تامین ۲۴
پایگاه خبری رفاه و تأمین اجتماعی
مقصدش بیمارستان بود و قرار بود شب دیگری را در کنار بیماران سپری کند، اما حادثه‌ای در مسیر لولمان، برنامه آن شب را تغییر داد. سجاد رهنما، مترون بیمارستان تأمین‌اجتماعی شهید املاکی لنگرود با مشاهده وضعیت اضطراری یک مصدوم و پیش از رسیدن اورژانس ۱۱۵ برای انجام اقدامات اولیه احیا وارد عمل شد؛ لحظه‌ای که دانش تخصصی، تصمیم به‌موقع و احساس مسئولیت در کنار هم قرار گرفتند.
به گزارش تامین24 در منظومه نظام سلامت، برخی حرفه‌ها را نمی‌توان صرفاً با شرح وظایف سازمانی یا ساعات حضور در محیط کار تعریف کرد؛ حرفه‌هایی که در آن‌ها تخصص با مسئولیت انسانی گره می‌خورد و هر تصمیم، مراقبت و واکنش به‌موقع می‌تواند سرنوشت یک انسان را تحت تأثیر قرار دهد. پرستاری از جمله همین حرفه‌هاست؛ عرصه‌ای که در آن دانش علمی در کنار صبر، دقت، تاب‌آوری و همدلی معنا پیدا می‌کند.
پرستاران در خط مقدم مراقبت از بیماران، افزون بر اجرای برنامه‌های درمانی و پایش وضعیت جسمانی افراد در بسیاری از مواقع نخستین تکیه‌گاه روانی بیمار و خانواده‌ای هستند که در روزهای دشوار بیماری، چشم‌انتظار بهبودی عزیزانشان مانده‌اند. با این حال، پشت این مسئولیت خطیر، چالش‌هایی همچون شیفت‌های طولانی، فشارهای جسمی و روانی، کمبود نیروی انسانی و مطالبات حرفه‌ای قرار دارد؛ مسائلی که بی‌توجهی به آن‌ها می‌تواند کیفیت خدمات درمانی را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
در مراکز درمانی تأمین‌اجتماعی ، این مسئولیت با مأموریت اجتماعی خدمت‌رسانی به کارگران، بازنشستگان، مستمری‌بگیران و خانواده‌های آنان پیوند خورده است؛ قشری که دسترسی به خدمات درمانی مطلوب و کاهش دغدغه‌های ناشی از هزینه‌های درمان برای آن‌ها اهمیتی ویژه دارد.
در همین راستا، سجاد رهنما، مترون بیمارستان شهید املاکی لنگرود در گفت‌وگو با تأمین۲۴ با تشریح جایگاه پرستاری در نظام سلامت به بیان دیدگاه‌های خود درباره مسئولیت‌های حرفه‌ای، انگیزه خدمت در مراکز درمانی تأمین‌اجتماعی، مطالبات پرستاران و چالش‌های این حرفه پرداخت.
پرستاری ستون فقرات نظام سلامت
رهنما که در سال ۱۳۸۶ از دانشگاه فارغ‌التحصیل شده و از آن زمان تاکنون در حرفه پرستاری فعالیت دارد، پرستاری را ستون فقرات و قلب تپنده نظام سلامت می‌داند؛ حرفه‌ای که در آن دانش تخصصی، هنر بالینی و انسانیت در حساس‌ترین لحظات زندگی انسان به یکدیگر پیوند می‌خورند.
به اعتقاد وی، نقش پرستار به اجرای دستورات درمانی محدود نیست. پزشک با تشخیص بیماری و تعیین برنامه درمان مسیر معالجه را مشخص می‌کند؛ اما پرستار با حضور مستمر در کنار بیمار، پایش وضعیت جسمانی، ارائه مراقبت‌های تخصصی و شناسایی به‌موقع تغییرات بالینی در اجرای مؤثر برنامه درمانی و پیشگیری از بروز عوارض نقشی تعیین‌کننده دارد.
مترون بیمارستان شهید املاکی در تبیین ابعاد انسانی این حرفه، پرستار را تبلور امید و تکیه‌گاهی امن در آسیب‌پذیرترین لحظات زندگی بیمار برشمرد و گفت: «شغل پرستاری بیانگر مسئولیتی فراتر از اقدامات درمانی و ناظر بر اهمیت آرامش روانی، اعتماد و ارتباط انسانی در فرایند بهبودی است.»
آنطور که رهنما گفته؛ پرستاری حرفه‌ای است که موفقیت در آن علاوه بر دانش و مهارت تخصصی، به صبر، مسئولیت‌پذیری، قدرت تصمیم‌گیری و توانایی درک شرایط جسمی و روحی بیمار وابسته است.
وی با اشاره به جایگاه مراکز درمانی تأمین‌اجتماعی در ارائه خدمات سلامت به بیمه‌شدگان، کارگران، بازنشستگان و خانواده‌های آنان، خدمت‌رسانی به این قشر را یکی از مهم‌ترین انگیزه‌های فعالیت پرستاران در این مجموعه‌ها دانسته و معتقد است؛ برای بسیاری از بیماران، دسترسی به خدمات درمانی مطلوب و کاهش دغدغه‌های مالی ناشی از بیماری، اهمیتی ویژه دارد و مشاهده رضایت یک کارگر یا بازنشسته پس از طی مراحل درمان و ترخیص از بیمارستان می‌تواند رضایت معنوی عمیقی برای کادر درمان به همراه داشته باشد.
مترون بیمارستان شهید املاکی لنگرود با اشاره به فشار کاری حرفه پرستاری اضافه کرد: «حجم مراجعات و ضرورت پاسخ‌گویی به نیازهای متنوع بیماران، مسئولیت حرفه‌ای پرستاران را افزایش می‌دهد و در چنین شرایطی، حفظ کیفیت مراقبت، رعایت اصول ایمنی بیمار و مدیریت صحیح منابع انسانی اهمیت دوچندان پیدا می‌کند.»
از نگاه رهنما، یکی از ویژگی‌های مهم مراکز درمانی تأمین‌اجتماعی، مأموریت اجتماعی آن‌ها در تسهیل دسترسی بیمه‌شدگان به خدمات درمانی است؛ مأموریتی که تحقق آن مستلزم توجه هم‌زمان به کیفیت خدمات، نیازهای بیماران و شرایط کاری کادر درمان خواهد بود.
مترون بیمارستان شهید املاکی، مسئولیت پرستاری را مجموعه‌ای از وظایف تخصصی، مراقبتی، آموزشی و انسانی برشمرد و بیان کرد: «اجرای صحیح هر یک از آن‌ها در ارتقای کیفیت درمان و حفظ ایمنی بیماران مؤثر است.»
به باور رهنما، ارائه مراقبت ایمن، علمی و استاندارد، نخستین مسئولیت پرستار است؛ مسئولیتی که با پایش مستمر علائم حیاتی، ارزیابی وضعیت بیمار و شناسایی به‌موقع نشانه‌های خطر، در پیشگیری از عوارض و بهبود روند درمان نمود پیدا می‌کند.
وی حمایت روانی از بیمار و خانواده او را یکی دیگر از ابعاد مهم این حرفه برشمرد و افزود: «بیماری و بستری‌شدن می‌تواند اضطراب و نگرانی زیادی ایجاد کند و رفتار حرفه‌ای، همدلی و پاسخ‌گویی مناسب پرستار در چنین شرایطی، به کاهش فشار روانی و ایجاد احساس امنیت کمک می‌کند.»
آنطور که مترون بیمارستان شهید املاکی لنگرود گفته؛ آموزش بیمار و خانواده درباره مصرف صحیح داروها، رعایت توصیه‌های درمانی و انجام مراقبت‌های ضروری پس از ترخیص نیز از دیگر مسئولیت‌هایی است که در تداوم درمان و پیشگیری از عوارض نقش دارد.
رهنما با تأکید بر ضرورت دفاع از حقوق بیمار و صیانت از کرامت انسانی تصریح کرد: «هر بیمار، فارغ از شرایط اقتصادی و اجتماعی باید از مراقبتی ایمن، محترمانه و متناسب با نیازهای خود برخوردار باشد.»
مدیریت مسئولیت‌ها
مترون بیمارستان شهید املاکی لنگرود با بیان اینکه یکی از چالش‌های مهم حرفه پرستاری، ایجاد تعادل میان مسئولیت‌های کاری و خانوادگی است، گفت: این موضوع به دلیل شیفت‌های طولانی، فعالیت در ساعات شب و مواجهه مستمر با موقعیت‌های پراسترس به یکی از دشواری‌های زندگی پرستاران تبدیل شده است.
وی با تأکید بر اینکه مدیریت این شرایط تنها به برنامه‌ریزی فردی محدود نمی‌شود، همراهی خانواده، اولویت‌بندی امور و برنامه‌ریزی مناسب در محیط کار را در ایجاد این تعادل مؤثر دانست.
مترون بیمارستان شهید املاکی لنگرود در تشریح رویکرد مدیریتی دفتر پرستاری اضافه کرد: تلاش می‌شود با تنظیم برنامه‌های کاری منصفانه، توزیع مناسب شیفت‌ها، توجه به شرایط ویژه همکاران از جمله داشتن فرزند خردسال یا مشغله‌های تحصیلی و کاهش فشار ناشی از شیفت‌های اجباری، فرصت مناسب‌تری برای استراحت و حضور پرستاران در کنار خانواده‌های‌شان فراهم شود.
به اعتقاد وی، آرامش خانوادگی و برخورداری از فرصت کافی برای بازیابی توان جسمی و روانی، در کیفیت عملکرد حرفه‌ای پرستاران تأثیرگذار است. ازاین‌رو حمایت از خانواده پرستاران را باید بخشی از سیاست‌های مؤثر برای ارتقای کیفیت خدمات درمانی دانست.
مطالبات پرستاران
مترون بیمارستان شهید املاکی لنگرود در تشریح مهم‌ترین مطالبات پرستاران، بر اجرای دقیق، عادلانه و مؤثر قانون تعرفه‌گذاری خدمات پرستاری تأکید کرد و گفت: «پرداخت‌ها باید با نوع خدمت، سطح تخصص، مسئولیت حرفه‌ای و حساسیت مراقبت‌های ارائه‌شده تناسب داشته باشد.»
رهنما تأمین نیروی انسانی متناسب با تعداد بیماران و تخت‌های بیمارستانی را از دیگر ضرورت‌های نظام سلامت دانست و اضافه کرد: «نبود تناسب میان تعداد پرستاران و حجم واقعی کار، فشار مضاعفی بر نیروهای موجود وارد می‌کند و احتمال خستگی مفرط و فرسودگی شغلی را افزایش می‌دهد.»
به اعتقاد وی، جذب نیروهای موردنیاز، توزیع متوازن منابع انسانی، بهبود وضعیت رفاهی، بازنگری در فوق‌العاده‌های شغلی متناسب با شرایط اقتصادی و دشواری‌های حرفه‌ای و ارتقای امنیت شغلی از جمله اقداماتی است که می‌تواند به بهبود شرایط فعالیت پرستاران کمک کند.
مترون بیمارستان شهید املاکی لنگرود با تاکید بر ضرورت توجه به شأن و کرامت حرفه‌ای پرستاران اضافه کرد: «مطالبات این قشر باید در سیاست‌گذاری‌ها و تصمیم‌گیری‌های مرتبط با نظام سلامت جایگاهی متناسب با مسئولیت‌های آنان داشته باشد.»
به باور رهنما، رسیدگی به این مطالبات تنها به افزایش رضایت شغلی محدود نمی‌شود، بلکه می‌تواند در ارتقای کیفیت مراقبت و افزایش ایمنی بیماران نیز تأثیرگذار باشد.
وی کمبود نیروی انسانی متناسب با حجم کار و نیازهای بیماران را یکی از مهم‌ترین چالش‌های حرفه پرستاری برشمرد و افزود: «این مسئله در برخی شرایط به افزایش ساعات کاری، اضافه‌کاری‌های طولانی و کاهش فرصت استراحت منجر می‌شود و سلامت جسمی و روانی پرستاران را تحت تأثیر قرار می‌دهد.»
این پرستار گیلانی فشارهای روانی محیط درمان را نیز از دیگر چالش‌های این حرفه دانست و بیان کرد: «پرستاران در جریان فعالیت روزمره خود ممکن است با اضطراب شدید بیماران و همراهان، نگرانی‌های ناشی از وضعیت‌های اورژانسی و حتی رفتارهای پرخاشگرانه یا خشونت کلامی مواجه شوند.»
طبق گفته رهنما، مدیریت این موقعیت‌ها در کنار انجام مسئولیت‌های تخصصی به مهارت ارتباطی، تجربه بالینی و توان روانی بالایی نیاز دارد، موضوعی که ضرورت حمایت از کارکنان درمانی و توجه به سلامت روان آنان را برجسته می‌کند.
وی با اشاره به پیشرفت فناوری‌های پزشکی، تغییر پروتکل‌های درمانی و ورود تجهیزات جدید، آموزش مستمر و به‌روزرسانی دانش حرفه‌ای را ضرورتی اجتناب‌ناپذیر دانست و افزود: «تأمین نیروی انسانی، بهبود شرایط کاری، حمایت روانی از کارکنان و فراهم‌کردن فرصت‌های آموزشی از جمله محورهایی است که توجه هم‌زمان به آن‌ها می‌تواند در کاهش چالش‌های حرفه پرستاری مؤثر باشد.»
روایت یک خاطره
در میان سال‌ها فعالیت حرفه‌ای سجاد رهنما، خاطره‌ای وجود دارد که به گفته خودش، همچنان از شیرین‌ترین و ماندگارترین لحظات دوران خدمت او به شمار می‌رود؛ خاطره‌ای از یک حادثه در مسیر لولمان که در آن مسئولیت حرفه‌ای از فضای بیمارستان فراتر رفت و در میانه جاده به تلاشی برای نجات جان یک انسان تبدیل شد.
رهنما روایت می‌کند؛ یک روز هنگام حرکت به سمت بیمارستان رسول اکرم(ص) رشت برای حضور در شیفت شب با ترافیکی مواجه شد که بر اثر وقوع تصادف شکل گرفته بود. با مشاهده صحنه دریافت که فردی در وضعیت اورژانسی قرار دارد و نیروهای اورژانس ۱۱۵ هنوز به محل نرسیده‌اند.
وی که شرایط مصدوم را اضطراری تشخیص داده بود برای کمک وارد عمل شد و پس از معرفی خود به‌عنوان پرستار با همکاری حاضران در صحنه، فضای لازم برای رسیدگی به مصدوم فراهم شد.
به گفته این پرستار تأمین‌اجتماعی پس از پاک‌سازی محتویات دهان مصدوم، اقدامات اولیه احیا از جمله ماساژ قلبی و حمایت تنفسی با کمک یکی از افراد حاضر آغاز شد. خوشبختانه مصدوم پیش از رسیدن آمبولانس ۱۱۵ نبض پیدا کرد و پس از حضور نیروهای اورژانس برای ادامه درمان به بیمارستان انتقال یافت.
رهنما، زنده‌ماندن مصدوم و تشویق و قدردانی حاضران را از ماندگارترین بخش‌های این خاطره دانست و گفت: «این تجربه بار دیگر اهمیت آمادگی حرفه‌ای، تصمیم‌گیری به‌موقع و احساس مسئولیت در برابر جان انسان‌ها را برایم آشکار کرد.»
پرستاری؛ آمیزه‌ای از دانش و تعهد حرفه‌ای
پرستاری را نمی‌توان صرفاً مجموعه‌ای از وظایف تخصصی در محیط درمان دانست، این حرفه آمیزه‌ای از دانش، مهارت، صبر و تعهد انسانی است که استمرار و کیفیت آن به فراهم‌بودن شرایط کاری مناسب و توجه به نیازهای حرفه‌ای پرستاران وابستگی دارد.
از مراقبت مستمر از بیماران و حمایت روانی از خانواده‌ها تا پیگیری مطالبات صنفی و تلاش برای نجات مصدومی در مسیر لولمان، همه ابعاد این روایت به یک نقطه مشترک می‌رسند؛ مسئولیت‌پذیری در برابر جان انسان‌ها.
پرستاران در حساس‌ترین لحظات زندگی بیماران حضور دارند و گاه یک اقدام به‌موقع، یک تصمیم درست یا چند دقیقه مراقبت تخصصی می‌تواند سرنوشت یک انسان را تغییر دهد. ازاین‌رو، پاسداشت جایگاه پرستاری، رسیدگی به مطالبات این قشر و فراهم‌کردن بستر مناسب برای فعالیت آنان نه‌تنها ضرورتی حرفه‌ای، بلکه بخشی جدایی‌ناپذیر از صیانت از سلامت جامعه است.
پرستاری، روایت انسان‌هایی است که در دشوارترین لحظات زندگی دیگران، تکیه‌گاه امید می‌شوند؛ انسان‌هایی که مسئولیت‌شان با پایان یک شیفت به پایان نمی‌رسد و معنای خدمت را در پاسداری از جان و کرامت انسان جست‌وجو می‌کنند.
