تامین ۲۴/سید محمدرضا مشکاتی، با اشاره به این که «آموزش مؤثر و مثبت هنگامی رخ میدهد که منجر به تغییر رفتار شود» هدف نهایی آموزش را «تغییر رفتار» عنوان کرد و افزود: صرف دانستن مطالب کافی نخواهد بود؛ به طور مثال کاربر رایانهای که قانون 20-20-20 کار با رایانه را میداند اما خود هر 20 دقیقه، 20 ثانیه به نقطه 20 فوتی نگاه نمینماید را اجرا نمیکند. این کاربر از آموزش مؤثر و مثبتی برخوردار نیست. قانون نیز دست ما را باز گذاشته و بر اساس استعلام به عمل آمده از دفتر قوانین و مقررات، استفاده از ابزار آموزشی، برای افزایش آگاهی و دانستههای بیمهشدگان به منظور کاهش حوادث ناشی از کار، مجاز است.
رییس گروه بهداشت حرفهای و طب کار سازمان تأمیناجتماعی در گفت و گو با تامین ۲۴ افزود: مهارتآموزی و آموزش به صورت علمی و آکادمی، حین خدمت، قبل از شروع کارصورت میپذیرد؛ مواردی نظیر طرح کاد دوره دبیرستان، آموزشهای فنی و حرفهای، دانشگاه جامع علمی و کاربردی به منظور افزایش آگاهیهای عملی منجر به انجام کار بهتر، ایمن و افزایش کارایی و بهرهوری ایجاد شده است.
وی در بیان علل حوادث ناشی از کار اظهار کرد: دلایلی نظیر پایین بودن آگاهی و سواد، حادثه ناشی از سقوط از ارتفاع در کارهای ساختمانی بیشترین تعداد حادثه و بیشترین روز کاری از دست رفته را در بین سایر حوادث دارد و بررسیها، گویای آن است که کارگران تازه کار و بیتجربه یا کمتجربه در معرض بیشترین ریسک وقوع حوادث شغلی قرار دارند.
ارتباط آموزش و حوادث ناشی از کار
مشکاتی در خصوص ارتباط آموزش و حوادث ناشی از کار گفت: به جرأت میتوان بیان کرد در کلیه متون و منابع که مرتبط با حوادث شغلی است، به بحث آموزشی اشاره شده و از آن به عنوان ابزار مهمی برای کاهش حوادث شغلی نام بردهاند.
وی در بیان نقش کلیدی کارگران، کارفرمایان و استادکاران در کاهش حوادث تصریح کرد: در صورتی که کارفرما اعتقادی به فرهنگ ایمنی و آموزشی نداشته باشد و در این خصوص هزینهای پرداخت نکند، اقدامات لازم به طور مؤثر اجرا نخواهد شد. لازم به ذکر است پرداخت هزینه آموزشی برای کاهش حوادث هزینه زا نبوده، بلکه به عنوان سرمایه محسوب خواهد شد و تأکید میشود که پرداخت یک دلار جهت آموزش، بازگشت 5/2 دلاری برای سیستم به دنبال خواهد داشت.
مشکاتی یادآور شد: در تعدادی از شرکتها، از ابزار آموزش در خارج از ساعات اداری شرکت برای کارکنان استفاده شده و حضور در کلاسهای عملی و تئوری با پرداخت اضافه کاری از طرف کارفرمایان بوده که منجر به علاقهمندی برای فراگیری مطالب را به همراه داشته است.
وی اضافه کرد: استادکاران و سرپرستان کارگاهها نیز نقش کلیدی در بحث کاهش حوادث دارند، تعامل مناسب آنها با متخصصان ایمنی و بهداشت حرفهای کمک شایانی در پیشبرد برنامههای پیشگیری را به همراه خواهد داشت.
مشکاتی کارگران (بیمهشدگان) را مهمترین جز مرتبط با بحثهای پیشگیری عنوان کرد و افزود: اغلب کارگران بیشتر از سایرین در معرض مخاطرات و صدمات شغلی هستند و قطعاً نقش بیبدیل متخصصان مربوط (مهندسان ایمنی و مهندسان بهداشت حرفهای) در اجرای برنامه قابل تأمل است و به عبارتی میتوان گفت در سیستم مثلث تولید سالم (انسان سالم، ماشین ایمن، محیط کار بهداشتی) کارگر، کارفرما و متخصصان ایمنی و بهداشت حرفهای اثرگذار هستند.
خسارات ناشی از حوادث کار برای تأمیناجتماعی
وی با تأکید بر خسارات هزینهزا ناشی از بروز حوادث کار بیان کرد: عدم توجه به مباحث پیشگیری و سالمسازی محیط کار توسط مبادی مربوطه (کارفرما، وزارت کار و بهداشت، بیمه شده)، سبب بروز حوادث و بیماریهای شغلی شده است که متأسفانه عواقب مترتب مادی آن شامل پرداختهای کوتاهمدت و بلندمدت است که به دوش سازمان تأمیناجتماعی نهاده است و این در حالی است که بر اساس قوانین، وظایف پیشگیری و نظارت بر عهده سایر ارگانها و وزارتخانههاست، در صورتی که در کشورهای مختلف سازمان تأمیناجتماعی از ابزارهایی نظیر شناور نمودن حق بیمه، نظارت بر محیط کار و... در جهت سالمسازی و بهسازی محیط کار استفاده میکند.
مشکاتی یادآور شد: در موادی نظیر ماده 66 و 90 قانون تأمیناجتماعی، امکان دریافت خسارات وارده به سازمان تأمیناجتماعی در صورت اهمال و سستی کارفرمایان که منجر به بروز حوادث ناشی از کار و بیماریهای شغلی شود، وجود دارد.
رییس گروه بهداشت حرفهای و طب کار سازمان تأمیناجتماعی گفت: سالانه حدود 20 هزار حادثه شغلی ثبت شده برای بیمهشدگان تأمیناجتماعی رخ میدهد. بر اساس آمار منتشره دفتر برنامهریزی و آمار معاونت اقتصادی و برنامهریزی سازمان ... در اثر 18 هزار و 916 حادثه شغلی رخ داده (136 فوت و 193 کارافتاده کلی 9، 5 هزار و 251سال به علت فوت و 7 هزار و 917 سال به دلیل ازکارافتادگی کلی از دست رفته است و در همین رابطه حدود 2 میلیارد و 560 میلیون تومان مبلغ از دست رفته اشتغال و تعهدات بر عهده تأمیناجتماعی است که با توجه به ارزش آتی به مبلغ 11 میلیارد و 143 میلیون تومان میرسد.
وی با اشاره به اینکه هر یک حادثه نیاز به درمان، برابر 30 حادثه کوچک و کماهمیت و 300 خطاست، تصریح کرد: آمار ارائه شده صرفاً گوشهای از خسارات وارده به سازمان را نشان میدهد، در حالی که خسارات وارده شامل خسارات مستقیم و غیرمستقیم بوده که خسارات مستقیم به کوه یخ تشبیه می شود که عمده دامنه آن که در زیر آب است قابل مشاهده نیست، مواردی چون ساعات از دست رفته کاری سایر بیمهشدگان، درمان حادثه دیده، توقف خط تولید، آموزش کارگر جدید برای فراگیری کار و .... به عبارتی آثار زیان بار حوادث شغلی به فرد بیمه شده، خانواده وی، سازمان تأمیناجتماعی و در نهایت جامعه خسارت وارد خواهد کرد.
مشکاتی در معرفی اقدامات ناپیوسته و دورهای سازمان تأمیناجتماعی در این بخش اظهارکرد: طرح صدور کارت مهارت فنی برای بیمه شدن کارگران ساختمانی در سازمان تأمیناجتماعی به دنبال افزایش تعداد حوادث ناشی از کار اجرایی شد و داشتن این کارت مهارت فنی دارای اعتبار از سوی سازمان آموزش فنی و حرفهای کشور برای بیمه کارگران ساختمانی الزامی است و پس از انقضای دوره اعتبار آن، پذیرش مجدد کارگران برای بهرهمندی از خدمات تأمیناجتماعی منوط به تمدید دوره اعتبار کارت مذکور توسط سازمان آموزش فنی و حرفهای و تأیید اشتغال در شغل کارگر ساختمانی است. به عبارتی اشتغال در شغل کارگر ساختمانی و تأیید آن توسط این سازمان و سایر مراجع الزامی و از اساسیترین شروط بیمهشدگان است.
مشکاتی کاهش حوادث ناشی از کار به عوامل و فعالیتهای گوناگونی وابسته است، اقدامات پیشگیرانه از قبیل آموزش کارگران، تشویق آنها به مشارکت در برنامههای ایمنی و استفاده از وسایل حفاظت فردی و همچنین بازرسیهای منظم در کاهش ریسک و خسارتهای احتمالی مؤثر خواهد بود و گذشته از ایمنی کارگاه و وسایل کار، نقش نظارتی کارفرما بر کارگران نیز در سلامت محیط کار و پرهیز از حوادث زیانبار اثرگذار است.
وی انتخاب رابطین بهداشتی ایمن در درمانگاههای تابعه تأمیناجتماعی، آموزش غیرحضوری با همکاری اداره کل آموزش و پژوهش و گروه بهداشت حرفهای و طب کار را از دیگر برنامه سازمان عنوان کرد و افزود: طرح ارزیابی و آموزش عملی مورد لازم توسط کارشناسان بهداشت حرفهای مدیریت درمان در استانها و احاله وظایفی نظیر بررسی وضعیت محیط کار، ارائه گزارش های لازم برای رفع نواقص ایمنی بهداشت، انجام اقدامات اولیه ضروری نظیر بررسی وضعیت کلر باقی مانده آب آشامیدنی، شارژ کپسولهای خاموشکننده آتش و... که با توجه به حضور دایمی رابط در حوزه مربوطه، کاهش هزینهها و افزایش کارآمدی را در بر خواهد داشت و همچنین برنامه ارتقای سلامت محیط کار کارکنان شعب تأمیناجتماعی از برنامههای مصوب سال جاری سازمان هستند که برنامهریزی مربوطه توسط گروه بهداشت حرفهای و طب کار انجام شده و مقرر است با همکاری مبادی مربوطه نظیر امور استانها، ادارات کل و شعب تأمیناجتماعی و... پس از تخصیص اعتبار مربوطه اجرایی شوند.
مشکاتی بیان کرد: آموزشهایی جهت کارکنان شامل ایمنی و بهداشت جهت کارکنان جدیدالاستخدام سازمان، سلامت شغلی جهت کلیه کارکنان شاغل در بیمارستانها به استناد اعتبارسنجی، آموزشهای ویژه کاربردی جهت کارکنان شاغل در خدمات، تغذیه و.... در خصوص بهداشت و ایمنی، آموزشهای عملی کار با دستگاههای اندازهگیری آلاینده که جهت کارشناسان بهداشت حرفهای تأمیناجتماعی و... از جمله موارد انجام شده است و همکاری گروه بهداشت حرفهای و طب کار و اداره کل امور فنی بیمهشدگان در جهت تهیه جزوه آموزشی حوادث ناشی از کار ویژه کارگران ساختمانی، ارائه شده به معاونت فرهنگی اجتماعی نیز قابل طرح است.
ره آورد نهادینه کردن فرهنگ مهارتآموزی
وی در بیان تجارب دیگر کشورها در این بخش گفت: مراحل پیشگیری از حوادث شغلی شامل هفت مرحله روشن بودن خطمشی و سیاست ایمنی، وجود قوانین و آییننامهها، آموزش و تربیت ایمن، بازرسی، بررسی حوادث، انگیزههای ایمنی و استفاده از وسایل حفاظت فردی است.
کشورهای مختلف جهت کاهش حوادث و بیماریهای شغلی از ابزارهای مختلفی استفاده مینمایند، مثلاً در کشور ژاپن در سال 1958 برنامه 5 ساله اقدامات جامع کنترل حوادث صنعتی را با هدف کاهش 50 درصدی حوادث و در سال 1960 کاهش زیان اقتصادی 110 میلیارد ینی را طراحی کرد و در حال حاضر یازدهمین برنامه در حال اجراست که نزدیک به 482 هزار مرگومیر و تلفات ناشی از کار در سال 1960 به حدود یک چهارم (حدود 120 هزار ) در سال 2008 رسیده است و فوت ناشی از کار از 6 هزار 712 مورد به یک هزار و 268 ( کمتر از یک پنجم) رسیده است.
وی با اشاره به سخنرانی مدیرعامل شرکت توشیبای ژاپن در سال 2015، اولویتبخشی این شرکت به ایمنی و تلاش برای ایجاد محیط سالم و ایمن مهم خواند و گفت: این مدیر شرکت موفق در امر ایمنی و بهداشت حرفهای تلاش در جهت کاهش صدمات و بیماریهای شغلی و تطبیق شرکت با الزامات قانونی مرتبط با مخاطرات ایمنی و بهداشتی را از مهمترین مسایل مدیریتی عنوان میکند و ارتقای سطح آگاهی کارکنان درباره اهمیت سلامتی و برانگیختن حساسیت آنان در برابر خطرات را با برگزاری دورههای متعدد آموزشی به طور جدی پیگیری کرده و این همان نهادینه کردن فرهنگ آموزش و مهارتآموزی است که با ارتقای مهارت و آموزش، ضمن افزایش سطح ایمنی، توسعه و تولید نیز تحقق مییابد.
