تامین ۲۴
پایگاه خبری رفاه و تأمین اجتماعی
به گزارش تأمین 24، گسترش آگاهی از مزایا و کارکردهای بیمه، یکی از مهمترین گامها برای نهادینهسازی فرهنگ بیمه ای در جامعه محسوب میشود. باید همه افراد بدون بیمه با جامعه آماری 6 تا 8 میلیون نفر شاغل در کارگاههای زیرزمینی و غیررسمی بدانند که بیمه به عنوان انتخابی آگاهانه برای تضمین آینده شاغلان است.
البته ناگفته نماند که همکاری کارفرما و کارگر؛ سدی مستحکم در برابر فرار بیمهای به شمار میرود و حوزه کارفرمایی به منظور رسیدن به حق و حقوق واقعی همه کارگران تحت پوشش کارگاههای خودف باید این موضوع را خیلی جدی بگیرند تا علاوه بر ضمانت سلامت کسبوکار و نیروی کار، نظام بیمهای نیز به رسالت خود عمل کند.
زیربنای امنیت شغلی و پایداری اقتصادی
هنگامی که بیمه به عنوان یک انتخاب آگاهانه درک شود، شاغلان با درک کامل از منافع آن، خود به دنبال حفظ و تداوم پوشش بیمهای خواهند بود. این نگرش مثبت که از طریق افزایش شناخت و آگاهی شکل میگیرد، تأثیری مستقیم بر رفتارهای بیمهای افراد دارد. در مقابل، نبود این آگاهی، زمینه را برای بیتوجهی به حقوق بیمهای و پذیرش شرایط ناعادلانه فراهم میکند.
علیرضا حیدری، کارشناس حوزه کار و بیمههای اجتماعی در گفتوگو با تأمین 24 با استناد به اصل ۲۹ قانون اساسی گفت: برخورداری از بیمههای اجتماعی، حقی همگانی و تکلیفی عمومی است تحقق بیمه، پیش از ابزارهای قانونی و نظارتی، نیازمند ایجاد بستر فرهنگی و آگاهی عمومی است تا بیمه نه بهعنوان الزام اداری، بلکه بهعنوان انتخابی آگاهانه و ضرورتی برای تضمین امنیت و کرامت نیروی کار پذیرفته شود.
حیدری افزود: در صورت تخلف، جرائم بیمهای متوجه کارفرما خواهد شد. با این حال، فرار بیمهای در برخی مشاغل غیررسمی و کسبوکارهای کوچک، شایع است. برای کارفرمایان، سهم ۲۰ تا ۲۳ درصدی حق بیمه، بار مالی سنگینی ایجاد میکند و این باعث میشود بسیاری بیمه را هزینهای اضافی و فاقد منفعت فوری بدانند، غافل از اینکه این پوشش، مزایای گستردهای برای نیروی کار فراهم میآورد و ریسکهای ناشی از حوادث و دعاوی کارگری را کاهش میدهد.
به گفته وی، ضعف نظارتها و بازرسیهای مستمر، فرصتی برای تخلف کارفرمایان و تقویت فرهنگ فرار بیمهای ایجاد کرده است. این چرخه، هم بیمهپردازی را تحت تأثیر قرار میدهد و هم باور به اهمیت بیمه را در میان نیروی کار تضعیف میکند. در این شرایط، فرهنگ بیمه و آگاهی قانونی، نقش کلیدی در بازگرداندن اعتماد و انگیزه به سیستم دارد و میتواند به تدریج پوشش اجتماعی را گسترش دهد، بهویژه در میان شاغلان غیررسمی که بیشترین آسیب را از فقدان بیمه میبینند.
سدی در برابر فرار بیمهای
یکی از مهمترین دستاوردهای فرهنگ بیمهای، کاهش فرار بیمهای از طریق همکاری مؤثر کارفرمایان و کارگران است. کارگری که از حقوق بیمهای خود آگاه باشد، در صورت مشاهده تخلفاتی نظیر رد نکردن لیست بیمه، اشتباه درج عنوان شغلی یا عدم پرداخت سهم کارفرما در مشاغل سخت و زیانآور، میتواند با مراجعه به شعب تأمین اجتماعی نسبت به ثبت شکایت اقدام کند. این نظارت مردمی، نقش مکملی برای نظارتهای دولتی ایفا میکند و کارفرمایان را به پایبندی بیشتر به تعهدات خود ترغیب میکند.
کارشناس بیمههای اجتماعی گفت: اجرای راهکارهای ترکیبی از فرهنگسازی هدفمند، آموزش مؤثر، تشدید نظارت و حمایت مالی دولت، میتواند چرخه معیوب اشتغال غیررسمی و بیمهگریزی را بشکند. در غیر این صورت، میلیونها شاغل بدون پوشش بیمهای، آسیبهای اقتصادی و اجتماعی گستردهای را متوجه بازار کار، نیروی کار و رفاه عمومی خواهند ساخت.
وی ادامه داد: این وضعیت، در نهایت بار مسئولیت را بر دوش سازمان تأمیناجتماعی، به عنوان اصلیترین نهاد بیمه اجتماعی، سنگینتر میکند و ضرورت اقدام فوری را نشان میدهد.
حیدری معتقد است، فرهنگ بیمه در جامعه ما هنوز به سطحی از بلوغ نرسیده که شهروندان آن را یک ضرورت و سرمایهگذاری بلندمدت بدانند. بسیاری پوشش بیمهای را هزینهای اضافی میدانند و آیندهنگری در آن را نادیده میگیرند. این نگاه محدود، ریشه در نبود آموزش مؤثر، خلأ آگاهی عمومی و باورهای نادرست نسبت به نظام تأمین اجتماعی دارد.
ضرورت نظارت واقعی برای سلامت نظام بیمهای
برای جلوگیری از چالشهای حوزه کسبوکار و بیمه، وجود نظارتهای واقعی اجتنابناپذیر است. تخلفاتی نظیر اشتباه رد کردن عناوین شغلی به نفع کارفرما، نه تنها حقوق کارگر را در زمان اشتغال تضییع میکند، بلکه بر محاسبه مستمری بازنشستگی و بازنشستگی پیش از موعد در مشاغل سخت و زیانآور نیز تأثیری مستقیم دارد. در این میان، نقش ادارات تأمین اجتماعی در رسیدگی سریع به شکایات و جلوگیری از اطاله دادرسی، از اهمیت ویژهای برخوردار است تا کارگران برای پیگیری حقوق خود دلسرد نشوند.
تأثیر فرهنگ بیمهای بر رفتار کارگران
فرهنگ بیمهای تأثیری انکارناپذیر بر رفتار کارگران دارد. کارگری که از اهمیت سوابق بیمهای خود و تأثیر آن بر مستمری بازنشستگی، مقرری بیکاری و سایر حمایتها آگاه است، با دقت بیشتری وضعیت بیمهای خود را از طریق سامانههای غیرحضوری و پیامکهای سازمان تأمین اجتماعی پیگیری میکند. این آگاهی، او را از یک ناظر منفعل به یک بازیگر فعال در حفظ حقوق خود تبدیل میکند.
حیدری ادامه داد: عدم آشنایی با مزایای بیمه و خلأ آموزش در سطح جامعه، نارضایتی و بیاعتمادی را افزایش میدهد. بسیاری از شاغلان تصور میکنند منابع محدود درآمدی آنها نباید به بیمه اختصاص یابد، غافل از آنکه پوشش بیمه، سرمایهگذاری واقعی برای آینده و ابزاری برای کاهش ریسکهای اقتصادی و درمانی است.
وی اضافه کرد: به همین دلیل، فرهنگ بیمه، همراه با آموزش و اطلاعرسانی مؤثر، نقش حیاتی در تغییر رفتار نیروی کار دارد. افزایش آگاهی، ارائه سازوکارهای تشویقی و ترویج اعتماد به صندوقهای بیمهای، میتواند حلقه گمشده این سیستم را پر کند و مسیر نیروی کار را به سوی امنیت شغلی و رفاه اجتماعی هموار سازد. تقویت این فرهنگ، نه تنها امنیت فردی، بلکه پایداری اقتصادی و اجتماعی جامعه را تضمین خواهد کرد.
کارشناس حوزه بیمههای اجتماعی بر این باور است که سازوکارهای تخفیفی و حمایتی میتوانند انگیزه بیمهپردازی را در نیروی کار بدون پوشش افزایش دهند. در همین ارتباط پیشنهاد میشود دولت با حمایت از پرداخت بخشی از حق بیمه، شرایط ترغیب افراد به صندوقهای بازنشستگی را فراهم سازد.
به گفته حیدری، در شرایط کنونی، بیمه اجباری کوتاهمدت و همزمان آشنایی افراد با فرهنگ بیمهای، میتواند کلید ورود آنان به سیستم تأمین اجتماعی و تضمین آینده اقتصادی باشد.
راهکارهای افزایش انگیزه بیمهپردازان
برای افزایش انگیزه بیمهپردازان شامل همه شاغلان و کارگران، مجموعهای از راهکارها قابل ارائه است، برخی از این راهکارها شامل شفافسازی مزایا برای همه گروههای شغلی، ارائه خدمات باکیفیت، تسهیل فرایندها و برگزاری دورههای آموزشی در راستای آگاهیبخشی به این گروههای شغلی است.
ارائه تصویری روشن از ارتباط مستقیم بین حق بیمه پرداختی و خدمات دریافتی، به ویژه در دوران بازنشستگی، پایبندی سازمان تأمین اجتماعی به تعهدات خود و ارائه خدمات درمانی و حمایتی مطلوب، میتواند اعتمادسازی را افزایش دهد. همچنین سادهسازی فرآیندهای بیمهای و ارائه خدمات غیرحضوری کارآمد، مشارکت را تسهیل میکند. از سویی دیگر، افزایش آگاهی از طریق کارگاهها، همایشها و محتوای آموزشی در دسترس برای همه افراد بدون بیمه و حتی شاغلان در این مسیر ضروری است.
کارشناس حوزه کسب و کار معتقد است که ایجاد فرهنگ بیمهای نیازمند برنامهریزی هدفمند است. آموزش همگانی، اطلاعرسانی شفاف و تبلیغات مؤثر میتوانند بیمه را از مقولهای صرفاً مالی به باور و سرمایهای برای امنیت فردی و اجتماعی تبدیل کنند. این فرآیند فرهنگی، نه تنها انگیزه نیروی کار برای بیمهپردازی را افزایش میدهد، بلکه کارفرمایان را نیز به رعایت تکالیف قانونی و حمایت از شاغلان ترغیب میکند.
وی بر اهمیت فرهنگ بیمهای تأکید کرد و افزود: آشنایی افراد با مزایای بیمه اجتماعی و تجربه ملموس حمایتهای آن، عامل کلیدی در تغییر رفتار بیمهای است. سرمایهگذاری در آموزش و فرهنگسازی، تضمینکننده پایداری صندوقهای بازنشستگی و کاهش آسیبهای ناشی از فقدان پوشش بیمهای خواهد بود.
به گفته حیدری، فرهنگ بیمه، حلقه اتصال امنیت شغلی، رفاه اجتماعی و ثبات اقتصادی است. بدون ارتقاء این فرهنگ، تلاشهای قانونی و مالی برای افزایش پوشش بیمهای ناقص خواهد بود. ایجاد اعتماد، شفافیت و تجربه مثبت افراد از خدمات بیمه، مسیر اصلی جذب شهروندان به نظام تأمین اجتماعی را هموار میسازد و به تدریج بیمهگریزی و آسیبهای ناشی از آن را کاهش میدهد.
اقدامات لازم برای ایجاد فرهنگ بیمهای
ایجاد و تقویت فرهنگ بیمهای، نیازمند عزمی جمعی و اقداماتی چندوجهی است؛ آموزش و اطلاعرسانی مداوم، اخلاق حرفهای بیمهگران، ارائه مشاوره رایگان و تقویت نظام بازرسی و نظارت بر حوزههای بیمهای تحت عنوان برخی از اقدامات لازم برای ایجاد فرهنگ بیمهای محسوب میشود.
در همین ارتباط، گنجاندن مفاهیم بیمهای در نظام آموزشی و رسانهها برای نهادینهسازی آن از سنین پایین، رفتار منصفانه و شفاف سازمان بیمهگر با بیمهگذاران به عنوان زمینهسازی اعتماد و مشارکت پایدار، دسترسی آسان به مشاوران متخصص برای پاسخگویی به سؤالات و رفع ابهامات مردم و در نهایت اجرای دقیق قوانین و برخورد با متخلفان در راستای فعالیتهای تضمینکننده عدالت بیمهای به عنوان مهمترین اقدامات در این عرصه است.
فرهنگ بیمهای، فراتر از یک مفهوم انتزاعی، زیربنای اصلی امنیت شغلی، رفاه اجتماعی و ثبات اقتصادی در کشور است. این فرهنگ، زمانی به بلوغ میرسد که بیمه به عنوان یک انتخاب آگاهانه و سرمایهگذاری برای آینده مورد توجه همگان قرار گیرد. با همکاری کارفرمایان و کارگران، تقویت نظارتهای واقعی و اتخاذ راهکارهای عملی برای افزایش انگیزهها، میتوانیم شاهد جامعهای باشیم که در آن، تأمین اجتماعی به عنوان پشتوانهای مطمئن برای تمام اقشار جامعه ایفای نقش کند و فرار بیمهای به حداقل ممکن کاهش یابد.
نهادینهسازی این فرهنگ، رسالتی همگانی است که در گرو تعامل و مسئولیتپذیری همه ارکان جامعه، از بیمهگر و بیمهگزار تا نهادهای نظارتی و آموزشی، محقق خواهد شد.
