌رود.
اقداماتی برای حمایت از مادران مشمول قانون تأمین اجتماعی
بر اساس قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت و مصوبات هیأت وزیران، سازمان تأمین اجتماعی به عنوان متولی اصلی تعهدات کوتاه‌مدت بیمه‌ای، اقدامات گسترده‌ای را برای حمایت از زنان شاغل باردار به اجرا گذاشته است. این حمایت‌ها عمدتاً بر محور افزایش مدت مرخصی زایمان، تضمین درآمد در دوران غیبت از کار و انعطاف‌پذیری در استفاده از این مرخصی استوار است.
سازمان تأمین اجتماعی مجموعه خدمات حمایتی خود در قبال مادران در دوره مرخصی زایمان را با رعایت قوانین بالادستی، به افراد مشمول ارائه می‌دهد. در اجرای مصوبه 22 اردیبهشت سال 1400 هیأت وزیران مبنی بر الحاق یک تبصره به بند (1) تصویب‌نامه مورخ 19 تیرماه 1392 مدت مرخصی زایمان برای همه بانوان مشمول، از 6 ماه به 9 ماه افزایش یافت.
متن تصویب‌نامه مذکور به این شرح است: «سازمان تأمین اجتماعی موظف است نسبت به پرداخت حقوق و فوق‌العاده‌های مدت نه ماه تمام مربوط به مرخصی زایمان اقدام و هزینه‌های ناشی از اجرای آن را هر ساله به منظور پیش‌بینی در لوایح بودجه سنواتی به سازمان برنامه و بودجه کشور اعلام کند. در صورت عدم پیش‌بینی یا عدم تخصیص اعتبار، هزینه‌های مذکور با رعایت قوانین و مقررات مربوط به عنوان دیون دولت به سازمان تأمین اجتماعی در صورتهای مالی سازمان یاد شده لحاظ خواهد شد».
چارچوب قانونی و تعهدات تأمین اجتماعی
سازمان تأمین اجتماعی در راستای اجرای بند «الف» ماده ۱۷ قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت و مصوبه سال ۱۴۰۰ هیأت وزیران، متعهد به پرداخت حقوق و مزایای دوران مرخصی زایمان شده است. بر این اساس، مدت مرخصی زایمان برای بانوان مشمول از ۶ ماه به ۹ ماه افزایش یافت و برای زایمان‌های دوقلو و بیشتر، این مدت به ۱۲ ماه می‌رسد.
همچنین سازمان تأمین اجتماعی موظف است حقوق و فوق‌العاده‌های این ایام را به افراد مشمول و دارای شرایط پرداخت کند، هرچند بار مالی ناشی از آن باید در بودجه سنواتی پیش‌بینی شود.
با وجود اینکه افزایش مدت مرخصی زایمان به 9 ماه، دوباره در بند «الف» ماده (17) قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، تصویب و در تبصره همان ماده مقرر شد که بار مالی اجرای این ماده از محل منابع حاصل از اجرای ماده (72) قانون مذکور در ردیف خاصی در بودجه سنواتی پیش‌بینی و به تأمین اجتماعی و سایر صندوقهای بازنشستگی تخصیص داده شود؛ سازمان تأمین اجتماعی همچنان نسبت به ادامه ارائه خدمات 9 ماه مرخصی زایمان اقدام کرده است.
براساس اطلاعات و آمارهای موجود از سال 1400 تا پایان شهریور 1405 قریب به 235 هزار نفر بانوان مشمول از تسهیلات مذکور بهره‌مند شدهاند.
اقدامات مشخص برای حمایت از زنان باردار
سازمان تأمین اجتماعی برای تسهیل شرایط برای مادران شاغل، مجموعه‌ای از خدمات را ارائه می‌دهد، پرداخت غرامت دستمزد ایام بارداری یکی از این موارد است که در همین ارتباط زنان بیمه‌شده شاغل که ظرف یک سال قبل از زایمان حداقل ۶۰ روز سابقه پرداخت حق بیمه دارند، می‌توانند در مدت ۹ ماه مرخصی زایمان، غرامت دستمزد دریافت کنند. میزان این غرامت معادل دو سوم آخرین مزد یا حقوق بیمه‌شده است . این حمایت مشروط به عدم اشتغال و عدم دریافت مزد در طول مرخصی است.
همچنین پرداخت ماهانه حقوق یکی دیگر از این موارد حمایتی به شمار می‌رود. به منظور جلوگیری از فشار مالی به مادران، سازمان تأمین اجتماعی از سال ۱۴۰۰ پرداخت حقوق دوران مرخصی زایمان را به صورت ماهانه و نه یکجا در پایان دوره در دستور کار قرار داده است تا جریان نقدی خانواده در دوران بارداری و پس از زایمان حفظ شود.
یکی دیگر از موارد حمایتی را می‌توان انعطاف در زمان‌بندی مرخصی دانست به همین منظور مادران باردار می‌توانند بنا به درخواست خود و با تایید پزشک، حداکثر ۲ ماه از مرخصی زایمان ۹ ماهه را در ماه‌های پایانی بارداری و پیش از تولد فرزند استفاده کنند تا دوران سخت بارداری با استراحت بیشتری سپری کنند.
از سویی دیگر حمایت‌های سازمان تأمین اجتماعی محدود به زایمان طبیعی نیست و مادرانی که از طریق رحم اجاره‌ای صاحب فرزند می‌شوند یا کودک زیر سه سال را به فرزندخواندگی می‌پذیرند، در صورت احراز شرایط می‌توانند از مرخصی زایمان بهره‌مند شوند.
اثرات حمایتی بر مادران باردار
این اقدامات فراتر از یک تعهد اداری، نقش حیاتی در حمایت اقتصادی و روانی از مادران شاغل بیمه شده در سازمان تأمین اجتماعی ایفا می‌کند، تثبیت امنیت شغلی و درآمدی، حمایت از سلامت مادر و کودک و کاهش دغدغه‌های اقتصادی خانواده بخشی از این موارد به شمار می‌رود.
در همین زمینه با وجود ۹ ماه مرخصی با حقوق، مادران بدون نگرانی از دست دادن شغل یا قطع درآمد، می‌توانند بر سلامت خود و نوزاد تمرکز کنند. پرداخت ماهانه حقوق به طور مستمر، هزینه‌های زندگی را در این دوره پرتنش پوشش می‌دهد. از طرفی دیگر امکان استفاده از مرخصی پیش از زایمان به مادران اجازه می‌دهد در ماه‌های سنگین بارداری استراحت کافی داشته باشند و ریسک عوارض بارداری را کاهش دهند. همچنین دوران شیردهی و مراقبت از نوزاد تا ۹ ماه تضمین می‌شود.
اگرچه این حمایت‌ها از مادران باردار شاغل می‌شود اما با توجه به اینکه غرامت دستمزد بخش قابل توجهی از درآمد قبلی را جبران می‌کند، خانواده‌ها با فشار مالی کمتری برای فرزندآوری مواجه می‌شوند که خود هدف اصلی قانون جوانی جمعیت و حمایت از خانواده محسوب می‌شود.
براساس قوانین و مقررات موجود، به درخواست مادر تا 2 ماه از مدت مرخصی زایمان 9 ماهه میتواند قبل از تولد فرزند باشد؛ این ظرفیت توسط سازمان تأمین اجتماعی و به موجب قانون برقرار شده است.
بخشنامه مورخ 21 شهریورماه 1401 مبنی بر اینکه «در صورت درخواست مادر تا 2 ماه از مرخصی زایمان در ماه‌های پایانی بارداری قابل استفاده است»، صادر و ابلاغ شده و مشمولان درصورت تمایل می‌توانند از تسهیلات مربوطه بهره‌مند شوند.
افزایش مدت مرخصی زایمان و پرداخت تمام حقوق
از سویی دیگر سازمان تأمین اجتماعی همچنین به منظور رفاه بیشتر حال مادران بیمه‌شده مشمول استفاده از مرخصی زایمان، دستور اداری مورخ 15 شهریورماه 1400 مبنی بر صدور سند پرداخت مرخصی زایمان به صورت ماهانه را صادر و به واحدهای اجرایی ابلاغ کرده است.
افزایش مدت مرخصی زایمان و پرداخت تمام حقوق و فوقالعادهها موجب افزایش هزینه‌های صندوقهای بیمه‌ای نظیر سازمان تأمین اجتماعی می‌شود؛ ظرفیت مذکور از این نظر برای بیمه‌های اجتماعی دارای بار مالی است. به همین دلیل در تبصره ماده (17) قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت مقرر شده که «بار مالی اجرای این ماده از محل منابع حاصل از اجرای ماده (72) این قانون در ردیف خاصی در بودجه سنواتی پیش‌بینی و به سازمان تأمین اجتماعی و سایر صندوقهای بازنشستگی تخصیص داده می‌شود.»
همچنین براساس قوانین سازمان تأمین اجتماعی و مطابق قوانین بالادستی؛ اجرای این مصوبات، مستلزم این است که بار مالی ناشی از آنها در گذشته محاسبه و در قانون بودجه کل کشور تأمین شده باشد و اقدام سازمان درصورت عدم تأمین بار مالی، تعهد زائد بر اعتبار محسوب می‌شود. در نتیجه، اجرای بندهای مذکور منوط به تأمین بار مالی آن در بودجه سالانه کل کشور و تخصیص آن به سازمان تأمین اجتماعی است.
سازمان تأمین اجتماعی هرساله در قالب تعهدات کوتاه‌مدت خدمات گسترده‌ای به همه بیمه‌شدگان مشمول و دارای شرایط همچون غرامت دستمزد ایام بارداری، دستمزد ایام بیماری، کمک هزینه ازدواج، کمک هزینه کفن و دفن، پرداختی بابت اورتز و پروتز ارائه می‌دهد.
