تامین ۲۴
پایگاه خبری رفاه و تأمین اجتماعی
تامین منابع مالی کالابرگ همواره یکی از دغدغههای اساسی بوده است. بر اساس قانون بودجه ۱۴۰۴ یارانه نقدی دهکهای ۸، ۹ و ۱۰ باید به طور کامل قطع شود. با حذف یارانه نقدی ۱۸ میلیوننفر از دهکهای بالا منابع مالی لازم برای افزایش سقف کالابرگ دهکهای پایین تامین خواهد شد.
به گزارش تامین 24، در روزهای اخیر گزارش افکارسنجی از سوی مرکز پژوهشهای مجلس منتشر شده است که براساس آن روغن با 87.5 درصد تقاضا در صدر خریدهای کالابرگ قرار دارد. سپس قندوشکر 66.5 درصد توسط دریافت کنندگان کالابرگ خریداری شده است.
تامین ۲۴ در ادامه به تحلیل گزارشهای مرکز پژوهشهای مجلس و سایر گزارشهای موجود پرداخته تا ضمن بررسی وضعیت ارائه کالابرگ در دورههای گوناگون زمانی، اهداف اجرای مجدد طرح مذکور را تبیین و اقدامات این وزارتخانه برای بهبود کالابرگ را از نظر بگذراند.
ظاهراً علت ازسرگیری اجرای طرح کالابرگ در کشور، ایجاد فشارهای معیشتی و تنگناهای اقتصادی بیان شده است که با موافقت رهبری و تخصیص یک میلیارد دلار از صندوق توسعه ملی، اجرای طرح مذکور پس از چندی وقفه در دولت چهاردهم آغاز شد.
باید درنظر داشت که بر اساس قانون حوزه وظیفه و اختیار وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، اجرای با کیفیت و هرچه بهتر طرح است و تامین منابع مالی پایدار برای طرح کالابرگ، خارج از حوزه اقتدار این وزارتخانه است.
جامعه هدف کالابرگ
جامعه هدف کالابرگ دهکهای پایینتر جامعه تعیین شده است؛ برهمین اساس، کالابرگ الکترونیک، یک سیاست حمایتی عمومی توصیف شده که 7 دهک اول اقتصادی را دربر میگیرد. جمعیت این 7 دهک شامل 21.4 میلیون خانوار است که معادل 61.4 میلیون نفر جمعیت را شامل میشود.
مطابق با این طرح، برای هر نفر سه دهک پایین جامعه 500 هزار تومان و برای هر نفر دهکهای چهار تا 7 مبلغ 350 هزار تومان با امکان خرید 11 قلم کالای مشخص درنظر گرفته شده است. در نتیجه براساس محاسبات انجام شده، اجرای هر مرحله کالابرگ، بیش از 25.7 همت (هزار میلیارد تومان) هزینه دربر دارد.
آسیبشناسی طرح کالابرگ
در یادداشتی از پیام افشاردوست با عنوان «آیا کالابرگ دارد کار میکند؟» پس از تبیین و توضیح علل ازسرگیری توزیع کالابرگ و جامعه هدف به آسیبشناسی طرح کالابرگ در دولت سیزدهم، برگرفته از گزارش مرکز پژوهشهای مجلس، پرداخته شده است.
موارد کلیدی این آسیبشناسی که در بهمن 1403 منتشر شده، نشان میدهد که اهداف طرح کالابرگ در دولت قبلی بهوضوح مشخص نیست و نوعی سردرگمی در اجرا و شناخت جامعه هدف وجود دارد. در نتیجه اوایل طرح، تصمیمگیران برآن شدند تا تغییراتی را بهمنظور افزایش جذابیت طرح اعمال کنند که منجر به افزایش یارانه تشویقی و گسترده شدن دایره مشمولین شد.
«ناپایداری منابع مالی و اثربخشی پایین طرح» یکی دیگر از موارد آسیبشناسی طرح از نگاه مرکز پژوهشهای مجلس بهشمار میرود. براین اساس، عدم تخصیص منابع پایدار برای اجرای طرح، استمرار آن را با نااطمینانی مواجه کرده که در جای خود اثربخشی طرح نیز کاهش یافته است.
دامنه این آسیبشناسی طرح کالابرگ، موارد دیگری را نیز دربر گرفته که «ایجاد سردرگمی در اثر تغییرات اجرای طرح» از جمله این موارد است. همچنین «عدم اطلاعرسانی کافی گروههای هدف»، «تخلفات برخی فروشگاهها»، «عدم هماهنگی بین دستگاهها»، «تاخیر در پرداخت به فروشگاهها» و «اجبار در خرید اقلام» سایر موارد آسیبشناسی طرح را تشکیل میدهد.
درعینحال آسیبشناسی این طرح نشان میدهد که تقریبا 100 درصد کالابرگ بگیران از سهمیه استفاده کردهاند. همچنین میانگین مصرف کالری در سه دهک پایین درآمدی افزایش داشته است.
بر اساس این گزارش از منظر آماری، 80 درصد خریدها از فروشگاههای خرد بوده و 20 درصد از فروشگاههای زنجیرهای انجام شده است و در مجموع 200 هزار فروشگاه در اجرای طرح مشارکت داشتند.همچنین تا شهریور 1403 کل منابع طرح کالابرگ در ادوار مختلف، 43.3 همت بوده است.
اقدامات وزارت رفاه برای بهبود کالابرگ
افشاردوست در یادداشتش اقدامات این وزارتخانه را برای بهبود اجرای طرح کالابرگ، توضیح میدهد. یکی از این اقدامات که با عنوان «ثبات رویه در مدل طرح و تصریح اهداف طرح» بیان شده است، نشان میدهد که وزارت رفاه بر بهبود مسائل فنی این طرح متمرکز شده تا شهروندان دچار سردرگمی نشوند. همچنین هیات وزیران در بیستوچهارم بهمن سال 1403 مصوبهای را بهمنظور اجرایی کردن طرح کالابرگ الکترونیک تصویب کرد و در آن اهداف مدنظر بهخوبی روشن شده است.
«حذف آورده مالی مشمولان» یکی دیگر از اقدامات کلیدی وزارت رفاه را تشکیل میدهد. توضیح اینکه در دورههای قبل شهروندان برای دریافت اعتبار کالابرگ خود موظف بودند مقداری آورده مالی داشته باشند. این مسئله سبب شده بود؛ دهکهای پایین تمایل بیشتری به فروش اعتبار خود در قبال پولی کمتر یا صرفنظر کردن از آن داشته باشند. اما حذف آورده مالی سبب شد تا تنها، مخاطبان اصلی طرح، یعنی دهکهای پایین از منافع آن بهرهمند شوند.
یکی دیگر از اقدامات بهبود طرح وزارت رفاه، «گسترش تعداد فروشگاههای طرف قرارداد» به ویژه در مناطق روستایی بیان شده که براساس آن فروشگاههای مذکور از 200 هزار واحد به 250 هزار واحد افزایش یافته است.
«انتقال اعتبار استفاده نشده به دوره بعد» نیز از دیگر موارد اصلاحیه طرح کالابرگ بهشمار میرود و اجرای این طرح در کنار افزایش تعداد فروشگاهها، سبب شده تا میزان زمان انتظار شهروندان در صفها کاهش یابد.
همچنین «افزایش راههای اطلاعرسانی و پاسخگویی»، «تعیین رابطان استانی به منظور پاسخگویی سریع به استانها»، «ایجاد داشبورد مدیریتی شبکه ملی اعتبار»، «ارسال پیامک مانده اعتبار به سرپرست خانوار» و «تسویهحساب مطالبات فروشگاهها و پذیرندگان در کمتر از یک هفته» سایر اقدامات وزارت رفاه در راستای بهبود عملکرد طرح کالابرگ الکترونیک را تشکیل میدهد.
سنجش دیدگاه مشمولان کالابرگ
گزارش مهرماه مرکز پژوهشهای مجلس در زمینه سنجش دیدگاه مشمولان کالابرگ گزارشی است از یک پیمایش تلفنی که در مرداد 1404 با 850 نفر از سرپرستان خانوارهای دهک یک تا هفت انجام گرفته است.
نتایج بررسیهای مرکز پژوهشها نشان میدهد که 83.9 درصد از مشمولان در نوبت نخست (اسفند 1403) از طرح استفاده کردهاند. در نوبت فروردین (1404) 88.1 درصد از کالابرگ خود استفاده کردهاند و در نوبت مرداد (تا زمان انجام این پژوهش) 60.8 درصد از کالابرگ استفاده کردهاند.
روغن در صدر خرید
به گزارش مرکز پژوهشهای مجلس، آمار مربوط به خریدهای انجام شده نشان میدهد که روغن 87.5 درصد در صدر خریدهای کالابرگ قرار دارد. سپس قندوشکر 66.5 درصد توسط دریافت کنندگان کالابرگ خریداری شده است. تخممرغ، لبنیات، حبوبات، برنج، مرغ (55.2) و گوشت (36.1) به ترتیب در جایگاههای بعدی قرار دارند.
براساس این گزارش 51.6 درصد از مردم خرید از فروشگاههای زنجیرهای و 38.9 درصد مغازهها و سوپرهای محلی را ترجیح میدهند.
بررسی های تامین 24 نشان می دهد، براساس گزارش نخست مرکز پژوهشهای مجلس (منتشر شده در بهمن 1403) 80 درصد خریدها از فروشگاههای خرد بوده و 20 درصد از فروشگاههای زنجیرهای انجام شده است. حال این تغییر قابل توجه تمایل مردم به خرید در فروشگاههای زنجیرهای طی یک سال، نیازمند ارائه مستندات قویتری است.
تاثیر کالابرگ در رفع نیازهای غذایی
براساس یافتههای این گزارش، 64.8 درصد از مردم کالابرگ را برای تامین نیازهای غذایی خانوادهشان کافی یا تاحدی کافی دانستهاند و 33.4 درصد این سهمیه را اصلا کافی ندانستهاند.
این گزارش در ادامه منابع اطلاعرسانی کالابرگ را جویا شده و اعلام کرده که 32.5 درصد از دریافت کنندگان کالابرگ اخبار و اطلاعات مربوطه را از طریق صداوسیما میگیرند، 20.6 درصد از طریق شبکههای اجتماعی، 16.6 درصد از طریق خانواده و دوستان و 10 درصد از طریق فروشگاهها از اخبار حوزه کالابرگ مطلع میشوند.
فروش کالابرگ
گزارش مرکز پژوهشهای مجلس، میافزاید؛ 84.4 درصد از مردم شاهد واگذاری کالابرگ در ازای وجه نقد نبودهاند و 6 درصد شاهد بودهاند. همچنین 89.9 درصد اساسا با این عمل که کسی کالابرگ را بفروشد و پول بگیرد، مخالف بودهاند. درعینحال؛ 31.4 درصد تمایل دارند مبلغ کالابرگ را نقدی دریافت کنند و 42.4 درصد ترجیح میدهند کالابرگ بگیرند.
کالابرگ و اقشار مختلف
گزارش مرکز پژوهشهای مجلس نشان میدهد 38.1 درصد معتقدند کالابرگ باید به همه خانوادهها اختصاص یابد؛ درحالی که 60.6 درصد معتقدند باید به خانوارهای با درآمد پایین اختصاص یابد. همچنین 72.8 درصد از مردم ترجیح میدهندکه افراد کمدرآمد کالابرگ بیشتری دریافت کنند و 25.9 درصد معتقدند همه باید برابر بگیرند. 62.5 درصد از مردم با سهمیه متفاوت برای مناطق جغرافیایی موافق و 35.3 درصد مخالف تفاوت برمبنای جغرافیا هستند.
کالابرگ و مواد غذایی خاص
این گزارش در ادامه اعلام میکند؛ 48.9 درصد میخواهند کالابرگ برای همه مواد خوراکی قابل استفاده باشد. 38.1 درصد ترجیح میدهند پول نقد بگیرند. تنها 10.7 درصد موافق اختصاص کالابرگ به کالاهای خوراکی خاص (وضعیت موجود) هستند.
براساس این گزارش، 65.1 درصد از مردم دهکبندی را اصلا یا کم عادلانه میدانند درحالی که 29.2 درصد آن را زیاد یا خیلی زیاد عادلانه ارزیابی کردهاند.
چالشها از دید مردم
درعینحال این گزارش چالشهای موجود از نگاه مردم را نبود یک کالای خاص (53.9 درصد)، محدود بودن خرید به 11 قلم (50.8 درصد) و صف طولانی (34.4 درصد) اعلام کرده است.
تحلیل یافتهها و پیشنهادات مورد تایید مردم
افشاردوست در یادداشتش اعلام کرده که «بهنظر میرسد در زمینه مشارکت مردم در کالابرگ مساله جدیای وجود ندارد و مردم به طرق مختلف از طرح باخبر میشوند و از آن استفاده میکنند. تقریبا دو سوم مشمولین، کالابرگ را کافی یا تا حدی کافی میدانند. 84.4 درصد هم شاهد فروش کالابرگ نبودهاند و نزدیک به 90 درصد از افراد، اساسا با چنین کاری مخالفاند. بیش از نیمی از مشمولین نیز از طرح رضایت زیاد یا خیلی زیاد دارند.»
او در ادامه تاکید می کند که «همه اینها به ما این را میگوید که طرح کالابرگ به زبان ساده کار میکند و مردم با آن همراهی نشان میدهند و رضایت نسبی دارند. کمی کمتر از دو سوم افراد با اینکه کالابرگ فقط به طبقه متوسط و پایین تعلق بگیرد، موافقاند و تقریبا همین درصد از افراد، معتقدند مبلغ کالابرگ میتواند در مناطق جغرافیایی محرومتر بیشتر باشد. حدود سه چهارم هم معتقدند، باید به دهکهای پایین مبلغ بیشتری اختصاص یابد.»
او در پایان پیشنهاد میکند براساس یافتهها میتوان اصلاحات در راستای هدفمندی بیشتر کالا را کلید زد، با اشاره به سایر اصلاحات پیشنهادی از سوی مردم، اعلام میکند: «اختصاص کالابرگ به همه کالاهای خوراکی از جمله این پشنهادات است که تقریبا 50 درصد مشمولین از آن حمایت میکنند.»
