تامین ۲۴
پایگاه خبری رفاه و تأمین اجتماعی
به گزارش تأمین 24، اما این افزایش تعداد بیمهشدگان جدید و توسعه پوشش بیمهای چه تأثیری بر فعالیتهای بیمهای دارد و چگونه با ایفای تعهدات گره خورده است؟ پاسخ در رابطه مستقیم «تعداد بیمهشدگان» با «منابع صندوق» و نقش بیبدیل «شرکای اجتماعی» کامل مشهود است. رشد افراد بیمهشده، تولید منابع پایدار و در نهایت ماندگاری صندوقهای بازنشستکی را به دنبال دارد.
شاید بتوان توسعه پوشش بیمهای و سرمایهگذاری در مسیر درست را به عنوان راهکارهای عملیاتی و راهبردی برای ایفای تعهدات هنگفت سازمان تأمین اجتماعی دانست. به نوعی افزایش شمار بیمهشدکان راه نجاتی برای صندوقهای بازنشستگی به شمار میرود که باید این مسیر را چنان پیمود که نفع آن برای همه ذینفعان و مخاطبان مشهود باشد.
حال مثلث طلایی پایداری شامل بیمهشدگان جدید، منابع پایدار و شرکای اجتماعی میتواند در این مسیر با ارتباط تنگاتنگ بسیار یاریرسان و کمککننده باشد زیرا سازمان تأمین اجتماعی بدون شرکای اجتماعی؛ سفری در مسیر ناهموار تعهدات را طی خواهد کرد. از طرفی دیگر اگر بیمهشدگان جدید و پوشش بیمهای وجود نداشته باشد، این مسیر راه به جایی نخواهد برد.
موتور محرک منابع و پایداری صندوقهای بازنشستگی
بخش عمده منابع مالی سازمان تأمین اجتماعی از محل حقبیمههایی تأمین میشود که با مشارکت بیمهشدگان و کارفرمایان پرداخت میشود. بدین ترتیب، ارتباطی مستقیم و خطی بین تعداد بیمهشدگان و حجم منابع ورودی به صندوق وجود دارد. هر بیمهشده جدید، به معنای جریان مستمری از حقبیمه است که به صندوق تزریق میشود و ظرفیت سازمان را برای ایفای تعهداتش افزایش میدهد.
در مقابل، سازمان با پدیدهای به نام «تغییرات هرم جمعیتی» دستوپنجه نرم میکند. بهگونهای که تنها از سه سال پیش تا امروز، حدود یک میلیون بازنشسته جدید به جمع مستمریبگیران اضافه شدهاند. این افزایش فشار بر مصارف، همزمان با کاهش نرخ زاد و ولد و افزایش امید به زندگی، نسبت پشتیبانی یعنی تعداد بیمهپردازان به مستمریبگیران را به طور پیوسته کاهش داده است.
در چنین شرایطی، توسعه پوشش بیمهای و جذب بیمهشدگان جدید، تنها راهکار جبران این شکاف جمعیتی است. طرحهایی نظیر «ساماندهی بیمه کسبوکارهای نوین» با هدف گسترش فراگیری بیمهای در پاسخ به تغییرات ساختاری بازار کار و حفاظت از گروههای جدید شغلی طراحی شده است. جذب این گروهها - از فعالان اقتصاد دیجیتال تا مشاغل پلتفرمی - میتواند منابع جدید و پایداری برای صندوق ایجاد کرده و از فرار بیمهای در یکی از سریعترین بخشهای در حال رشد اقتصاد جلوگیری کند.
حمیدرضا نائب خسروشاهی، کارشناس بیمههای اجتماعی گفت: اگر توسعه بیمهای سازمان تأمین اجتماعی را مسألهای چندوجهی و مستلزم تحقق موضوعات گوناگون بدانیم، طبیعتاً افزایش شمار بیمهشدگان در قالب رشد چتر بیمهای برای گروههای مختلف اجتماعی یکی از اولویتهای این حوزه بهشمار میرود. البته باید در نظر داشت که افزایش شمار بیمهشدگان تحت پوشش تأمین اجتماعی به شرط لحاظ کردن دستمزدهای واقعی و شفافیت بیشتر در این حوزه تأثیرگذار خواهد بود.
خسروشاهی در گفتوگو با تأمین 24 افزود: همچنین باید طبق تأکیدات موجود در سیاستهای کلی تأمین اجتماعی در راستای افزایش شمار بیمهشدگان جدید برای افزایش منابع و اجرای به موقع تعهدات سازمان تأمین اجتماعی اقدام کرد؛ از این جهت که اجرا و تحقق سیاستهای مذکور از اولویتهای حوزه راهبری و عملکردی سازمان تأمین اجتماعی محسوب میشود.
وی ادامه داد: به تبع ساختار جمعیتی کشور، شمار بیمهشدگان تأمین اجتماعی در دهههای اخیر در تناسب با تعداد بازنشستگان و مستمریبگیران، رشد فزایندهای نداشته است؛ این رویه زمینه رشد تعهدات سازمان در برابر جامعه بیمهشدگان و بازنشستگان تحت پوشش را موجب شده است. به همین منظور برای توسعه بیشتر سازمان بزرگی همچون تأمین اجتماعی با داشتن جمعیت حدود 48 میلیون نفر باید در راستای برنامهها و سیاستهایی مانند بیمه فراگیر خانواده ایرانی جهت توسعه چتر بیمهای این سازمان گام برداشت.
پیشنیاز ایفای تعهدات در قبال بازنشستگان
پایداری مالی سازمان تأمین اجتماعی به توانایی این نهاد در ایفای تعهدات بلندمدت خود در قبال بیمهشدگان و مستمریبگیران وابسته است. این پایداری از برهمکنش «تعادل جمعیتی» و «تعادل مالی» شکل میگیرد. افزایش تعداد بیمهشدگان، هر دو وجه این تعادل را تقویت میکند. در وجه جمعیتی، نسبت پشتیبانی را بهبود میبخشد و در وجه مالی، منابع حقبیمه را افزایش میدهد.
بدین ترتیب، رشد منابع ناشی از افزایش بیمهشدگان، به معنای توان بیشتر برای اجرای تعهدات از جمله پرداخت بهموقع مستمریها، متناسبسازی حقوق بازنشستگان و تأمین هزینههای درمانی مراکز طرف قرارداد است. مدیرعامل سازمان تأمین اجتماعی نیز بر این نکته تأکید دارد که با وجود تمام چالشها، ایفای تعهدات سازمان اجتنابناپذیر است و همه تلاش سازمان در جهت جلب رضایت ذینفعان صورت میگیرد.
خسروشاهی بیان کرد: طبق محاسبات بیمهای و استانداردهای مرتبط با حوزه منابع و مصارف سازمانها و صندوقهای بازنشستگی، برنامهها و اجرای تعهدات سازمان تأمین اجتماعی متأثر از تعداد بیمهشدگان وتناسب آن با جمعیت مستمریبگیر و بازنشسته است. این موضوع مهم باید از طریق تحقق ساختارهای جمعیتی و قوانین حمایت از خانواده و فرزندآوری مورد توجه قرار گیرد. تأمین اجتماعی در سالهای اخیر به دنبال اجرا و پیشبینی برخی برنامهها در حوزه قانون حمایت از خانواده و فرزندآوری بوده است؛ زیرا تحقق این موضوع تأثیری شگرف بر منابع و پایداری این سازمان خواهد داشت.
به گفته او، به طور یقین تحقق این راهبردها و سیاستها در راستای افزایش منابع و در ماندگاری و پایداری این تأمین اجتماعی، امکان استمرار تعهدات بیننسلی را فراهم میکند.
حلقه گمشده توسعه بیمههای اجتماعی
افزایش تعداد بیمهشدگان به تنهایی کافی نیست؛ آنچه این توسعه را به پایداری واقعی پیوند میزند، تقویت ارتباط تأمین اجتماعی با شرکای اجتماعی (کارفرمایان، تشکلهای کارگری و نهادهای مدنی) است. سازمان تأمین اجتماعی به عنوان نهادی مردمی و خدمتمحور، همواره برای استمرار و پایداری خدمات به همراهی این شرکا نیازمند است.
نقش شرکای اجتماعی در این زمینه چندوجهی است. کمک به شناسایی و پوشش گروههای جدید شغلی که خارج از چارچوبهای سنتی فعالیت میکنند. همکاری در اصلاح قوانین تعهدآور بدون محاسبات بیمهای که یکی از عوامل اصلی ناترازی صندوقها است. مشارکت در مدیریت چالشهایی نظیر بازنشستگیهای پیش از موعد که بیش از ۵۰ درصد بازنشستگان را شامل میشود.
سازمان تأمین اجتماعی اعلام کرده که در مدیریت تمامی چالشهای مهم این سازمان، شرکای اجتماعی پیشگام و همراهان راهبردی تأمین اجتماعی هستند. این همراهی، رویکرد سهجانبهگرایی (دولت، کارفرمایان و کارگران) را تقویت کرده و بستر را برای اصلاحات ساختاری و توسعه پوشش بیمهای هموار میسازد.
کارشناس بیمههای اجتماعی گفت: یکی دیگر از موضوعات مهم برای تأمین به موقع منابع سازمان تأمین اجتماعی جهت اجرای تعهدات، توجه به مسأله رشد تولید است؛ این موضوع به طور مشخص به اشتغالزایی، پوشش بیمهای شاغلان و افزایش بیمهپردازی و توسعه تأمین اجتماعی ارتباط دارد. در واقع به هر میزان توسعه اقتصادی را در کشور را شاهد باشیم، تأثیر آن بر افزایش شمار بیمهشدگان تأمین اجتماعی نیز اتفاق میافتد.
وی بیان کرد: به این واسطه تقویت ارتباط سازمان تأمین اجتماعی با شرکای اجتماعی بهویژه فعالان حوزه کار و تولید در راستای توسعه اقتصادی، رشد و تقویت تولید، خلق بیشتر فرصتهای شغلی و طبیعتاً توسعه بیمهای این سازمان را به دنبال خواهد داشت. البته این موضوع نیاز به یک گفتمان و ایجاد ارزشهای مشترک بین مفاهیم سازمان و مطالبات جامعه کارگری دارد. به طور یقین قوانین و مقرراتی که در حوزههای مختلف کارگری و کارفرمایی تبیین میشود اگر با مبانی سازمان منطبق نباشد چالشهایی را در نسلهای آینده ایجاد کند.
افزایش بیمهشدگان و تقویت شرکای اجتماعی
این دو راهبرد - افزایش بیمهشدگان و تقویت شرکای اجتماعی - در یک چرخه مثبت به یکدیگر دامن میزنند. تقویت شرکای اجتماعی باعث میشود که سازمان تأمین اجتماعی شناخت دقیقتری از بازار کار و گروههای شغلی جدید پیدا کند. این شناخت، توسعه پوشش بیمهای را برای مشاغل نوین و گروههای پوششنشده تسهیل میکند. افزایش تعداد بیمهشدگان، منابع صندوق را غنیتر ساخته و توان ایفای تعهدات را افزایش میدهد. ایفای بهموقع تعهدات، اعتماد شرکای اجتماعی را جلب کرده و آنها را برای همکاری بیشتر ترغیب میکند.
بدین ترتیب، سازمان تأمین اجتماعی از یک نهاد صرفاً بیمهگر، به بستری برای تعامل اجتماعی و اقتصادی تبدیل میشود که در آن، توسعه پوشش بیمهای و پایداری مالی، در سایه مشارکت فعال همه ذینفعان محقق میشود.
خسروشاهی اضافه کرد: از سوی دیگر، افزایش تعداد بیمهپردازان یا بیمهشدگان و تحقق توسعه بیمهای و بهرهمندی تأمین اجتماعی از مزایای این مهم، تحقق اجرای موضوعاتی نظیر متناسبسازی حقوق بازنشستگان را تسهیل خواهد کرد. همچنین مسأله تعادل منابع و مصارف تأمین اجتماعی نیز متأثر از رشد دادههای مرتبط با بیمهشدگان، وضعیت مناسبی را تجربه خواهد کرد؛ در مقابل، بهبود تعادل حوزه مذکور نیز بر وضعیت جذب بیمهپردازان تأثیرگذار خواهد بود.
به گفته وی، از طرف دیگر، توسعه بیمهای و افزایش جمعیت بیمهشدگان تأمین اجتماعی، تحقق منافع افراد تحت پوشش نظیر کارگران، کارفرمایان، بازنشستگان، مستمریبگیران و دیگر گروههای اجتماعی ذینفع این سازمان را به دنبال خواهد داشت. تأثیرگذاری و تأثیرپذیری فرایند توسعه بیمهای و آمار بیمهشدگان تأمین اجتماعی بر یکدیگر و همچنین بر موضوعات و شاخصهای مرتبط با این سازمان بزرگ بیمهگر، بیانگر اهمیت برنامهریزی اساسی در راستای بهرهمندی از همه ظرفیتهای مربوط به توسعه چتر بیمهای این سازمان است.
واقعیت این است که تأمین اجتماعی در سالهای آینده با موج عظیم بازنشستگی نسل دهه شصت و افزایش امید به زندگی روبهرو خواهد بود. در چنین شرایطی، توسعه پوشش بیمهای و افزایش بیمهشدگان، نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت انکارناپذیر برای بقای صندوق است. اما این توسعه، بدون تقویت ارتباط با شرکای اجتماعی و بهرهگیری از ظرفیتهای آنها برای شناسایی گروههای جدید شغلی و اصلاح قوانین ناکارآمد، به نتیجه مطلوب نخواهد رسید.
راه پیشرو، ایجاد مثلثی از همکاری است: سازمان تأمین اجتماعی، شرکای اجتماعی و بیمهشدگان جدید. هر ضلع این مثلث، برای پایداری کل ساختار ضروری است. افزایش تعداد بیمهشدگان، منابع را رشد میدهد؛ شرکای اجتماعی، مسیر را هموار میکنند؛ و سازمان نیز با ایفای بهموقع تعهدات، اعتماد و مشارکت را نهادینه میسازد. این، همان مسیر هوشمندانهای است که هم صندوق را پایدار نگه میدارد و هم عدالت اجتماعی را در پوشش بیمهای برای همگان به ارمغان میآورد.
