تامین ۲۴
پایگاه خبری رفاه و تأمین اجتماعی
به گزارش تأمین 24، حال میتوان گفت که سازمان تأمین اجتماعی در بخش منابع و مصارف نیاز به یک نوع بازنگری جدی دارد، زیرا تعداد بالای بازنشستگان آن هم از نوع بازنشستگی پیش از موعد و سخت و زیانآور که 51 درصد کل افراد بازنشسته این سازمان را تشکیل میدهند، بخش بزرگی از منابع تأمین اجتماعی را به خود اختصاص دادهاند؛ نگاهی به ابعاد مالی و پوشش جمعیتی بزرگترین نهاد بیمهگر کشور نشان میدهد که مصارف این سازمان در طول سالبان گذشته به دلیل همین موضوع تحت تأثیر قرار گرفته است.
تأمین اجتماعی که ۵ میلیون و ۲۰۰ هزار بازنشسته و مستمریبگیر را تحت پوشش دارد، نیازمند منابع عظیمی برای اجرای تعهدات سنگین خود در قبال این گروهها است، زیرا در حال حاضر بخش عمدهای از منابع این سازمان به پرداخت مستمری تعلق دارد.
مصطفی سالاری، مدیرعامل سازمان تأمین اجتماعی به تازگی در یک نشست خبری با بیان اینکه مجموع هزینههای مربوط به تأمین تعهداتی مانند حقوق مستمریبگیران و خدمات درمانی و... سازمان تأمین اجتماعی حدود 180 هزار میلیارد تومان میشود، گفت: پرداختهای مربوط به بیمه بیکاری به ویژه افزایش ناشی از جنگ در این حوزه نیز به ماهانه ۲۲.۵ همت رسیده است. در مجموع هزینههای ماهانه سازمان تأمین اجتماعی حدود ۲۲۵ همت برآورد میشود.
به گفته مدیرعامل سازمان تأمین اجتماعی، تعهدات این سازمان اجتنابناپذیر است، اما درآمدهای آن تحت تأثیر شرایط اقتصادی و رویدادهای خارج از کنترل سازمان قرار دارند؛ با این حال، در یکسال گذشته با وجود شرایط خاص حاکم بر کشور و بروز دو جنگ تحمیلی، با تلاشهای انجام شده در درون سازمان و همراهی قوای کشور به ویژه روسای جمهور و مجلس شورای اسلامی، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی همچنین همکاری سازمان برنامه وبودجه و بانک مرکزی همه تعهدات در قبال ذینفعان به طور کامل و بدون تاخیر در موعد مقرر انجام شده است.
تأمین منابع پایدار؛ ستون اصلی بقای صندوق
سازمان تأمین اجتماعی، برخلاف بسیاری از نهادهای دولتی، بودجه خود را عمدتاً از طریق وصول حقبیمه از بیمهشدگان، کارفرمایان و دولت تأمین میکند. بر اساس آمارهای رسمی، حدود 80 درصد از منابع این سازمان از محل حقبیمههای همه کارگران و شاغلان تحت پوشش این سازمان در قالب حدود 17 میلیون نفر و مشغول در بیش از یک میلیون و 300 هزار کارگاه تولیدی، خدماتی و اقتصادی وصول شده است.
این رویکرد، ماهیت «بیننسلی» صندوق را آشکار میسازد؛ به این معنا که منابع پرداختی بیمهشدگان فعلی، صرف هزینههای جاری بازنشستگان و مستمریبگیران امروز میشود. با این حال، تغییرات ساختار جمعیتی، افزایش امید به زندگی و رشد اقتصاد غیررسمی، فشار فزایندهای بر این چرخه وارد کرده و نگرانیهایی درباره پایداری بلندمدت این منابع ایجاد کرده است.
سالاری همچنین با اشاره به وضعیت منابع و مصارف سازمان و وجود برخی مقررات که نیازمند روزآمدسازی است، گفت: یکی از برنامههای تحولی این سازمان برای برقراری تعادل بین منابع و مصارف اصلاح قوانین و مقرراتی است که سبب ایجاد هزینههای (منغیرحق) برای سازمان میشود، افزود: برای ایجاد تعادل در منابع و مصارف تأمین اجتماعی در شرایط امروز، اصلاحات قانونی مورد نظر برای گذر از این مشکلات در قالب ۱۲ماده، پس از رایزنی با شرکای اجتماعی و کارشناسان امر، تدوین و برای سیر مراحل قانونگذاری پیگیری میشود.
او با تأکید بر اینکه در صورت اخلال در کارکرد و تعهدات تأمیناجتماعی، هیچ دولتی توان ایفای آن را نخواهد داشت، افزود: برای جلوگیری از این امر، جدای از موضوع اصلاح قانون، تلاش شده تا با استفاده از ظرفیتهای درون سازمان در چارچوب ۳۲ برنامه، مدیریت منابع و مصارف را دنبال کنیم.
سازمان تأمین اجتماعی که تعهدات سنگینی در قبال بیش از 47 میلیون نفر از جمعیت کشور را به عهده دارد، برای تأمین منابع موردنیاز خود در راستای ایفای این تعهدات به ویژه در بخش مستمریها نیاز به تحولات گسترده در بخش تأمین منابع به ویژه در حوزه وصول حقبیمهها و حتی سرمایهگذاریها و از طرفی دیگر دریافت بخشی از مطالبات خود از کارفرمایان بخشهای دولتی و خصوصی دارد.
ابعاد عظیم هزینهها
برای درک مقیاس فعالیت مالی سازمان تأمین اجتماعی، کافی است به رقم هزینههای ماهانه آن نگاه کنیم. سازمان تأمین اجتماعی برای پرداخت حقوق خردادماه سال جاری به بیش از ۵ میلیون و ۲۰۰ هزار بازنشسته و مستمریبگیر، مبلغی بیش از 140 هزار میلیارد تومان اختصاص داده است.
این رقم بهتنهایی، که هزینه یک ماه سازمان است، با هزینه سالانه برخی از استانهای بزرگ کشور برابری میکند؛ بهگونهای که این هزینه ماهانه، بیش از چندین برابر بودجه سالانه استانهای بزرگ برآورد شده است. این مقایسه، نشاندهنده سنگینی بار مالی تعهدات سازمان و ضرورت مدیریت هوشمندانه منابع آن است.
علی حیدری، کارشناس حوزه رفاه و تأمین اجتماعی نیز در این رابطه گفته است: سازمان تأمین اجتماعی از دهه ۱۳۹۰ به بعد بیش از گذشته با ناترازی، بحران و چالشهای مالی مواجه شد؛ هرچند زمینههای این ناترازی از سالها قبل وجود داشت، اما اجرای طرح تحول سلامت موجب شد فشار بر منابع سازمان به شکل محسوسی افزایش یابد.
حیدری افزوده است: پیش از اجرای طرح تحول سلامت، سازمان تأمین اجتماعی با اتکا به حق بیمههای دریافتی از کارگران و کارفرمایان قادر بود هزینهها و مصارف همان سال خود را پوشش دهد، اما پس از اجرای این طرح، سازمان با کسری نقدینگی روبهرو شد و ناچار بود برای تأمین منابع مورد نیاز خود از روشهایی مانند استقراض، انتشار اوراق یا فروش اموال و داراییها استفاده کند تا بتواند این ناترازی را مدیریت کند.
وی با تأکید بر اینکه ریشه ناترازیهای سازمان به سالهای گذشته بازمیگردد، افزود: مهمترین علت این وضعیت، پرداخت نشدن سهم تعهدات دولت به سازمان تأمین اجتماعی بهصورت نقدی، بهموقع و با ارزش روز بوده است. مطابق قانون، دولت موظف بوده سهم حق بیمه گروههایی را که پرداخت آن را برعهده گرفته، در همان سال به سازمان پرداخت کند، اما از سال ۱۳۵۴ تاکنون این تکلیف قانونی بهدرستی اجرا نشده و بدهی دولت به مرور زمان انباشته شده است.
پوشش گسترده؛ نیمی از خدمات بیمهای کشور
بزرگی ابعاد مالی سازمان، ریشه در پوشش جمعیتی عظیم آن دارد. سازمان تأمین اجتماعی، با دارا بودن حدود ۱۷ میلیون بیمهشده اصلی و بیش از ۵.۲ میلیون بازنشسته، به جمعیتی معادل ۴۷ تا ۵۶ درصد از کل جمعیت کشور خدمات بیمهای و درمانی ارائه میدهد.
این وسعت پوشش به معنای آن است که نیمی از کل خدمات درمانی و بازنشستگی کشور بهطور مستقیم توسط این سازمان تأمین و ارائه میشود. چنین جایگاهی، تأمین اجتماعی را به یک رکن اساسی در نظام رفاه و تأمین سلامت کشور تبدیل کرده است و هرگونه خللی در منابع یا مدیریت آن، میتواند تأثیرات گستردهای بر زندگی میلیونها ایرانی بگذارد.
سالاری در دیدار با وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی نیز، منابع ناشی از وصول حقبیمه، تأدیه دیون دولت به تأمیناجتماعی و برخی موارد دیگر را مهمترین منابع سازمان برای ایفای تعهدات دانست و تصریح کرد: سازوکارهایی برای ایفای تعهدات سازمان و تعادلبخشی به منابع و مصارف تأمین اجتماعی در شرایط قابل پیشبینی، تدوین شده است. این برنامهها برای مواجهه با شرایط خاص کشور، تدوین و به دولت ارائه میشود.
مدیرعامل سازمان تأمین اجتماعی با بیان اینکه ۳۲ برنامه در راستای افزایش منابع و کنترل و مدیریت مصارف سازمان، تدوین و پیگیری شده است، گفت: ۲۰ مورد از این برنامهها در چارچوب تصمیمسازیهای داخلی سازمان، محقق شده و ۱۲ مورد دیگر نیازمند مصوبات قانونی دولت و مجلس است. با تحقق موضوعات اشاره شده، بدون ایجاد هزینه اجتماعی و با لحاظ افزایش سرمایه اجتماعی کشور، شرایط پایداری برای تأمین اجتماعی رقم خواهد خورد.
سازمان تأمین اجتماعی، با تکیه بر منابع حاصل از حقبیمهها، نقشی حیاتی در پوشش بیمهای نیمی از جمعیت کشور ایفا میکند. هزینههای ماهانه این سازمان که با بودجه سالانه برخی از استانهای بزرگ کشور برابری میکند، نشاندهنده عظمت مسئولیتهای این نهاد بزرگ بیمهگر است. با توجه به افزایش تعداد بازنشستگان و رشد هزینهها، تأمین منابع پایدار و اتخاذ راهکارهای نوین برای مدیریت این صندوق بیننسلی، از مهمترین دغدغههای پیشروی این سازمان و دولت محسوب میشود.
