تامین ۲۴
پایگاه خبری رفاه و تأمین اجتماعی
به گزارش تأمین24، سیدجواد حسینی، رئیس سازمان بهزیستی کشور به تازگی آمارهایی از نظر تعداد سالمندان در ایران ارائه کرده است که از منظر پایداری و ماندگاری صندوقهای بازنشستگی، نگرانکننده است، زیرا طبق این آمارها، ایران یکی از پرسرعتترین کشورها در مسیر سالمندی است، به گونه ای که در حال حاضر 12 درصد جمعیت کشور در زمره افراد سالمند قرار دارند.
حال موضوع نگرانکنندهتر این است که این روند با شتاب بیشتری رو به افزایش است و مطابق با پیشبینیهای انجام شده تا سال 1430 نیز جمعیت سالمند به 31 درصد خواهد رسید، این تعداد سالمند علاوه بر اینکه جامعه فعال با فرصتهای شغلی را نخواهیم داشت از طرفی دیگر به عنوان مستمریبگیر و بازنشسته نیازمند دریافت خدمات از سازمانها و صندوقهای بازنشستگی میشوند.
سالمندی پدیدهای تهدیدکننده برای صندوقها
آخرین دادههای آماری نشان میدهد، بیش از 7 میلیون نفر بازنشسته از خدمات صندوقها و سازمانهای بازنشستگی و بیمهای استفاده میکنند که با توجه به روند صعودی تعداد سالمندان در جامعه، در سالهای آینده تعداد مشمولان این صندوقها نیز روند افزایشی خواهند داشت.
تهدید اصلی صندوق ها
در این رابطه، محمدعلی جنانی، کارشناس بیمههای اجتماعی در گفتوگو با تأمین24 گفت: یکی از پدیدههای اصلی تهدیدکننده جامعه به ویژه برای صندوقهای بازنشستگی موضوع سالمندی جمعیت است که معطوف به بسیاری از کشورهاست، در حال حاضر دلیل اصلی روند افزایشی تعداد سالمندان، کاهش میزان موالید در جامعه است.
جنانی معتقد است، زاد و ولد پایین و کاهش نرخ رشد جمعیت از دلایل اصلی حرکت ایران به سمت سالمندی محسوب میشود زیرا زمانی که نرخ زاد و ولد و به نوعی روند کاهشی جمعیت را داشته باشیم، از طرفی دیگر نرخ خروج از جمعیت یا سالمندی افزایش مییابد، همین مسأله منجر به رشد جمعیت سالمند در آینده شده است. آمارها نشان میدهد، 30 سال آینده جمعیت جوان ما سالمند میشوند و لایه دیگری نیست که این جوانان را نگهدارد.
وی بیان کرد: رشد روزافزون تعداد سالمندان در سطح کلان کل کشور، تأثیرات نامطلوب خواهد داشت زیرا با از دست دادن جمعیت جوان به نوعی پتانسیلها و ظرفیتها برای فرصتهای کسبوکار نیز کاهش مییابد و جمعیت به سمت سالمندی حرکت خواهد کرد. حال در چنین شرایطی باید تلاش شود که از این فرصت طلایی برای جوانی جمعیت و هرم جمعیتی مناسب در کشور اقدام کرد زیرا بار سنگین آن در آینده به دوش صندوقهای بازنشستگی میافتد.
تأثیر سالمندی بر صندوقهای بازنشستگی
صندوقهای بازنشستگی با 18 مدل صندوق در سالهای اخیر تحت تأثیر روند تغییرات جمعیتی قرار گرفتهاند به طوری که اکنون بیش از 6 تا 7 میلیون بازنشسته و مستمریبگیر از خدمات این سازمانهای بیمهگر استفاده میکنند. این موضوع کاهش منابع و افزایش منابع این سازمانها را به دنبال داشته است.
بنابراین یکی از مهمترین موضوعاتی که با پدیده رشد سالمندی در کشور رخ میدهد، تغییرات جمعیتی، روند افزایشی سالمندان و در نهایت بحران در نظام بازنشستگی است زیرا با افزایش روند سالمندان مصارف صندوقهای بازنشستگی برای ایفای تعهدات افزایش مییابد. همچنین با کاهش نرخ باروری تعداد بیمهپردازان به صندوقهای بازنشستگی نیز کاهشی شده و در نهایت میزان منابع وصولی صندوقهای نیز روند کاهشی پیدا خواهد کرد.
ورود به فاز سالمندی جمعیت، صندوقهای بازنشستگی را با مجموعهای از چالشها شامل کاهش درآمدها، افزایش مصارف و هزینهها، رشد دوره پرداختیهای زمان بازنشستگی، افزایشی شدن هزینههای درمانی و کسری بودجه مواجه میکند، زیرا با افزایش نسبت سالمندان، نسبت جمعیت فعال و شاغل به عنوان بیمهپردازان کاهش مییابد، این امر منجر به کاهش درآمد نقدی صندوقها میشود. همچنین این روند بر افزایش مصارف و هزینهها در همه صندوقها موثر خواهد بود چراکه تعهدات صندوقها در قبال بازنشستگان سیر صعودی طی خواهد کرد.
همچنین یکی دیگر از چالشهای صندوقهای بازنشستگی افزایش میزان پرداختیها به بازنشستگان است زیرا با افزایش امید به زندگی افراد بازنشسته تا سالهای سال از صندوقها مستمری دریافت میکنند و همین مسأله رشد مصارف را به دنبال دارد. از اینرو افزایش هزینههای درمانی برای این گروهها نیز به صندوقهای بازنشستگی تحمیل شده و همه این موارد منجر به کسری بودجه این نهادها خواهد شد.
بستههای راهبردی موردنیاز
نجات صندوقهای بازنشستگی از این بحرانها نیازمند عزم ملی و اجرای سریع یک بسته راهبردی جامع است که مهمترین آنها اصلاح پارامترهای بازنشستگی شامل افزایش تدریجی سن بازنشستگی یا به نوعی هماهنگ کردن سن قانونی بازنشستگی با افزایش امید به زندگی آنهاست. همچنین از دیگر پارامترها افزایش مدت سنوات پرداخت حقبیمه و بازنگری در فرمول محاسبه مستمری است به گونهای که میانگین درآمد سالهای بیشتری را مبنای محاسبه قرار داده تا فشار بر صندوقها کمتر شود.
البته افزایش نرخ مشارکت و پوشش بیمهای برای جذب بیشتر بیمهشدگان جدید از میان فرصتهای شغلی ایجاد شده، متنوع کردن پرتفوی سرمایهگذاری صندوقها برای افزایش میزان بازدهی داراییها نیز به عنوان یکی دیگر از راهکارهای برون رفت از این چالشها محسوب میشود.
افزایش مصارف صندوقها به دلیل رشد سالمندی
کارشناس بیمههای اجتماعی معتقد است که سالمندی بر روند افزایش مصارف صندوقها تأثیر مستقیم دارد زیرا به نوعی تهدیدی برای صندوقها محسوب شده و منابع و مصارف صندوقها را به شدت تحت تأثیر قرار میدهد. از آنجا که منابع صندوقها بر مبنای وصول حقبیمه و اشتغال است، کاهش جمعیت جوان و پایین آمدن میزان ورودیهای حوزه اشتغال، منجر به کاهشی شدن تعداد بیمهپردازان و منابع وصولی صندوقها شده از طرفی دیگر میزان پرداختیها در حوزه مستمریها روند صعودی خواهد داشت.
وی بیان کرد: براساس برخی آمارها حدود 6 تا 7 میلیون بازنشسته با افراد تحت تکفل خود به جمعیت بیش از 24 میلیون نفر میرسند که این افراد از صندوقهای بازنشستگی خدمات ویژه در بخش مستمری دریافت میکنند که اگر در آینده جمعیت آنها به 10 میلیون مستمریبگیر برسد صندوقها باید با افراد خانواده آنان به 30 میلیون نفر خدمات ارائه کنند همین موضوع کفه منابع پایین و مصارف بالا و افزایش نرخ مستمری را به دنبال دارد. این مسائل تهدیدی جدی برای صندوقهای بازنشستگی در زمینه عدم تعادل در منابع و مصارف خواهد بود.
جنانی با بیان اینکه باید بحران جمعیت را اداره کرد، افزود: در صندوقهای بازنشستگی به ویژه سازمان تأمین اجتماعی باید اقدامات جدی انجام داد، اصلیترین شاخص پشتیبانی صندوقها موضوع ضریب پشتیبانی است، زیرا کاهش شدن این ضریب، تعادل منابع و مصارف را با چالش روبهرو خواهد کرد.
وی معتقد است که باید بحث کلان را به این شکل حل کرد که مشوقهایی برای افزایش جمعیت داشته باشیم چون مشوق ضعیف انگیزه برای فرزندآوری افراد را به دنبال نخواهد داشت باید افزیش معیشت عمومی در برنامهها ملاک قرار گیرد اگرچه هزینههای زیادی برای جامعه دارد اما در این زمینه بسیار موثر است.
کارشناس بیمههای اجتماعی گفت: در سطح تأمین اجتماعی نیز باید اصلاحات بیمهای «پارامتریک» انجام شود، سن و سابقه به شکلی باشد تا نسلهای آینده بدانند که 25 یا 30 سال سابقه کار با شیب ملایم باید به سمت بازنشستگی پیش برود زیرا اکنون سن امید به زندگی به 75 سال رسیده و معنایی ندارد که یک فرد با سن کمتر از 50 سال با استفاده از قوانین سخت و زیانآور و بازنشستگی پیش از موعد بازنشسته شود.
وی اضافه کرد: بنابراین باید افزایش جمعیت را به عنوان یک چالش ملی دنبال کرد، در سازمانی همچون تأمین اجتماعی باید ضمن انجام اصلاحات بیمهای، قوانین به ویژه در حوزه مشاغل سخت و زیانآور بازنگری شود زیرا در این بخش تنها کشوری هستیم که شرط سنی برای این نوع بازنشستگی وجود ندارد و 70 درصد بازنشستگان پیش از موعد نیز در بخش سخت و زیانآور بازنشسته میشوند.
حال که پدیده سالمندی یک تهدید بلندمدت برای صندوقهای بازنشستگی است که اگر از اکنون برای آن چارهاندیشی جدی نشود، نه تنها ثبات صندوقهای بازنشستگی، بلکه ثبات اقتصادی و اجتماعی کشور هم دچار چالش میشود، به همین واسطه باید راهکارهای عملیاتی برای حل این چالش اجرایی کرد تا صندوقهای بازنشستگی بتوانند به فعالیتهای خود برای ارائه خدمات به جامعه تحت پوشش ادامه دهند.
