به تازگی سازمان تأمین اجتماعی با توجه به گزارش‌های دریافتی، نسبت به انتشار آگهی‌های فریبنده در شبکه‌های اجتماعی و برخی سایت‌های نیازمندی، با موضوع «تکمیل سابقه بیمه» یا «ایجاد سابقه بیمه‌ای» در قبال دریافت وجه، هشدار داده و اعلام کرده است که تمامی این ادعاها کذب، جعل و کلاهبرداری است و هیچ‌گونه اعتباری ندارند. افزون بر این هیچ‌گونه همکاری یا واگذاری خدمات به اشخاص حقیقی یا حقوقی خارج از سازمان صورت نگرفته و تبلیغات منتشرشده در این زمینه مورد تأیید سازمان نیست.
متأسفانه برخی افراد سودجو با درج این‌گونه آگهی‌ها، سعی در سوءاستفاده از بیمه‌شدگان و بازنشستگان داشته و با ادعای ارائه خدمات بیمه‌ای خارج از چارچوب قانونی، اقدام به اخاذی می‌کنند.
در این مطلب قصد تبیین و تحلیل این موضوع را در قالب مجوزهای قانونی و رویه‌های سازمان تأمین اجتماعی داریم.
نظام بیمه‌ای در سازمان تأمین اجتماعی بر چند اصل و محور به شرح زیر استوار است:
۱- پرداخت حق بیمه در بازه‌های زمانی مشخص: نظام بیمه‌ای تأمین اجتماعی بر پایه پرداخت مستمر و ماهانه حق بیمه بنا شده است و تعهدات سازمان نیز متناسب با همین پرداخت‌ها شکل می‌گیرد. بنابراین ایجاد سابقه یک جا و خرید سابقه خلاف قانون و رویه های جاری سازمان است.
۲- اشتغال: ایجاد سابقه فقط با اشتغال در کارگاه‌های مشمول قانون کار و پرداخت حق بیمه مربوط به آن صورت می گیرد و در بیمه های اختیاری و حرف و مشاغل آزاد نیز با پرداخت حق بیمه به صورت مستمر، تدریجی و ماهانه امکان‌پذیر است.
۳- تعهدات قانونی سازمان تأمین اجتماعی: تعهدات سازمان در ارائه خدمات نیز مبتنی بر پرداخت یک جا و مقطوع نیست و به غیر از چند مورد خاص و محدود، پرداخت‌ها و خدمات سازمان نیز در قالب بازنشستگی، ازکارافتادگی، مستمری فوت، غرامت دستمزد بیماری و بارداری و مقرری بیمه بیکاری به صورت مستمر و ماهانه در راستای تأمین نیازهای معیشتی و رفاهی بیمه‌شدگان انجام می‌شود. این موضوع یکی از تفاوت‌های اساسی بیمه‌های اجتماعی با بیمه‌های تجاری و بازرگانی است که جبران خسارت یا غرامت به صورت مقطوع و یک جا صورت می‌پذیرد.
بنابراین ایجاد سابقه در صندوق تأمین اجتماعی به اشکال زیر قابل انجام است:
الف- سابقه بیمه اجباری: اشتغال در کارگاه‌های مشمول قانون کار و پرداخت حق بیمه ماهانه توسط کارفرما. بر اساس ماده ۱۴۸ قانون کار و ماده ۳۶ و ۳۹ قانون تأمین اجتماعی، بیمه کردن کارگر و پرداخت حق بیمه او توسط کارفرما الزامی است.
ب- سابقه بیمه خویش‌فرما: پرداخت حق بیمه ماهانه یا ۳ ماهه در قالب بیمه‌های اختیاری و حرف و مشاغل آزاد که حق بیمه آن بر اساس قرارداد بیمه با سازمان شکل می‌گیرد و بیمه‌شده یا متقاضی، حق بیمه مربوطه و مورد توافق را به طور مستمر و شخصاً به سازمان تأمین اجتماعی پرداخت می‌کند. بیمه اختیاری و بیمه مشاغل آزاد از انواع بیمه های خویش‌فرماست که مناسب افرادی است که در هیچ سازمان یا نهادی به صورت رسمی شاغل نیستند. طبق ماده ۴ قانون تأمین اجتماعی، به متقاضیانی که سابقه بیمه‌پردازی قبلی نداشته‌اند یا آن‌هایی که در گذشته سابقه پرداخت حق بیمه داشته‌اند، اما به هر دلیل نتوانسته‌اند روند بیمه‌پردازی را ادامه دهند، امکان بیمه‌پردازی اختیاری فراهم است.
برای متقاضیان بیمه اختیاری زیر ۵۰ سال که حداقل ۳۰ روز سابقه پرداخت حق بیمه قبلی نزد سازمان تأمین اجتماعی داشته یا دارای کارت پایان خدمت نظام‌وظیفه انجام‌شده باشند، امکان درخواست شروع یا ادامه بیمه‌پردازی به طور اختیاری فراهم است. افراد بالای ۵۰ سال به شرطی می‌توانند تقاضای بیمه اختیاری کنند که معادل مازاد ۵۰ سال سن خود، سابقه قبلی در تأمین اجتماعی داشته باشند. البته متقاضیانی که حداقل ۱۰ سال سابقه قبلی داشته باشند، با هر سنی می‌توانند بیمه اختیاری شوند.
در بیمه صاحبان حرف و مشاغل آزاد که نوعی دیگر از بیمه خویش فرما محسوب می شود، شخص متقاضی نیازی به سابقه قبلی ندارد. شرط سنی آنان برای پذیرش بیمه توسط سازمان همانند بیمه اختیاری است و خدمات قابل ارائه نیز به تفکیک قابل خریداری است . حق بیمه فقط برای بازنشستگی ۱۲ درصد دستمزد مورد توافق با سازمان، برای مستمری فوت ۲٪ ، برای ازکارافتادگی ۴٪ و برای خدمات درمانی ۹ درصد است . در بیمه مشاغل آزاد خرید مورد اول (بیمه بازنشستگی) توسط متقاضی ضروری است، ولی سایر موارد به اختیار درخواست کننده واگذار شده است.
ج- ایجاد سابقه همراه با دریافت برخی از خدمات کوتاه‌مدت سازمان: در برخی از خدمات سازمان، علاوه بر پرداخت‌های تعهدی، سابقه نیز برای بیمه‌شده منظور می‌شود، از قبیل مدت دریافت مقرری بیمه بیکاری، دوره استفاده از غرامت دستمزد ایام بیماری، ایجاد سابقه ۹ ماه برای بارداری بیمه‌شدگان زن و موارد مشابه.
د- تأیید اشتغال بیمه‌شده توسط مراجع قانونی: مانند هیأت‌های حل اختلاف اداره کار و دیوان عدالت اداری یا سازمان تأمین اجتماعی در خصوص سوابق قبلی که کارفرما حق بیمه را پرداخت نکرده و توسط مراجع مذکور مورد بررسی و تأیید قرار گرفته باشد.
لازم به توضیح است که با توجه به تکلیف سازمان تأمین اجتماعی در مورد بیمه کردن کلیه کارکنان مشمول قانون کار، در صورت اثبات سوابق قبلی اشتغال بدون پرداخت حق بیمه توسط کارفرمای مربوطه، سازمان موظف به اخذ حق بیمه و جرایم مربوطه از کارفرمای خاطی و ایجاد سابقه برای بیمه‌شده است.
موارد خرید یک جای سابقه
در واقع خرید سابقه‌ای که هیچ‌گاه وجود نداشته امکان‌پذیر نیست. خرید سابقه بدون اشتغال و یا پرداخت حق بیمه مستمر در چارچوب مواردی که ذکر شد، فقط در دو مورد امکان‌پذیر است:
۱- طبق مصوبه مجلس شورای اسلامی، بیمه‌شدگانی که دارای شرایط سنی مقرر در ماده ۷۶ قانون تأمین اجتماعی را داشته باشند؛ یعنی آقایان بالای ۶۰ سال و خانم‌ها با ۵۵ سال سن، چنانچه سابقه آن‌ها برای بازنشستگی زیر ۱۰ سال باشد، می‌توانند با خرید یک جای سوابق کسری تا ۱۰ سال، درخواست مستمری بازنشستگی کنند که بر اساس آن متقاضی با ۱۰ سال سابقه بازنشسته و میزان ۱۰ روز از مستمری برخوردار خواهد شد. این مستمری از حداقل حقوق کمتر بوده و مطابق سنوات پرداخت حق بیمه قابل پرداخت بوده و از شمول ماده ۱۱۱ قانون خارج است. البته لازم به توضیح است که طبق اصلاحات جدید(برنامه هفتم پیشرفت)، مقدار سابقه لازم از ۱۰ سال به ۱۵ سال (به صورت پلکانی) افزایش یافته است.
۲- خرید دوره خدمت سربازی یا حضور در جبهه: کسانی که به خدمت سربازی اعزام می‌شوند، بعد از پایان دوره مذکور و اخذ کارت پایان خدمت می‌توانند دوره ضرورت را به عنوان سابقه تأمین اجتماعی خریداری کنند. طبق آخرین تغییرات، متقاضی یا بیمه‌شده‌ای که می‌خواهد دوره مذکور را خریداری کند، باید حداقل یک سال سابقه در تأمین اجتماعی داشته باشد. این سابقه برای محاسبه میانگین حقوق و دستمزد بیمه شده جهت پرداخت حق بیمه خدمت سربازی مبنا قرار می‌گیرد.
حق بیمه دوره سربازی ۳۰ درصد است که ۲۳ درصد آن توسط دولت تأمین می‌شود و بیمه‌شده فقط ۷ درصد سهم بیمه‌شده را مطابق ماده ۲۸ قانون تأمین اجتماعی پرداخت می‌کند. در حال حاضر کمک دولت بابت پرداخت سهم کارفرمایی تا حداقل حقوق سال مورد درخواست است و چنانچه مبلغ حق بیمه بیش از حداقل حقوق باشد، مازاد آن نیز توسط متقاضی پرداخت می‌شود. بنابراین کمک دولت صرفاً تا سقف حداقل حقوق قابل پرداخت است.
هشدار جدی
خرید سابقه بیمه‌ای از مبادی غیررسمی، کلاهبرداری است.سازمان تأمین اجتماعی تأکید کرده است که ارائه هرگونه خدمت مربوط به ایجاد، تکمیل یا اصلاح سابقه بیمه‌ای صرفاً از طریق شعب و کارگزاری‌های رسمی این سازمان یا سامانه خدمات غیرحضوری به نشانی es.tamin.ir انجام می‌شود. به همه بیمه‌شدگان و بازنشستگان توصیه می‌شود در صورت نیاز به بررسی یا پیگیری وضعیت سوابق بیمه‌ای خود، تنها از مسیرهای رسمی سازمان اقدام کنند. همچنین شماره تلفن ۱۴۲۰ بدون نیاز به پیش‌شماره از سراسر کشور و یا تلفن همراه، به صورت شبانه‌روزی پاسخگوی سوالات بیمه‌شدگان، بازنشستگان، مستمری‌گیران و کارفرمایان است.
در واقع خرید سابقه‌ای که هیچ‌گاه وجود نداشته امکان‌پذیر نیست و هرگونه تبلیغ خارج از چارچوب‌های قانونی فوق، صرفاً کلاهبرداری و فاقد اعتبار است. آگهی‌های خرید و فروش سوابق که در فضای مجازی دیده می‌شود، طبق قانون هیچ‌کس نمی‌تواند به فردی پول بدهد و سابقه بخرد. مبلغ خرید سابقه بیمه بر اساس دستمزد انتخابی فرد محاسبه می‌شود.
بنابراین، امکان بهره‌مندی از خدمات بیمه‌ای و تکمیل سوابق تنها از طریق مسیرهای قانونی و رسمی فراهم است و بیمه‌شدگان باید هوشیار باشند که در دام کلاهبردارانی که با وعده‌های دروغین خرید سابقه بیمه اقدام به اخاذی می‌کنند، گرفتار نشوند.
