قرارداد پیمانکاری نوعی قرارداد اجرایی یا مشاوره ای است که بین کارفرما یا مقاطعه دهنده و پیمانکار یا مقاطعه کار منعقد می شود. این قرارداد در چارچوب قانون مدنی است و بر اساس آن کارفرما فعالیت و کاری را به صورت پروژه و طرح به پیمانکار منتقل می کند.
فعالیت های این حوزه می تواند در ابعاد زیر انتقال یابد: طراحی و مهندسی، خرید، اجرا.یک پیمان می تواند قراردادی شامل همه موارد فوق باشد یا به صورت جزئی از موارد فوق به پیمانکار محول شود. در پیمانکاری هدف آن است که کارفرما یا مقاطعه دهنده، کل یا بخشی از یک پروژه عمرانی یا غیر عمرانی را به شرکتهای صاحب صلاحیت واگذار نماید، تا ضمن استفاده از تخصص شرکتهای پیمانکاری در امور مربوطه، خود را از مسؤلیت های مرتبط با پروژه کنار بکشد و در قبال پرداخت حق الزحمه انجام کار، مسؤلیت های از قبیل مدیریت، خرید مصالح، استخدام نیروی انسانی و... پروژه را به شرکتهای مقاطعه کار انتقال دهد.
بخش عمده ای از هر پروژه به موضوع استفاده از نیروی انسانی و استخدام کارگر باز می گردد که کارفرما این مسؤلیت را در چارچوب قرارداد پیمانکاری به دیگران محول می سازد.استفاده از نیروی کار که طبعا تحت پوشش مقررات خاص و کار و تامین اجتماعی قرار دارند، با واگذاری پیمان به پیمانکار منتقل می شود و پیمانکار موظف می شود نیروی کاری متخصص و غیر متخصص مورد نیاز خود در پروژه را با رعایت مقررات مذکور، استخدام و بکار گیرد.
استخدام کارگر مستلزم رعایت مقررات حوزه کار و تامین اجتماعی است. رعایت این مقررات اجباری و تامین کننده حقوق قانونی کارگران است. بنابراین یکی از الزامات در موضوع پیمانکاری تاکید بر پرداخت به موقع حقوق و دستمزد و حق بیمه کارگران است که در قوانین مرتبط درج شده است.
قراداد پیمانکاری را به لحاظ فرایند اجرا می توان به دو بخش تقسیم شود: قرارداد اصلی که با پیمانکار اصلی بین کارفرمای پروژه و پیمانکار اصلی منعقد می شود و دیگری قرارداد فرعی یا دست دوم است که میانپیمانکار اصلی و فرعی برای انجام بخشی از پروژه منعقد می گردد.
در پیمان فرعی بخشی از اجرای کار و مسؤلیت های آن به پیمانکار فرعی منتقل می شود.پیمانکار فرعی هم همانند پیمانکار اصلی ملزم به رعایت مقررات کار و تأمین اجتماعی است وباید حق و حقوق کارگران را به موقع پرداخت و تسویه کند.وظایف پیمانکار فرعی در مورد نیروی کاری که برای انجام پروژه استخدام شده اند به شرح زیر است:
۱-حقوق و دستمزد کارگران را به موقع پرداخت نماید. در صورتی که پیمانکار در انجام این تکلیف کوتاهی کند کارفرما می تواند مطابق ماده ۱۳ قانون کار از مطالبات پیمانکار (مبلغ ضمانت حسن انجام کار) برداشت و حقوق کارکنان را پرداخت نماید. تکرار و ادامه عدم پرداخت حقوق کارگران کارفرما را مجاز می سازد که قرارداد را فسخ نماید.
۲-ارسال لیست کارکنان مربوط به پروژه قرارداد فرعی به سازمان تامین اجتماعی یکی دیگر از وظایف پیمانکار فرعی است. (ماده ۳۸ قانون تامین اجتماعی) پیمانکار در طول پیمان حداقل باید یک بار لیست کارکنان را به سازمان ارسال نماید و چنانچه تغییراتی در نیروی انسانی به لحاظ بکارگیری نیروی جدید، ترک کار کارگر، مرخصی های زایمان و استعلاجی و...بوجود آمد این تغییرات را به اطلاع سازمان برساند. عدم اعلام لیست کارکنان به شعبه جریمه معادل ۱۰ درصد از حق بیمه را بدنبال خواهد داشت. چنانچه پیمانکار فقط یکبار در ابتدای کار لیست کارکنان را ارسال نماید و لیست دیگری بعد از آن ارسال نکند، شعبه مربوطه مفاد همان لیست ارسالی اولیه را برای طول مدت پیمان، ملاک دریافت حق بیمه قرار خواهد داد.
۳-همچنین پیمانکار فرعی باید حق بیمه کارکنانی که لیست آنها را به سازمان ارسال کرده است به صورت ماهانه به حساب سازمان واریز نماید. مهلت پرداخت حق بیمه هر ماه تا آخرین روز ماه بعد می باشد. چنانچه این مهلت رعایت نشود، پیمانکار مشمول جریمه ۲ درصد برای هر ماه تاخیر خواهد شد و تازمانی که بدهی مربوطه تسویه نشود، یا ترتیبی برای پرداخت آن صورت نگیرد، جریمه مزبور (به ازای هر ماه ۲ درصد) ادامه خواهد یافت.
۴-پیمانکار فرعی باید لیست اسامی کارکنان را با هماهنگی و تایید کارفرما به سازمان ارسال کند و پرداخت حق بیمه آنرا نیز به اطلاع کارفرما برساند.
۵-پیمانکار فرعی باید پس از اتمام کار پیمان مفاصا حساب مربوط به پیمان را از سازمان تامین اجتماعی اخذ نموده و به کارفرما تحویل نماید. بدیهی است پرداخت مطالبات پیمانکار از طرف کارفرما (از بابت پرداخت حق بیمه) منوط به ارائه مفاصاحساب می باشد، در غیر این صورت کارفرما در قبال مطالبات سازمان تامین اجتماعی مسؤلیت تضامنی خواهد داشت و سازمان می تواند حق بیمه و متفرعات آنرا از کارفرما وصول نماید.نکات قابل توجه در مورد پیمان فرعی:-در قرارداد پیمان فرعی باید به ارتباط این پیمان با قرارداد اصلی اشاره شود. در صورتی که این اتصال و ارتباط صورت نگیرد، حق بیمه ای جدا از قرارداد اصلی توسط سازمان اخذ خواهد شد ولی اگر این ارتباط وجود داشته باشد، مبالغ پرداختی بابت حق بیمه پیمان فرعی از اصل حق بیمه پیمان اصلی کسر و مابقی آن از پیمانکار اصلی دریافت می شود.
پیمانکار اصلی باید قبل از درخواست مفاصا حساب برای پیمان اصلی از سازمان تامین اجتماعی، ابتدا مفاصا حساب پیمانهای فرعی را از کارفرمایان دست دوم اخذ نماید و به همراه مستندات خود به سازمان ارائه دهد. این اقدام باعث می شود که حق بیمه پرداختی توسط پیمانکاران فرعی از حق بیمه کل قرارداد اصلی کسر شود و مابقی آن از پیمانکار اصلی وصول شود. عدم توجه به این موضوع باعث می شود که حق بیمه بخش هایی از پیمان فرعی که مفاصا حساب ارائه نداده اند، بطور مضاعف وصول گردد.
در قرارد پیمانکاری فرعی نیز باید ردیف پیمان توسط پیمانکار فرعی اخذ شود تا بر اساس آن نیز لیست کارکنان و حق بیمه پرداخت شود و تسویه حساب پیمان نیز از شعبه مربوطه اخذ گردد.
در قراردادهای پیمانکاری فرعی نیز پیمانکار موظف است یک نسخه از قرارداد را به شعبه سازمان تامین اجتماعی محل ارسال نماید.
