بیمه های اجباری چه تفاوتی با بیمه های خویش‌فرما دارند؟

بیمه های تامین اجتماعی به دو دسته عمده تقسیم می شوند. بیمه های اجباری و بیمه های خویش فرما. بیمه های اجباری کارگرانی هستند که مشمول قانون کار قراردارند و کارفرما طبق ماده ۱۴۸ قانون کار موظف به بیمه کردن آنها نزد سازمان تامین اجتماعی است.اما بیمه شدگان خویش فرما مشمول قانون کار نیستند، بنابراین اجباری به بیمه شدن ندارند. حقوق بگیر نبوده و خود راسا می خواهند تحت پوشش خدمات سازمان‌تامین اجتماعی قرار گیرند.

بنابراین داوطلبانه به شعب سازمان مراجعه و به صورت خود اظهاری درخواست بیمه تامین اجتماعی می کنند. حق بیمه آنها بر اساس حقوق و دستمزدی که با سازمان به توافق می رسد تعیین می شود.

بیمه های خویش فرما خود به دو دسته تقسیم می شوند: بیمه اختیاری و بیمه صاحبان حرف و مشاغل آزاد.در بیمه اختیاری فرد متقاضی باید حداقل ۳۰ روز سابقه قبلی در سازمان تامین اجتماعی داشته باشد و سن او نیز بین ۱۸ تا ۵۰ سال باشد. اگر شخصی بیش از ۵۰ سال سن داشته باشد معادل آن باید سابقه پرداخت حق بیمه در صندوق تامین اجتماعی داشته باشد.

شرایط سنی بیمه اختیاری برای اقایان و خانمها یکسان است. در بیمه اختیاری بخش عمده ای از خدمات سازمان تامین اجتماعی شامل فرد متقاضی می شود ولی این نوع بیمه خدمات بیمه بیکاری، غرامت دستمزد ایام بیماری و بارداری ندارد.اما نوع دوم از بیمه های خویش فرما بیمه های آزاد هستند، که برخی از شرایط آن همچون بیمه اختیاری است، از جمله؛ حداقل و حداکثر سن برای درخواست بیمه، نداشتن بیمه بیکاری، حقوق و دستمزد مبنای کسر حق بیمه به صورت توافقی و طبق جدول سن و سابقه مربوط به بیمه های خویش فرما و...در بیمه های خویش فرما نیاز به سابقه قبلی نیست و فرد چنانچه هیچ سابقه ای هم در صندوق تامین اجتماعی نداشته باشد می تواند متقاضی بیمه مشاغل آزاد شود.

بیمه های آزاد طیف گسترده ای از افراد جامعه را در بر می گیرد که شامل کلیه کارفرمايان، صاحبان مشاغل ازاد، زنان خانه دار، دانشجویان، تجار و کسبه و...هستند.

اعلام شغل متقاضی در زمان بیمه صاحبان حرف و مشاغل آزاد اختیاری و بر اساس خود اظهاری شخص صورت گرفته و پذیرفته می شود. خدمات قابل ارائه در بیمه های آزاد تفکیک شده و افراد می توانند بر اساس وضعیت خود هر یک از تعهدات بیمه را خریداری کنند.

۱- بازنشستگی با نرخ ۱۲ درصد حقوق و دستمزد توافق شده باسازمان.

۲- مستمری فوت یا بازماندگان با نرخ ۲ درصد از دستمزد.

۳- ازکارافتادگی با نرخ ۴ درصد.

۴- درمان با نرخ ۹ درصد از دستمزد.

توضیح ۱: خرید بند اول که مربوط به بازنشستگی است برای کلیه متقاضیان بیمه مشاغل آزاد اجباری است ولی خرید سایر خدمات از جمله فوت و ازکارافتادگی و درمان اختیاری است و فرد متقاضی می تواند به همراه بازنشستگی هر یک از آنها را انتخاب کند یا هیچ یک را انتخاب نکند‌ و فقط بازنشستگی را خریداری نماید.

توضیح۲: یکی از آخرین تغییراتی که در مورد بیمه مشاغل آزاد صورت گرفته مربوط به بیمه درمان است. قبل از این اصلاح خرید خدمات درمانی با پرداخت سرانه درمان بابت افراد تحت تکفل صورت می گرفت. یعنی حق بیمه مربوط به خرید درمان مطابق سرانه درمان که هر ساله توسط شورایعالی درمان پیشنهاد و توسط هیات دولت تصویب می شد دریافت می شد. اگر متقاضی بیمه آزاد دارای افراد تحت تکفل بیشتری بود حق بیمه بیشتری پرداخت می کرد‌. اما بر اساس اصلاحات اخیر حق بیمه درمان برای بیمه های آزاد نیز مثل سایر بیمه شدگان اجباری و اختیاری ۹ درصد حقوق مورد توافق است .

نرخ ۹ درصد برای استفاده از خدمات درمانی در ماده ۲۸ قانون تامین اجتماعی آمده است و تعداد افراد تحت تکفل تاثیری در میزان حق بیمه درمان ندارد.

۱- در بیمه اجباری کارفرمای کارگاه مجبور به بیمه کردن کارگر است و اگر در این زمینه اقدام نکند و حق بیمه مربوطه را به سازمان تامین اجتماعی پرداخت نکند ضمن بیمه کردن کارگر، جریمه نیزخواهد شد. ولی در بیمه آزاد اجباری برای بیمه وجود ندارد و متقاضی خود راسا خواهان خرید خدمات تامین اجتماعی می شود و اگر حق بیمه را در موعد مقرر نپردازد سابقه ای برای وی منظور نخواهد شد و در صورت تمایل مجددا باید فرایند درخواست بیمه آزاد را طی نماید‌.

۲- برخی خدمات در بیمه اجباری وجود دارد که بر اساس ماهیت بیمه مشاغل آزاد، این نوع خدمات برای مشاغل آزاد منتفی است. از جمله بیمه بیکاری، بیمه حوادث کاری، غرامت دستمزد ایام بیماری و...

۳- اخذ فرانشیز(خود پرداختی) در بیمه اجباری بابت استفاده از خدمات درمانی وجود ندارد ولی در بیمه های آزاد بیمه شده برای استفاده از خدمات درمانی مبلغی تحت عنوان فرانشیز به سازمان‌پرداخت می کند.

۴-در بیمه اجباری، کلیه خدمات سازمان تامین اجتماعی به کارگر ارائه می شود ولی در بیمه حرف و مشاغل آزاد خدمات بیمه ای به چند دسته تقسیم شده که متقاضی می تواند هر یک از آنها را انتخاب کند‌.

۵- در بیمه اجباری حق بیمه بین کارگر (۷ درصدسهم کارگر) و کارفرما ( ۲۳ درصد سهم کارفرما) سرشکن می شود و مسوؤل پرداخت آن نیز کارفرماست، ولی در بیمه آزاد کلیه حق بیمه را فرد متقاضی پرداخت می کند و مسوؤل پرداخت حق بیمه هم‌ فقط متقاضی است .

۱- در بیمه آزاد نیاز به سابقه قبلی نیست، ولی در بیمه اختیاری فرد متقاضی باید حداقل ۳۰ روز سابقه در سازمان تامین اجتماعی داشته باشد.

۲-در بیمه اختیاری حق بیمه به صورت مقطوع ۲۷ درصد حقوق و دستمزد تعیین شده است ولی در بیمه آزاد خدمات سازمان به تفکیک قابل خریداری است که ۱۲ درصد برای خدمات بازنشستگی تا ۲۷ درصد برای کلیه خدمات شامل بازنشستگی، مستمری فوت و مستمری ازکارافتادگی و درمان را شامل می شود.