تامین ۲۴
پایگاه خبری رفاه و تأمین اجتماعی
زنگ هشدار برای آینده بازنشستگان به صدا درآمده است؛ شاخص ضریب پشتیبانی صندوقهای بازنشستگی را با چالشی بنیادین بدل شده است، در سالهای اخیر رشد سالمندی باعث کاهش مهمترین شاخص یعنی نسبت پشتیبانی در این صندوقها شده است.
به گزارش تأمین 24، درحالی که چشمانداز جمعیتی ایران به سرعت به سمت سالخوردگی در حرکت است، روند افزایشی تعداد سالمندان به رشد تعداد مستمریبگیران و بازنشستگان منجر شده و همین مسئلهدر کنار افت شتاب رشد بیمه شدگان، علت اصلی کاهش این ضریب محسوب میشود.
سیدجواد حسینی، رئیس سازمان بهزیستی کشور به تازگی گفته است، طبق آمارهای رسمی، جمعیت سالمند ایران به ۱۲ درصد رسیده اما طبق آمارهای جدید ثبت مبنایی که وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و دیگر مراجع معتبر در اختیار دارند اکنون از مرز ۱۴ درصد سالمندی عبور کردهایم این مسئله به آن معناست که ایران وارد دوره سالمندی شده است.
حسینی افزود: تا سال ۱۴۳۰ ایران به یکی از کشورهای به شدت سالخورده تبدیل خواهد شد، این پدیده به وضوح در حال وقوع است و باید در سیاستگذاریها و برنامهریزیها توجه بیشتری به آن داشته باشیم. پیشبینیها نشان میدهد که در سال ۱۴۳۰، ایران ۳۰ درصد جمعیت سالمند خواهد داشت و به یکی از کشورهای سالخورده دنیا تبدیل خواهیم شد.
ضریب پشتیبانی موضوعی حیاتی
حال با توجه به روند افزایشی تعداد سالمندان، رشد آمارهای بازنشستگان، به نوعی پیشی گرفتن افراد بازنشسته از بیمهشدگان، همین مسئله موضوع توجه جدی به ضریب پشتیبانی را بیشتر میکند. ضریب پشتیبانی، نسبت جمعیت فعال و شاغل بیمهپرداز به جمعیت بازنشسته و دریافتکننده مستمری در یک صندوق بازنشستگی مانند تأمین اجتماعی است. در حال حاضر این ضریب در بسیاری از صندوقهای بازنشستگی حتی تأمین اجتماعی نیز روند کاهشی پیش گرفته است.
ضریب پشتیبانی، قلب تپنده تأمین اجتماعی است، وقتی این قلب ضعیف بزند، تمام ارگانهای بدن این نهاد عظیم با بحران مواجه میشوند. در دهه ۶۰ ضریب پشتیبانی حدود 10 تا 12 را تجربه کرده است اما در حال حاضر این ضریب در سازمان به کمتر از عدد چهار رسیده است. در صندوق بازنشستگی کشوری نیز عدد 0.47 را نشان میدهد. حال در چنین وضعیتی نشان میدهد که نسبت پشتیبانی به عنوان یک شاخص حیاتی برای صندوقها به شمار میرود.
محمد محمدی، معاون بیمهای سازمان تأمین اجتماعی به تازگی با اشاره به اینکه اکنون نسبت پشتیبانی در این سازمان 3.9 است، با تأکید بر ضرورت بازنگری در قوانین و انجام اصلاحات پارامتریک، گفته است: در صندوقهای بیمهای داشتن نسبت پشتیبانی کمتر از 5 یک مخاطره محسوب میشود.
محمدی افزود: امروز برای جبران کاهش یافتن هر یک درصد ضریب نسبت پشتیبانی با توجه به رشد مداوم و روزافزون بازنشستگیها، نیازمند جذب 2 میلیون بیمه شده جدید هستیم. با اعمال قوانین 2 دهه اخیر در حوزه بازنشستگی و حمایت از خانواده، عملاً بسیاری از پروندههای مستمری سازمان دیگر مختومه نمیشوند.
سونامی سالخوردگی در راه است
آمارهای جمعیتی نشان میدهد، ایران یکی از سریعترین نرخهای پیری جمعیت در جهان را تجربه میکند. این به آن معناست که در آیندهای نهچندان دور، جمعیت بازنشسته به شدت افزایش و جمعیت جوان و فعال کاهش خواهد یافت. اگر امروز چارهای اندیشیده نشود، امکان پرداخت به موقع و کامل مستمریها با مشکل مواجه خواهد شد. دولت مجبور میشود برای نجات صندوق، از محل درآمدهای عمومی کمک کند که این امر به معنای کاهش هزینههای رفاهی دیگر است.
حال در صورت ناتوانی در پرداخت مستمریها میتواند به یکی از بزرگترین چالشهای اجتماعی کشور تبدیل شود، زیرا به دلیل رشد تعداد مستمریبگیران، میزان منابع و مصارف همه صندوقهای بازنشستگی حتی تأمین اجتماعی هم به نوعی دچار ناترازی شده که باید تا یک فاجعه تبدیل نشده برای آن فکری اساسی کرد.
راهکارهای متعددی برای عبور از این بحران پیشرو پیشنهاد میشود که باید در قالب یک «عزم ملی» و با سرعت اجرایی شوند. در این مسیر افزایش نرخ اشتغال، مبارزه با فرار بیمهای، اصلاح سن بازنشستگی، افزایش بهرهوری سرمایهگذاریها و آگاهیبخشی عمومی به عنوان نیازهای ضروری در این زمینه محسوب میشود.
ایجاد فرصتهای شغلی پایدار و رسمی، مهمترین راه برای افزایش تعداد بیمهپردازان و تقویت ضریب پشتیبانی در صندوقهای بازنشستگی به حساب میآید. ساماندهی مشاغل و اقتصاد غیررسمی و زیرزمینی و واداشتن تمام کارفرمایان به پرداخت حقبیمه سهم خود، میتواند منابع عظیمی را به صندوقهای بازنشستگی همچون تأمین اجتماعی تزریق کند.
بازنگری در سن بازنشستگی با توجه به افزایش سن امید به زندگی، اگرچه یک راهحل سخت است، اما اجتنابناپذیر به نظر میرسد. مدیریت حرفهای و شفاف داراییهای عظیم تأمین اجتماعی میتواند درآمدهای غیرحقبیمهای سازمان را به طور چشمگیری افزایش دهد. آگاه کردن جامعه، به ویژه نسل جوان، از اهمیت این شاخص و تبعات بیتوجهی به آن است. اگر همه این موضوعات با هم دیده شود شاید بتوان از ناترازی منابع و مصارف و کاهش ضریب پشتیبانی در صندوقها جلوگیری کرد.
حمیدرضا نائب خسروشاهی، کارشناس بیمههای اجتماعی گفت: با توجه به روند پیری جمعیت کشور در آینده، این سوال مطرح است که آیا امکان حفظ ضریب پشتیبانی وجود دارد یا صرفاً تعهداتی برای نسل آینده ایجاد خواهد شد. به طور قطع باید برای رفع مشکلات در این حوزه برنامهریزی درستی داشت.
خسروشاهی در گفتوگو با تأمین 24 افزود: این مساله باید مورد بررسی جدی قرار گیرد، زیرا علاوه بر انجام محاسبات بیمهای، باید برنامهریزی به گونهای باشد که با ایجاد تعهدات، نسلهای بعدی مشکلات ناشی از تصمیمات امروز را تجربه نکنند. روند پیری و سالمندی جمعیت به شیوهای پیش رفته که تعداد بازنشستگان روند افزایشی و شاخص ضریب پشتیبانی نیز کاهشی شده است.
امروز باید به فکر فردا بود
تأمین اجتماعی به عنوان بزرگترین سازمان خدماتدهنده به ذینفعان، در حال حاضر با ضریب پشتیبانی 3.9 به ازای هر 3.9 بیمهشده به یک فرد مستمریبگیر یا بازنشسته مستمری پرداخت میکند. براساس اطلاعات موجود در سالهای اولیه فعالیت تأمین اجتماعی ضریب پشتیبانی روی عدد ۱۰ تا 12 بوده است. این نسبت افراد بیمهپرداز و پرداخت تعهدات به افراد بازنشسته به عنوان ضریب پشتیبانی، تعادل بین منابع و مصارف هر سازمان بیمهگر را برقرار خواهد شد.
برای سنجش وضعیت همه صندوقهای بیمهای با داشتن تعهدات در برقراری مستمریهای بازنشستگی، شاخص ضریب پشتیبانی وجود دارد و هرچقدر ضریب پشتیبانی بالاتر باشد این صندوق بیمهای از منابع و ورودیهای بیشتری برخوردار است و در واقع از لحاظ خروجیها در وضعیت و شرایط بهتری دارد. صندوقهای بیمهای جوان به شرط مدیریت درست منابع و مصارف و حرکت به سمت سرمایهگذاریهای توجیهپذیر و اقتصادی و برای ماندگاری و پویایی خود، میتوانند دیرتر به روند کاهشی ضریب پشتیبانی برسند.
اما سازمانهای بیمهگر در هنگام پیری صندوق، شاهد افزایش تعهدات، ایجاد تعهدات غیربیمهای و حمایتی و کاهش ضریب پشتیبانی خواهند بود بنابراین باید ایجاد منابع بیمهای جدید به سمت کاهش تعداد مستمریها و رشد بیمهپردازی بروند. یکی از عوامل موثر بر ضریب پشتیبانی و عدم تعادل منابع و مصارف تأمین اجتماعی، بازنشستگیهای پیشازموعد است که به نوعی ناپایداری منابع را ایجاد میکند. به همین واسطه باید امروز به فکر فردای این صندوقها بود.
راهکارهایی برای تثبیت ضریب پشتیبانی
آمارهای موجود نشان میدهد، حدود 52 درصد بازنشستگیها در تأمین اجتماعی بازنشستگی پیش از موعد با تعهدات پرداخت مستمری به این گروه از افراد تحت پوشش سازمان است. یکی دیگر از مشکلات پیشرو در رابطه با کاهش ضریبپشتیبانی در صندوقها و سازمانهای بیمهگری همچون تأمین اجتماعی، مسأله فرار بیمهای با داشتن اثرات منفی در کاهش منابع سازمانهای بیمهگر است.
حرکت به سمت اصلاحات پارامتریک نیز به عنوان یکی از مسیرهای پیشگیری از کاهش ضریب پشتیبانی است یعنی متناسب با شرایط کشور نرخ سابقه بیمهپردازی و سن بازنشستگی را باید تعدیل کرد تا تأمین اجتماعی بتواند به نسلهای آینده به عنوان یک صندوق بیننسلی خدمت ارائه دهد.
خسروشاهی افزود: توسعه راهبرد بیمه همگانی بر اصلاح ضریب پشتیبانی سازمانها و صندوقهای بیمهای تاثیرگذار است و باید با رشد شمار بیمهشدگان در راستای تأمین منابع و مصارف نوعی تعادل را ایجاد کرد. داشتن سیاستهای اجرایی برای جلوگیری از کاهش ضریب پشتیبانی و افزایش منابع و کاهش مصارف در ماندگاری هر صندوق بیمهای تاثیرگذاری دارد و باید برنامههای عملیاتی در این زمینه انجام داد.
وی ادامه داد: اجرای طرحهای مختلف بیمهای در راستای افزایش شمار بیمهشدگان به عنوان یک راهبرد اساسی برای کاهش ضریب پشتیبانی در سازمان بزرگی همچون تأمین اجتماعی است و با افزایش هر تعداد افراد بیمهشده جدید میتوان در روند نزولی نسبت پشتیبانی وقفه ایجاد کرد.
کارشناس بیمههای اجتماعی گفت: با توجه به اینکه برنامهریزی برای بیمه همگانی و تحت پوشش قراردادن همه گروههای فاقد بیمه به عنوان یک راهبرد اساسی از سوی تأمین اجتماعی دنبال میشود، این موضوع در اصلاح ضریب پشتیبانی، افزایش منابع با ورودیها و تامین مصارف برای خروجیهای سازمان موثر خواهد بود.
وی ادامه داد: اصلیترین شاخص پشتیبانی صندوقها ضریب پشتیبانی است و وقتی این شاخص کاهشی شود، در تعادل منابع و مصارف هم با مشکل مواجه خواهیم شد و ضریب پشتیبانی به سمت نامطلوب پیش میرود باید هرچه سریعتر تدابیر مطلوبی برای حل این مشکل به عنوان یک مشکل کشور داشت، زیرا زمانی که جمعیت جوان در عرصه تولید و اقتصاد بارور شود رشد منابع سازمان هم تحت تاثیر قرار میگیرد.
به گفته وی، توسعه انواع بیمههای اجتماعی با تحت پوشش قرار دادن افراد بدون بیمه در مشاغل غیررسمی، ضمن توسعه پوشش بیمهای در توقف کاهش ضریب پشتیبانی بسیار موثر خواهد بود.
خسروشاهی با اشاره به اینکه با جذب بیمهشدگان جدید، ضریب پشتیبانی سازمانها و صندوقهای بیمهای همچون تأمین اجتماعی افزایش پیدا خواهد کرد، افزود: اما با توجه به تعهدات ناشی از این افزایش در آینده، باید تلاش برای توقف کاهش ضریب پشتیبانی با گسترش پوشش بیمهای را برنامهریزی کرد.
تأمین اجتماعی تنها یک نهاد بیمهگر نیست؛ شبکه امنیت اجتماعی دهها میلیون ایرانی است. حفظ سلامت این نهاد، به معنای تضمین آرامش امروز بازنشستگان و امنیت فردای شاغلان است. «ضریب پشتیبانی» تنها یک عدد خشک اقتصادی نیست، بلکه دماسنج سلامت این شبکه عظیم است. نادیده گرفتن این شاخص، نادیده گرفتن آینده اقتصادی و اجتماعی کشور است.
