تامین ۲۴
پایگاه خبری رفاه و تأمین اجتماعی
به گزارش تأمین 24، فرار بیمهای معضلی است که چتر بیمهای را بر سر بسیاری از کارگران نمیگستراند و باعث میشود که امروز در دوران اشتغال به حقوق قانونی خود نرسند و فرداها نیز در زمان بازنشستگی از پایینترین مستمری برخوردار باشند و در زمره حداثبگیران تأمین اجتماعی محسوب میشوند.
میتوان فرار بیمهای را به عنوان تهدیدی جدی برای معیشت کارگران و پایداری صندوقهای بازنشستگی دانست که براساس برخی آمارها، بسیاری از کارگاههای تولیدی و خدماتی برای کاهش میزان پرداختیها و حتی کمترین رقم در لیست حق بیمه، فرار بیمهای را بر هر اقدام دیگری ترجیح میدهند.
چالشهای ناشی از فرار بیمهای برای کارگران
وقتی کارگری تحت پوشش بیمه قرار نمیگیرد یا با حقوق پایینتر از واقعیت بیمه میشود، عملاً از چتر حمایتی تأمین اجتماعی بیبهره میماند؛ چتر حمایتی که شامل موارد کلیدی همچون عدم دسترسی به خدمات در برابر بیماری و حادثه و عدم دریافت غرامت دستمزد ایام بیماری و هزینههای درمانی و نداشتن پشتوانه بازنشستگی و به نوعی از دست رفتن سابقه بیمه و محرومیت از مستمری بازنشستگی خواهد شد.
همچنین محرومیت از کمک هزینه بارداری و زایمان، عدم امنیت شغلی و نداشتن پوشش بیمه بیکاری در صورت از دست دادن شغل به دلیل غیرارادی و حتی دسترسی نداشتن به مستمری ازکارافتادگی و فوت زیرا در صورت بروز حادثه یا فوت، کارگر و خانوادهاش هیچ حمایت مالی دریافت نمیکنند. اینها موارد کلیدی در راستای فرار بیمهای به شمار میرود.
حسن صادقی، رییس اتحادیه پیشکسوتان جامعه کارگری گفت: براساس دادههای آماری حدود سه میلیون و 700 هزار مورد فرار بیمهای در عرصه اشتغال و اقتصاد مولد در کشور وجود دارد در حالی که این بر مبنای آمارهای رسمی بوده و در دادههای غیررسمی رقم بسیار بیشتر است.
صادقی در گفتوگو با تأمین 24 افزود: با توجه به رصد اثرات فرار بیمهای در حوزه منابع سازمان تأمیناجتماعی اکنون براساس آمارهای موجود این تعداد فرار بیمهای در حوزه اقتصاد غیرمولد که اشتغال غیرمولد را شکل داده مشغول فعالیت بوده که این افراد فاقد هرگونه پوشش بیمهای هستند. فرار بیمهای علاوه بر اثرات مخرب در حوزه اجتماعی، هزینههای فراوان به خانوادهها و مجموعه درمانی کشور به دلیل حوادث ناشی از کار تحمیل کرده است.
وی با بیان اینکه اثرات مخرب در حوزه کاهش نسبت پشتیبانی سازمان تأمین اجتماعی نیز به دلیل مساله فرار بیمهای رقم خورده است، تصریح کرد: اینکه براساس آمارهای غیررسمی حدود ۶ میلیون نفر مشمول فرار بیمهای بر پایه اشتغال غیررسمی هستند، این موضوع نیازمند چارهاندیشی برای تحت پوشش قرار دادن این افراد و توجه به افزایش منابع سازمانها و صندوقهای بیمهگر است.
صادقی درباره مسأله و چالش فرار بیمهای گفت: یکی از مشکلات پیشرو در رابطه با کاهش نقدینگی و ضریبپشتیبانی در صندوقها و سازمانهای بیمهگر به دلیل مسأله فرار بیمهای بوده که این موضوع در حوزه صنعت کمتر مشاهده شده اما در حوزه خدمات به خوبی دیده میشود.
او تصریح کرد: در حوزههای مرتبط با موضوع اقتصاد به دلیل تبدیل اقتصاد مولد به غیرمولد و مساله تبدیل اشتغال مولد به اشتغال غیرمولد، موضوع فرار بیمهای در حوزه این بسترهای تولید و اشتغال قابل مشاهده است.
وی افزود: فرار بیمهای در اقتصاد و اشتغال مولد نزدیک به صفر بوده اما در اقتصاد و اشتغال غیرمولد که بیش از ۶۰ درصد اشتغال را در خودش جای داده بیشترین فرار بیمهای وجود دارد.
رییس اتحادیه پیشکسوتان جامعه کارگری گفت: با توجه به اینکه برخی از کارگران هنوز به این تصور نرسیده که بهترین ابزار برای تضمین آینده آنها مساله بیمه و بیمهپردازی بوده بنابراین در راستای عدم بیمهپردازی بیشترین ضرر نیز نصیب این افراد میشود.
وی همکاری برخی از کارگران در راستای پرداخت نشدن بیمه با کارفرمایان و به نوعی استفاده از موضوع فرار بیمهای از سوی کارفرما را در این زمینه بسیار موثر دانست و افزود: اینکه برخی از کارگران در مسیر عدم پرداخت حق بیمه و فرار بیمهای با کارفرمایان همکاری دارند با این اقدام خود بر آتش فرار بیمهای میدمند.
صادقی با اشاره به بخش قابل توجهی از اثرات مخرب فرار بیمهای برای سازمان تأمین اجتماعی گفت: اثر منفی بر ضریبپشتیبانی و ایجاد مانع در میزان درآمدهای بیمهای از جمله این اثرات بوده تا این سازمان در ایفای تعهدات خود در قبال بیمهشدگان و مستمریبگیران چالشهایی را تجربه کند.
اثرات منفی بر صندوقهای بازنشستگی و اقتصاد
فرار بیمهای به مثابه کاهش مداوم منابع از صندوقهای بزرگی همچون سازمان تأمین اجتماعی است. کاهش درآمدهای بیمهای، پایداری مالی این صندوقها را در بلندمدت با خطر جدی مواجه کرده و عملاً بار تأمین نیازهای آینده را بر دوش نسلهای بعدی و دولت میاندازد. این چالش، یکی از ریشههای ناترازی صندوقهای بازنشستگی محسوب میشود.
مزایای رفع فرار بیمهای برای کارگران
اگر کارگران به درستی بیمه شوند، از مزایای حیاتی زیر بهرهمند خواهند شد، این مزایا شامل حقوق بازنشستگی واقعی همچون مستمری بر اساس دستمزد واقعی محاسبه میشود، نه حداقل حقوق است.
پوشش کامل درمانی و بهرهمندی از خدمات درمانی تأمین اجتماعی برای خود و خانواده، امنیت شغلی و حمایت مالی برای برخورداری از بیمه بیکاری و غرامت حوادث ناشی از کار و از سویی دیگر حمایتهای خانوادگی در راستای دریافت کمک هزینه ازدواج، فرزندآوری و مستمری بازماندگان از دیگر مزیتهای رفع فرار بیمهای برای قشر کارگر به شمار میرود.
این کارشناس حوزه بیمههای اجتماعی تصریح کرد: برخی مداخلات بیمهای دولتهای گذشته و پرداخت نشدن سهم سه درصدی حق بیمه از سوی دولت در ایجاد مسأله فرار بیمهای در عرصه کسب وکار و اشتغال و تاثیرگذار بوده است. حذف شرط سنی بازنشستگان سخت و زیانآور، کاهش سن بازنشستگی زنان، معافیت کارگاههای زیر پنج نفر شاغل، عدم پرداخت سهم حق بیمه دوران سربازی، قانون حمایت از نوسازی و بازسازی، غرامت ایام بیکاری، سنوات ارفاقی بازنشستگی پیشازموعد کارکنان دولت و مشاغل سخت و زیانآور، بخشی از این مداخلات بیمهای در دولتهای گذشته بود که به سفره تأمین اجتماعی اضافه شد.
صادقی با بیان اینکه بیشترین موارد مربوط به فرار بیمهای در اشتغال و اقتصاد غیرمولد و در عرصه فعالیتهای حوزه خدمات است، ادامه داد: این نوع مداخلات بیمهای در دولتهای گذشته به طور یقین آثار و تبعات زیادی برای صندوقها و سازمانهای بیمهای داشته و همین موارد باعث شکلگیری بحران کنونی فرار بیمهای در کشور شده است.
رییس اتحادیه پیشکسوتان جامعه کارگری اضافه کرد: نداشتن بیمه برای کارگران حتی به مدت یک روز فعالیت در عرصه اقتصادی و تولیدی غیرقانونی بوده و سازمان تأمیناجتماعی روی این موضوع تأکید جدی دارد.
باید جلوی فرار بیمهای گرفته شود
رییس اتحادیه پیشکسوتان جامعه کارگری گفت: اگر کارفرمایان نسبت به پرداخت حق بیمه برای افراد شاغل در بخش غیررسمی اقتصاد اقدام کنند به طور یقین در افزایش نسبت پشتیبانی سازمان تأمیناجتماعی نیز موثر بوده به طوری که این ضریب حتی با رشد قابل توجه به عدد هفت رسیده و میزان ورودی سازمان هفت بیمهشده به ازای یک خروجی از سازمان به عنوان مستمریبگیر تغییر خواهد کرد.
وی بیان کرد: جلوگیری از فرار بیمهای این تعداد از شاغلان عرصه کار و اشتغال موجب استمرار پوشش بیمهای آنها در سازمان تأمیناجتماعی شده و ضمن تداوم ساختار سرویسدهی و خدماترسانی به آنها در قالب جمعیت چندین میلیون نفری شاغلان بیمهپرداز، به نوعی آینده این افراد هم تضمین خواهد شد.
صادقی معتقد است: جلوگیری از فرار بیمهای حتی در تأمین بخشی از منابع سازمان تأمیناجتماعی با استفاده از بیمهپردازی این افراد شاغل در فضای کسب وکار موثر بوده و حتی بهرهمندی دوطرفه برای شاغلان تحت پوشش و سازمان تأمیناجتماعی به عنوان بزرگترین نهاد بیمهای شاغلان حوزه تولید را به همراه دارد.
راهکارهای کاهش فرار بیمهای
برای به حداقل رساندن این پدیده، مجموعهای از راهکارها همچون آموزش و آگاهیبخشی، استفاده از فناوریهای نوین، سادهسازی قوانین، تقویت نظارت و بازرسی، مجازاتهای متناسب و بازدارنده پیشنهاد میشود. در حوزه آموزش و آگاهیبخشی میتوان گفت که بسیاری از کارگران و حتی کارفرمایان از عواقب سنگین فرار بیمهای آگاه نیستند. برگزاری کارگاههای آموزشی میتواند نقش مؤثری در پیشگیری داشته باشد.
در حوزه استفاده از فناوریهای نوین، سامانههای هوشمند برای تطبیق و شناسایی کارگران شاغل و تطبیق آن با لیستهای بیمهای میتواند از ثبت نشدن کارگران جلوگیری کند. در بخش سادهسازی قوانین نیز میتوان بخشی از این مشکلات را حل کرد زیرا پیچیدگیهای اداری و قانونی، خود بهانه و مانعی برای کارفرمایان ایجاد میکند. شفافسازی و سادهسازی فرآیندها میتواند همکاری را افزایش دهد.
همچنین تقویت نظارت و بازرسی از دیگر مسیرهای پیشرو برای کاهش میزان فرار بیمهای است زیرا افزایش تعداد بازرسان و بهروزرسانی سیستمهای نظارتی برای شناسایی کارگاههای متخلف ضروری است. همچنین مجازاتهای متناسب و بازدارنده در این بخش نیز بسیار موثر است. جریمههای سنگین برای کارفرمایان متخلف باید به گونهای باشد که صرفه اقتصادی فرار بیمهای را از بین ببرد.
