تامین ۲۴
پایگاه خبری رفاه و تأمین اجتماعی
سالمندی در نظام درمان را نمی‌توان صرفاً با افزایش سن یا فهرستی از بیماری‌های شایع این دوره تعریف کرد. مسئله اصلی، همزمانی چند بیماری مزمن، مصرف طولانی‌مدت دارو، نیاز به پایش مستمر شاخص‌های سلامت و افزایش احتمال ارجاع به سطوح تخصصی‌تر درمان است؛ شرایطی که اگر از مرحله شناسایی و کنترل بیماری مدیریت نشود، می‌تواند مسیر درمان را به سمت عوارض پیچیده‌تر و نیاز بیشتر به خدمات بستری سوق دهد. از این منظر، کیفیت خدمات سلامت سالمندان بیش از آنکه به یک خدمت منفرد وابسته باشد، به پیوستگی میان غربالگری، تشخیص، درمان، پیگیری و آموزش وابسته است.
به گزارش تأمین24، در ساختار درمان تأمین‌اجتماعی، این زنجیره با اتکا به مراکز ملکی، پرونده‌های بیماری‌های مزمن، نظام ارجاع و شبکه گسترده مراکز طرف قرارداد دنبال می‌شود. وجود پرونده درمانی برای بیماری‌هایی مانند دیابت، فشار خون، بیماری‌های قلبی و عروقی، اختلالات اعصاب و روان، بیماری‌های تیروئیدی، آسم و بیماری‌های مزمن تنفسی، این امکان را فراهم می‌کند که وضعیت بیمار صرفاً در زمان مراجعه ارزیابی نشود، بلکه سوابق دارویی، نتایج آزمایش‌ها و روند درمان وی نیز در تصمیم‌گیری پزشکی مورد توجه قرار گیرد. در این میان، سالمندان به دلیل آسیب‌پذیری بیشتر در برابر پیامدهای بیماری‌های مزمن، یکی از مهم‌ترین گروه‌هایی هستند که از استمرار چنین مراقبتی منتفع می‌شوند.
بررسی عملکرد نظام درمان در قبال این گروه سنی، صرفاً مرور برنامه‌های مناسبتی نیست؛ بلکه فرصتی برای ارزیابی این پرسش است که خدمات درمانی تا چه اندازه از درمان واکنشی بیماری به سمت شناسایی زودهنگام، کنترل مستمر و مراقبت هدفمند حرکت کرده است. در همین چارچوب، علی ترک، مدیر درمان سازمان تأمین‌اجتماعی استان اصفهان در گفت‌وگو با تأمین ۲۴، از رویکرد این معاونت به سلامت سالمندان، ظرفیت پرونده‌های بیماری‌های مزمن، نظام ارجاع، غربالگری دیابت، فشار خون و سرطان کولورکتال، آموزش بیماران و کادر درمان و برنامه‌های اجراشده همزمان با هفته ملی سالمند می‌گوید.
اگر بخواهیم رویکرد معاونت درمان تأمین اجتماعی استان اصفهان را در حوزه سالمندی تعریف کنیم، این رویکرد بر چه مبنایی استوار است؟
وقتی درباره سالمندی صحبت می‌کنیم، باید موضوع را فراتر از یک مناسبت یا یک هفته خاص ببینیم. سالمندی یک مرحله مهم از چرخه زندگی است که معمولاً با افزایش احتمال ابتلا به بیماری‌های مزمن، نیاز بیشتر به مراقبت‌های مستمر و ضرورت پایش منظم وضعیت سلامت همراه می‌شود. به همین دلیل، رویکرد ما در معاونت درمان تأمین‌اجتماعی استان اصفهان این است که خدمات مرتبط با سالمندان صرفاً به زمان بروز بیماری محدود نشود، بلکه شناسایی، کنترل، پیگیری و آموزش را نیز دربرگیرد.
در مراکز درمانی ملکی سازمان، برای بیماری‌های مزمن، پرونده‌های پزشکی تشکیل می‌شود و بیماران از نظر سوابق درمانی، دارویی و نتایج آزمایش‌های مورد نیاز مورد بررسی قرار می‌گیرند. این روند برای بیماری‌هایی مانند دیابت، فشار خون، بیماری‌های قلبی و عروقی، برخی بیماری‌های اعصاب و روان، اختلالات مرتبط با حافظه، بیماری‌های تیروئیدی، آسم و بیماری‌های مزمن تنفسی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ زیرا بخش قابل‌توجهی از جمعیت سالمند با یک یا چند مورد از این بیماری‌ها مواجه هستند.
بنابراین، نگاه ما در درمان تأمین‌اجتماعی، نگاه مقطعی به سالمند نیست؛ بلکه تلاش می‌کنیم بیمار در فرآیند درمان شناسایی شود، پرونده داشته باشد، وضعیت او پایش شود، دارو و آزمایش مورد نیاز را دریافت کند و در صورت نیاز از مسیر ارجاع به سطح تخصصی‌تر درمان دسترسی پیدا کند.
چه تصویری از حجم پرونده‌های بیماری‌های مزمن در مراکز درمانی تأمین‌اجتماعی استان اصفهان وجود دارد؟
در حال حاضر در ۲۷ مرکز درمانی استان، در بخش‌های سرپایی و بیمارستانی، پرونده‌های متعددی در حوزه بیماری‌های مزمن تشکیل شده است. در حوزه دیابت نزدیک به ۱۵۰ هزار پرونده داریم. در زمینه فشار خون حدود ۲۳ هزار پرونده، در بیماری‌های قلبی و عروقی حدود ۵۱ هزار پرونده و در حوزه بیماری‌های اعصاب و روان حدود ۴۳ هزار پرونده تشکیل شده است.
همچنین در حوزه بیماری‌های تیروئیدی حدود ۶۴ هزار پرونده و در زمینه آسم نیز حدود ۱۰ تا ۱۱ هزار پرونده در مراکز ما وجود دارد. در مجموع، تعداد پرونده‌های مرتبط با بیماری‌هایی که اشاره کردم به حدود ۵۱۳ هزار پرونده می‌رسد که بخش قابل توجهی از این بیماری‌ها با دوران سالمندی ارتباط مستقیم دارند یا در سنین سالمندی شیوع بیشتری پیدا می‌کنند.
اهمیت این آمار در این است که نشان می‌دهد درمان بیماری‌های مزمن در سازمان تأمین اجتماعی یک فرآیند گسترده و مستمر است و نمی‌توان سالمندی را از موضوع مدیریت بیماری‌های مزمن جدا کرد.
پس از تشکیل پرونده برای یک بیمار سالمند، چه فرآیندی برای ادامه درمان و کنترل بیماری دنبال می‌شود؟
پس از تشکیل پرونده، سوابق پزشکی بیمار بررسی می‌شود. سابقه دارویی، نتایج آزمایش‌ها و آزمایش‌های مورد نیاز برای ادامه درمان مورد توجه قرار می‌گیرد و پزشک براساس وضعیت بیمار، اقدامات درمانی لازم را انجام می‌دهد. داروهایی که در تعهد سازمان تأمین‌اجتماعی قرار دارند نیز در مراکز ملکی برای این بیماران ارائه می‌شود.
نکته مهم این است که بیمار فقط برای دریافت یک نسخه یا یک خدمت درمانی مراجعه نمی‌کند، بلکه سوابق وی در فرآیند درمان مورد توجه قرار می‌گیرد. در بیماری‌های مزمن، تداوم درمان اهمیت زیادی دارد و تلاش می‌شود بیماران به شکل ویژه کنترل و پیگیری شوند.
برای سالمندان این مسئله اهمیت مضاعفی دارد؛ زیرا ممکن است یک فرد همزمان با چند بیماری مزمن مواجه باشد و مصرف چند دارو، نیاز به آزمایش‌های دوره‌ای و مراجعه به پزشکان مختلف داشته باشد. بنابراین، وجود پرونده و دسترسی به سوابق درمانی می‌تواند به استمرار بهتر مراقبت کمک کند.
جایگاه نظام ارجاع در درمان سالمندان تحت پوشش تأمین‌اجتماعی چگونه است؟
یکی از بخش‌های مهم فرآیند درمان، ارجاع بیمار از سطح پزشک عمومی به پزشک متخصص در مواردی است که نیاز به بررسی تخصصی وجود دارد. در حال حاضر حدود ۲۵ درصد ویزیت‌های ما از مسیر ارجاع انجام می‌شود؛ یعنی بخشی از بیماران پس از بررسی در سطح اولیه، برای دریافت خدمات تخصصی‌تر به پزشکان متخصص ارجاع داده می‌شوند.
موضوع مهم دیگر، بازخورد پزشک متخصص نسبت به پرونده بیمار است. در حدود ۸۵ درصد پرونده‌هایی که از سوی پزشکان عمومی به همکاران متخصص ارائه می‌شود، بازخورد دریافت می‌کنیم. این بازخورد برای ادامه مسیر درمان اهمیت دارد و می‌تواند به پزشک سطح نخست در تصمیم‌گیری برای پیگیری بیمار کمک کند.
در حوزه سالمندی، این فرآیند اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا سالمند ممکن است به دلیل همزمانی چند بیماری، نیازمند خدمات چند تخصص باشد و ارجاع صحیح می‌تواند از مراجعه‌های غیرضروری جلوگیری کرده و دسترسی بیمار به سطح مناسب درمان را تسهیل کند.
در کنار مراکز ملکی، ظرفیت مراکز طرف قرارداد چه نقشی در ارائه خدمات به سالمندان دارد؟
سازمان تأمین‌اجتماعی تنها از طریق مراکز ملکی خدمات درمانی ارائه نمی‌کند. در حوزه درمان غیرمستقیم، حدود چهار هزار مرکز طرف قرارداد در استان اصفهان فعال هستند که خدمات پزشکی و درمانی ارائه می‌دهند. این شبکه شامل پزشکان، درمانگاه‌ها، بیمارستان‌ها و سایر ارائه‌دهندگان خدمات درمانی است.
بیماران سالمند نیز متناسب با نیاز درمانی خود از خدمات این مراکز استفاده می‌کنند و هزینه خدمات بر اساس ضوابط و تعرفه‌های تعیین‌شده سازمان تأمین اجتماعی پرداخت می‌شود. بنابراین، شبکه درمان غیرمستقیم نیز بخش مهمی از ظرفیت ارائه خدمات به بیمه‌شدگان سالمند را تشکیل می‌دهد.
مهم‌ترین برنامه‌های معاونت درمان تأمین‌اجتماعی اصفهان در هفته سالمند چه بود؟
در هفته سالمند، مجموعه‌ای از اقدامات در سطح استان و مراکز درمانی انجام شد. یکی از برنامه‌های اصلی، غربالگری دیابت و فشار خون بود که هم در مراکز درمانی سازمان و هم در برخی مراکز محل تجمع سالمندان از جمله کانون‌های بازنشستگی انجام شد.
در این برنامه‌ها، با هماهنگی قبلی، همکاران درمانی در برخی کانون‌ها حضور پیدا کردند و سالمندان از نظر دیابت و فشار خون مورد غربالگری قرار گرفتند. در مواردی که فردی نیازمند بررسی بیشتر تشخیص داده شد، برای ادامه فرآیند درمان به مراکز درمانی سازمان ارجاع شد.
این اقدام از این جهت اهمیت دارد که غربالگری می‌تواند برخی عوامل خطر یا بیماری‌هایی را که ممکن است فرد هنوز نسبت به آنها آگاهی نداشته باشد، شناسایی کند. تشخیص زودهنگام در بیماری‌های مزمن می‌تواند زمینه را برای کنترل بهتر بیماری فراهم کند.
آیا غربالگری در حوزه بیماری‌های دیگری نیز برای سالمندان دنبال می‌شود؟
بله. یکی از موضوعاتی که در مراکز درمانی ما دنبال می‌شود، غربالگری سرطان کولورکتال است که در حوزه سالمندی اهمیت ویژه‌ای دارد. در مواردی که نتیجه غربالگری یا وضعیت بیمار نیازمند بررسی‌های تکمیلی باشد، خدمات بعدی از جمله آندوسکوپی و کولونوسکوپی نیز در فرآیند درمان دنبال خواهد شد.
هدف این است که غربالگری به یک اقدام جدا از فرآیند درمان تبدیل نشود. اگر در غربالگری موردی شناسایی شود که نیاز به بررسی بیشتر دارد، بیمار باید بتواند مسیر بعدی تشخیص و درمان را طی کند. این پیوستگی میان غربالگری و درمان یکی از نکات مهم در برنامه‌های سلامت سالمندان است.
آموزش سالمندان چه جایگاهی دارد؟
آموزش همواره یکی از بخش‌های مهم برنامه‌های هفته سالمند بوده است. امسال نیز در مراکز درمانی، جلسات آموزش گروهی برای مراجعان و بیماران سالمند برگزار شد و درباره برخی بیماری‌های شایع دوران سالمندی، اقدامات مراقبتی و اصلاحاتی که بیماران باید در روند زندگی و درمان خود انجام دهند، مطالب آموزشی ارائه شد.
در کنار آموزش‌های مرتبط با بیماری‌ها، موضوع حرکات اصلاحی نیز مورد توجه قرار گرفت. همکاران حوزه فیزیوتراپی در برخی درمانگاه‌ها و همچنین در کانون‌های بازنشستگان، با هماهنگی قبلی حضور پیدا کردند و آموزش‌هایی درباره حرکات اصلاحی و اقدامات مورد نیاز ارائه دادند.
این موضوع از این جهت اهمیت دارد که مراقبت از سالمند فقط در مطب و بیمارستان اتفاق نمی‌افتد. بخشی از سلامت سالمندان به فعالیت‌های روزمره، تحرک، مراقبت فردی و آگاهی از شیوه صحیح انجام فعالیت‌ها مربوط است.
آیا برای ارتقای دانش تخصصی کادر درمان نیز برنامه‌ای اجرا شد؟
بله، در کنار برنامه‌های مربوط به بیماران، آموزش‌های تخصصی برای همکاران حوزه پزشکی و کادر درمان نیز برگزار شد. هدف این آموزش‌ها ارتقای دانش همکاران درباره برخی بیماری‌ها و اختلالات شایع در دوران سالمندی بود.
از جمله موضوعاتی که در این دوره‌های آموزشی مورد توجه قرار گرفت، اختلالات خواب مرتبط با سالمندی، اختلالات عضلانی اسکلتی و اختلالات اورولوژیک در زنان و مردان بود. برگزاری چنین دوره‌هایی برای کادر درمان اهمیت دارد، زیرا سالمندان ممکن است با مجموعه‌ای از علائم و مشکلات همزمان مواجه باشند و تشخیص و مدیریت صحیح آنها نیازمند توجه به ویژگی‌های خاص این گروه سنی است.
در واقع، اگر بخواهیم خدمات سالمندی را ارتقا دهیم، تنها آموزش بیمار کافی نیست و توانمندسازی کادر درمان نیز باید همزمان دنبال شود.
در کنار اقدامات درمانی، آیا برنامه‌ای برای تکریم سالمندان بستری در بیمارستان‌ها نیز اجرا شد؟
بله. عمدتاً بخشی از برنامه‌های هفته سالمند به موضوع تکریم سالمندان اختصاص دارد. در مراکز و بیمارستان‌ها بنرها و پوسترهای مرتبط با این هفته نصب شد و به صورت نمادین از برخی بخش‌ها بازدید به عمل آمد.
همچنین از تعدادی از بیماران سالمند بستری در بیمارستان‌ها با اهدای گل تکریم شد. شاید این اقدام از نظر ظاهری ساده به نظر برسد، اما توجه به شأن و جایگاه سالمند در محیط درمان اهمیت زیادی دارد. فرد سالمندی که در بیمارستان بستری است، علاوه بر نیازهای پزشکی، ممکن است نیازمند توجه، همراهی و حمایت عاطفی نیز باشد.
در نهایت، هدف این برنامه‌ها این بود که نشان دهیم سالمند در نظام درمان صرفاً یک بیمار نیست، بلکه انسانی است که باید شأن، کرامت و نیازهای جسمی و روانی او همزمان مورد توجه قرار گیرد.
با توجه به افزایش بیماری‌های مزمن در سنین بالاتر، اولویت آینده معاونت درمان در حوزه سالمندی چیست؟
مهم‌ترین مسئله این است که مراقبت از سالمندان را در قالب یک فرآیند پیوسته ببینیم. بیماری مزمن با یک بار مراجعه یا یک نسخه پایان پیدا نمی‌کند. بیمار باید شناسایی شود، تحت کنترل باشد، آزمایش‌های لازم را انجام دهد، داروهای خود را به شکل صحیح دریافت کند و در صورت نیاز به سطح تخصصی‌تر ارجاع شود.
در کنار این موضوع، غربالگری، آموزش بیمار و آموزش کادر درمان نیز باید استمرار داشته باشد. اقداماتی که در هفته سالمند انجام شد، در واقع بخشی از این رویکرد است و قرار نیست با پایان هفته سالمند متوقف شود.
ظرفیت مراکز ملکی، شبکه مراکز طرف قرارداد، نظام ارجاع، پرونده‌های بیماری‌های مزمن و ظرفیت نیروهای تخصصی درمانی، مجموعه‌ای از ابزارهایی هستند که می‌توانند در مسیر ارتقای سلامت سالمندان مورد استفاده قرار گیرند.
اگر بخواهید یک پیام اصلی درباره سلامت سالمندان برای بیمه‌شدگان تأمین اجتماعی داشته باشید، این پیام چیست؟
مهم‌ترین پیام این است که سلامت در دوران سالمندی باید پیش از بروز عوارض جدی مورد توجه قرار گیرد. کنترل فشار خون، دیابت، بیماری‌های قلبی و عروقی، بیماری‌های تنفسی، مشکلات اعصاب و روان و سایر بیماری‌های مزمن نیازمند پیگیری منظم است.
سالمندان و خانواده‌های آنان نباید مراجعه به پزشک را تنها به زمان بروز علائم شدید محدود کنند. استفاده از ظرفیت غربالگری، مراجعه منظم، توجه به آموزش‌های سلامت و پیگیری توصیه‌های پزشک می‌تواند در کنترل بیماری‌ها نقش داشته باشد.
از سوی دیگر، ما در مدیریت درمان تأمین‌اجتماعی استان اصفهان تلاش می‌کنیم ظرفیت‌های موجود را برای ارائه خدمات مناسب‌تر به بیمه‌شدگان سالمند به کار بگیریم. هفته سالمند فرصت مناسبی برای برجسته کردن این موضوع است، اما سیاست‌های مرتبط با سلامت سالمندان محدود به یک هفته نیست و پیگیری بیماری‌های مزمن، ارجاع، آموزش، غربالگری و ارائه خدمات درمانی در مراکز سازمان، بخشی از فرآیند مستمر خدمت‌رسانی به این گروه از بیمه‌شدگان است.
