تامین اجتماعی امروزه تمامی نیازها و امورات بشر را مورد توجه قرار می دهد و به این نیازها پاسخ می گوید. موضوع ازدواج و تشکیل خانواده به عنوان یک امر پسندیده و مورد تایید ادیان الهی و کلیه جوامع یکی از این نیازهاست که نظامهای تامین اجتماعی سعی می کنند با پرداخت کمک و تسهیلات لازم انجام آنرا برای عموم جامعه تسهیل کنند.
از آنجا که در ایران موضوع ازدواج امر مهمی است و از طرف دیگر هزینه هایی در بر دارد که باید تامین شود، در تامین اجتماعی ایران نیز به آن توجه خاصی شده و حمایتهایی در این خصوص به عمل آمده است.این کمک مالی، نشاندهنده توجه نظام به تحکیم بنیان خانواده و تسهیل امر ازدواج برای قشر جوان و کارگر تحت پوشش این سازمان است.
کمک هزینه یا هدیه ازدواج یکی از خدمات هجده گانه سازمان تامین اجتماعی است که به بیمه شدگان خود ارائه می دهد و هدف از پرداخت ان ضمن کمک به بیمه شدگان، تشویق به ازدواج مشمولین قانون تامین اجتماعی است. کمک هزینه ازدواج جزء تعهدات کوتاه مدت سازمان به شمار می رود. این کمک به کسانی پرداخت می شود که مشمول سازمان تامین اجتماعی باشند و ازدواج کنند. در صورتی که زن و شوهر هر دو بیمه شده سازمان باشند به هر دو آنها کمک هزینه مذکور قابل پرداخت خواهد بود. این مبلغ فقط یکبار پرداخت می شود و گیرنده آن نیز فقط بیمه شدگان اصلی سازمان هستند و بیمه شدگان تبعی مثل فرزندان از کمک هزینه ازدواج برخوردار نمی شوند.
کمک هزینه ازدواج فقط بابت ازدواج دائم و رسمی پرداخت می شود و به ازدواج های موقت و صیغه ای تعلق نمی گیرد. این کمکبلاعوض است و با وام ازدواج که باید مسترد شود متفاوت است و میتواند در تامین بخشی از هزینههای اولیه زندگی مشترک نوپا موثر باشد.
ماده ۸۵ قانون تامین اجتماعی مصوب ۱۳۵۴ شرایط پرداخت کمک هزینه ازدواج به بیمه شدگان را مشخص کرده است.شرایط کمک هزینه ازدواج به شرح زیر است :
1- بیمه شده در ۵ سال قبل از ازدواج حداقل هفتصد و بیست روز(۲ سال) در سازمان تامین اجتماعی سابقه پرداخت حق بیمه داشته باشد. سابقه ۲ سال فقط باید در سازمان تامین اجتماعی ایجاد شده باشد و اگر شخصی در صندوقهای دیگر سابقه مذکور را داشته باشد و بعد به صندوق تامین اجتماعی منتقل شده باشد کمک هزینه ازدواج قابل پرداخت نخواهد بود. مگر اینکه مجددا به سازمان تامین اجتماعی حق بیمه پرداخت کرده و ۲ سال سابقه را احراز نماید.
۲- رابطه استخدامی بیمه شده با کارفرما برقرار بوده و حق بیمه وی به سازمان تامین اجتماعی در حال پرداخت باشد. ارتباط بیمه ای به این معناست که نباید در زمان عقد هیچگونه انقطاع بیمه ای وجود داشته باشد و رابطه استخدامی فرد با کارگاه و کارفرما برقرار باشد.
۳-ازدواج رسمی بوده و در دفترخانه ازدواج و طلاق ثبت شده باشد.
مبلغ کمک هزینه ازدواج: مبلغ کمک هزینه یک ماه متوسط حقوق بیمه شده در دو سال آخر پرداخت حق بیمه است . یعنی دستمزد مبنای کسر حق بیمه در دو سال قبل ازدواج جمع شده و تقسیم بر ۲۴ می شود و نتیجه آن به عنوان کمک هزینه ازدواج قابل پرداخت خواهد بود.ضمناً در صورتی که مبلغ کمک ازدواج محاسبه شده کمتر از حداقل دستمزد تاریخ ازدواج باشد، مبلغ قابل پرداخت به حداقل دستمزد سال وقوع عقد افزایش می یابد.
مشمولین کمک هزینه ازدواج: بیمه شدگان سرباز: کمک هزینه ازدواج به کسانی که بیمه شده بوده و به خدمت سربازی اعزام می شوند نیز قابل پرداخت خواهد بود.کارگران ساختمانی: به دلیل عدم احراز شرایط مقرر در ماده «٨٥» قانون تأمین اجتماعی، کمک هزینه ازدواج شامل کارگران ساختمانی نمی شود.
اتباع بیگانه: کمک هزینه ازدواج برای اتباع خارجی، درصورت دارا بودن مجوزهای قانونی در زمینه اقامت و اشتغال به کار در ایران و احراز شرایط مقرر در ماده «٨٥» قانون تأمین اجتماعی؛ امکان پذیر است .
کسانی که بیمه بیکاری می گیرند: به موجب بند «١» ماده «٨٥» قانون تأمین اجتماعی یکی از شروط پرداخت کمک هزینه ازدواج، داشتن رابطه استخدامی بیمه شده با کارفرما در تاریخ ازدواج است ، لذا باتوجه به اینکه مقرری بگیر بیمه بیکاری در تاریخ عقد شاغل نیستند، پرداخت کمک مذکور قانوناً امکانپذیر نیست .
رانندگان: پرداخت کمک هزینه ازدواج به رانندگان درون شهری که حق بیمه مربوطه را به نرخ ٢٧ % پرداخت می نمایند بلامانع است .
مدارک لازم برای دریافت کمک هزینه ازدواج عبارتست از: ١– اصل و تصویر صفحات مورد نیاز عقدنامه. ٢– اصل و تصویر صفحات اول و دوم شناسنامه زوجین. ٣– امضای فرم تعهدکتبی بیمه شده مبنی بر اولین ازدواج
