تامین ۲۴
پایگاه خبری رفاه و تأمین اجتماعی
به گزارش تأمین 24، از پرداخت غرامت دستمزد ایام بارداری و بیماری گرفته تا کمکهزینه ازدواج و فوت، همه در زمره حمایتهایی هستند که در روزهای سخت به یاری بیمهشدگان میآیند. اما در شرایط بحرانی مانند جنگ و رکود اقتصادی، مقرری بیمه بیکاری به مهمترین سپر حمایتی این سازمان تبدیل میشود.
پرداخت ۳۴ همت مقرری بیمه بیکاری یکی از موارد حمایتی تأمین اجتماعی از کارگران در بحرانهای اقتصادی و جنگ به شمار میرود. شاید بتوان اینگونه گفت که بیمه بیکاری، سپر حمایتی تأمین اجتماعی از کارگران در زمان بحران است. سپر بیمهای تأمین اجتماعی در روزهای سخت و حمایتهای کوتاهمدت و پرداخت بیمه بیکاری بخشی از هزاران خدمت گسترده تأمین اجتماعی به حدود 46 میلیون افراد تحت پوشش و دارای شرایط است. این سازمان ماهانه 210 هزار میلیارد تعهد به عهده دارد که بدون هیچ وقفهای حتی در شرایط سخت آنها را اجرایی میکند.
سازمان تأمین اجتماعی حمایتهای بیمهای خود را در دو دسته کلی تعهدات کوتاهمدت و بلندمدت ارائه میکند. تعهدات کوتاهمدت شامل حمایتهایی است که با توجه به ماهیت آنها، صرفاً یک بار (کمک ازدواج و کمکهزینه مراسم ترحیم) یا برای مدت محدودی پرداخت میشود و هدف آن، حمایت از بیمهشدگان در مقابل عواملی از جمله بیماری، حوادث، زایمان و بیکاری است.
این تعهدات شامل غرامت دستمزد ایام بیماری، کمک بارداری (مرخصی زایمان)، پروتز و اروتز، کمکهزینه ازدواج، کمکهزینه مراسم ترحیم، هزینه سفر و فوقالعاده سفر اقامت بیمار و همراه، مقرری بیمه بیکاری و غرامت مقطع نقص عضو است.
حمایت بیمهای در روزهای سخت
در بخش تعهدات کوتاهمدت، سازمان تأمین اجتماعی در سال ۱۴۰۴ مبلغ ۱۱.۷ همت به بیمهشدگان واجد شرایط بابت غرامت دستمزد ایام بیماری، غرامت ایام بارداری و مرخصی زایمان، اروتز و پروتز، کمک هزینه ازدواج، هزینه مراسم ترحیم و هزینه سفر بیمار و همراه پرداخت کرد.
این پرداختها برای شرایطی طراحی شدهاند که درآمد فرد موقتاً به دلیل بیماری، حادثه یا زایمان قطع میشود و بخشی از هزینههای ناشی از ازدواج و فوت نیز به حمایت بیمهای نیاز دارد. تعرفه پرداختی بابت پروتز و اروتز نیز در سال ۱۴۰۴ افزایش پیدا کرد.
غرامت ایام بارداری؛ حمایت از مادران شاغل
غرامت دستمزد ایام بارداری در مدت مرخصی زایمان زنان بیمهشده پرداخت میشود. این حمایت به بیمهشدگان زن شاغل در کارگاههای مشمول قانون تأمین اجتماعی که دارای رابطه مزدبگیری با کارفرما باشند، تعلق میگیرد و میزان آن معادل دو سوم آخرین مزد یا حقوق مبنای کسر حق بیمه هر بیمهشده است.
مرخصی زایمان بر اساس بند (الف) ماده ۱۷ «قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت» مصوب مهرماه ۱۴۰۰، یکی از وظایف سازمان تأمین اجتماعی و در زمره تعهدات کوتاهمدت این نهاد بیمهگر قرار گرفته است. مدت زمان این مرخصی برای تمام زنان بیمهشده شاغل، ۹ ماه است و حقوق این ایام مطابق با قوانین سازمان تأمین اجتماعی پرداخت میشود.
شرایط برخورداری از این حمایت شامل داشتن حداقل ۶۰ روز سابقه پرداخت حق بیمه در یک سال قبل از زایمان، اشتغال به کار در تاریخ شروع استراحت و عدم دریافت مزد از کارفرما در این مدت است. ثبتنام و درخواست این حمایت بهصورت غیرحضوری و از طریق سامانه الکترونیکی سازمان تأمین اجتماعی انجام میشود.
غرامت ایام بیماری؛ جبران بخشی از دستمزد ازدسترفته
غرامت دستمزد ایام بیماری یکی از مهمترین تعهدات کوتاهمدت سازمان است که به بیمهشدهای که به دلیل بیماری یا حادثه قادر به کار نیست، پرداخت میشود. طبق ماده ۶۲ قانون تأمین اجتماعی، میزان این غرامت بر اساس وضعیت تأهل و تحتتکفل بودن بیمهشده متفاوت است.
در همین راستا برای افراد متأهل یا دارای افراد تحت تکفل؛ سهچهارم میانگین دستمزد ۹۰ روز آخر و برای افراد مجرد؛ دوسوم میانگین دستمزد ۹۰ روز آخر است. در صورت بستری شدن به هزینه سازمان؛ یکدوم میانگین دستمزد ۹۰ روز آخر تعیین شده است. شرایط دریافت این غرامت شامل عدم از کارافتادگی کلی، عدم دریافت حقوق از کارفرما در ایام بیماری، تأیید استراحت پزشکی توسط مراجع معتبر و اشتغال به کار یا مرخصی استحقاقی در تاریخ شروع بیماری است. سازمان تأمین اجتماعی در پاسخ به گزارشهای مربوط به تأخیر در پرداخت این غرامتها تأکید کرده که تمامی پرداختهای ماهانه تعهدات کوتاهمدت پس از قطعی شدن لیستها، در ابتدای ماه بعدی آماده پرداخت میشوند و پرداخت نهایی با توجه به منابع در اختیار انجام میگیرد.
پیشنهاد افزایش تعرفه خدمات برای رضایتمندی
براساس اعلام سازمان تأمین اجتماعی همچنین پیشنهاد افزایش ۵۰ درصدی تعرفه در هیأت مدیره سازمان تصویب و طی بخشنامهای در تاریخ ۷ مهر ۱۴۰۴ برای اجرا به واحدهای اجرایی کشور ابلاغ شد. هدف این افزایش، ارتقای سطح خدمات و افزایش رضایتمندی بیمهشدگان، مستمریبگیران و خانواده آنان بود و ارتقای تعرفه پروتز و اروتز در سال ۱۴۰۵ نیز در برنامه قرار گرفته است.
در حوزه کمک هزینه ازدواج و مراسم ترحیم نیز یک تغییر مهم رخ داد. این دو تعهد به شکلی اصلاح شدند که پرداخت آنها به صورت خودکار و بدون ارائه درخواست از سوی متقاضی و بر اساس اطلاعات سامانه ثبت احوال انجام شود. نتیجه، حذف یک مرحله اداری از دو موقعیت مهم زندگی بیمهشدگان و مستمریبگیران بود.
کمکهزینه ازدواج؛ هدیهای برای شروع زندگی
سازمان تأمین اجتماعی به بیمهشدگان زن یا مردی که برای اولین بار ازدواج میکنند و دارای شرایط قانونی هستند، مبلغی بهعنوان کمکهزینه ازدواج پرداخت میکند. میزان آن معادل یک ماه متوسط حقوق یا مزد بیمهشده در دو سال قبل از تاریخ عقد است و در صورتی که مبلغ محاسبهشده کمتر از حداقل دستمزد ماهانه تاریخ عقد باشد، مبلغ قابل پرداخت به حداقل دستمزد مصوب شورایعالی کار در سال وقوع عقد افزایش مییابد.
شرایط دریافت کمکهزینه ازدواج نیز مواردی همچون ازدواج اول بیمهشده، قطع نشدن رابطه استخدامی بیمه شده با کارفرما در تاریخ ازدواج و داشتن حداقل ۷۲۰ روز سابقه کار ظرف ۵ سال قبل از تاریخ ازدواج و پرداخت حقبیمه است. اگر زن و شوهر هر دو دارای شرایط فوق باشند، کمکهزینه یادشده به هر دو نفر پرداخت میشود . امکان ثبت درخواست از طریق سامانه خدمات غیرحضوری سازمان تأمین اجتماعی فراهم شده است.
کمکهزینه فوت؛ همراهی با بازماندگان
کمکهزینه مراسم ترحیم، رقم مقطوعی است که در صورت فوت همسر بیمهشده یا مستمریبگیر اصلی به فرد بیمهشده یا مستمریبگیر، و در صورت فوت بیمهشده یا مستمریبگیر اصلی به خانواده وی پرداخت میشود. مبلغ این کمکهزینه معادل حداقل دستمزد ماهانه مصوب شورایعالی کار در سال فوت است و شرط اصلی پرداخت آن، برقرار بودن ارتباط بیمهای متوفی با سازمان و دارا بودن استحقاق درمان در زمان فوت است.
در سال ۱۴۰۴، با رشد ۴۵ درصدی حقوق پایه کارگران، مبلغ این کمکهزینه نیز به بیش از ۱۰ میلیون تومان رسیده است. مشمولان دریافت این کمکهزینه شامل مستمریبگیران بازنشسته و ازکارافتاده کلی و بیمهشدگان اجباری، اختیاری، توافقی، رانندگان، کارگران ساختمانی، مقرریبگیران بیمه بیکاری و قالیبافان هستند.
مقرری بیمه بیکاری؛ سپر حمایتی در بحرانهای اقتصادی و جنگ
مقرری بیمه بیکاری مهمترین تعهد کوتاهمدت سازمان تأمین اجتماعی در شرایط بحرانی است. طبق قانون، به بیمهشدهای که بدون میل و اراده خود بیکار شده و آماده به کار باشد، مقرری ماهانه پرداخت میشود . نکته کلیدی آن است که افرادی که به دلیل حوادث غیرمترقبه مانند سیل، زلزله، جنگ یا آتشسوزی شغل خود را از دست میدهند، مشمول این حمایت هستند و از شرط داشتن حداقل سابقه معاف هستند؛ حتی با یک روز سابقه نیز میتوانند درخواست خود را ثبت کنند.
مقرری بیمه بیکاری معادل ۵۵ درصد متوسط مزد یا حقوق ۹۰ روز آخر اشتغال است. برای افراد متأهل یا دارای افراد تحت تکفل، به ازای هر نفر (حداکثر تا ۴ نفر) ۱۰ درصد حداقل دستمزد به این مبلغ افزوده میشود. هیچ فردی نباید کمتر از حداقل دستمزد مصوب دریافت کند و سقف پرداختی نیز ۸۰ درصد متوسط حقوق فرد خواهد بود.
مدت زمان دریافت مقرری بسته به سابقه بیمهای فرد متفاوت است. حداقل مدت برای افراد مجرد ۶ ماه و برای افراد متأهل ۱۲ ماه است. حداکثر مدت نیز برای افراد مجرد ۳۶ ماه و برای افراد متأهل ۵۰ ماه تعیین شده است. افراد بالای ۵۵ سال میتوانند تا زمان رسیدن به سن بازنشستگی تحت پوشش بیمه بیکاری باقی بمانند.
براساس آخرین دادههای آماری در سال ۱۴۰۴، سازمان تأمین اجتماعی بیش از ۳۴ هزار میلیارد تومان مقرری بیمه بیکاری پرداخت کرده است. این رقم نشاندهنده حجم گسترده حمایت از کارگرانی است که در شرایط دشوار اقتصادی، شغل خود را از دست دادهاند. مقرری بیمه بیکاری مشمول مالیات نیست و دوران دریافت آن بهعنوان سابقه بیمهای و بازنشستگی فرد محسوب میشود.
پرداخت 34 همت به 138 هزار مقرریبگیر
بیمه بیکاری؛ عددی بزرگ برای روزهای بدون کار سال ۱۴۰۴ در حوزه بیمه بیکاری نیز سال پرحجمی بود. سازمان تأمین اجتماعی ۳۴ همت بیمه بیکاری به بیش از ۱۳۸هزار مقرریبگیر پرداخت کرد. فلسفه این پرداخت، حمایت و صیانت از نیروی انسانی بیکار و خانواده او در برابر قطع درآمد و استمرار حمایتهای بیمهای و درمانی است.
در عین حال، تأمین اجتماعی همزمان سیاست کنترل و پایش مقرریبگیران را دنبال کرد. بر اساس برنامه تحولی، مقرر بود ۷۵ هزار میلیارد ریال از محل قطع مقرریهای بیمه بیکاری منغیرحق صرفهجویی شود. نتیجه از هدف تعیین شده فراتر رفت؛ با قطع ۵۸ هزار و ۵۷۵ مورد مقرری بیمه بیکاری در سال ۱۴۰۴ به دلیل اشتغال مجدد، بیش از ۱۰۴ هزار و ۶۹۷ میلیارد ریال در مصارف صندوق بیمه بیکاری صرفهجویی شد.
در سال ۱۴۰۵ نیز اجرای برنامه تحولی نظارت بر اشتغال مقرریبگیران با هدف صرفهجویی ۱۳.۵ همت در دستور کار قرار دارد. جنگ نیز بخش دیگری از تعهدات بیمهای را تحت تأثیر قرار داد. برای تسهیل و تسریع برقراری بیمه بیکاری، دستورالعمل مشترک سازمان تأمین اجتماعی و وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در اجرای تبصره ۲ ماده ۲ قانون بیمه بیکاری تنظیم شد تا بیش از ۲۶۰ هزار نفر از کارگرانی که کارگاه آنان به صورت مستقیم یا غیرمستقیم در اثر جنگ رمضان خسارت دیده بود، امکان استفاده از بیمه بیکاری پیدا کنند. در سال 1405 علاوه بر استمرار تعهدات بیمهای، بازگشت به کار کارگران بیکار شده ناشی از جنگ نیز دنبال خواهد شد..
سازمان تأمین اجتماعی در سال ۱۴۰۴ با وجود فشارهای اقتصادی و محدودیتهای منابع، تعهدات کوتاهمدت خود را بهطور کامل اجرا کرد. از غرامت ایام بارداری و بیماری گرفته تا کمکهزینه ازدواج و فوت، همه در زمره حمایتهایی هستند که در لحظات حساس به یاری بیمهشدگان میآیند.
اما در شرایط بحرانی، مقرری بیمه بیکاری به مهمترین ابزار حمایتی تبدیل میشود. پرداخت بیش از ۳۴ همت در این بخش در سال ۱۴۰۴، نشاندهنده نقش حیاتی این سازمان بهعنوان سپری در برابر شوکهای اقتصادی و اجتماعی است. با این حال، پایداری منابع مالی برای تداوم این حمایتها در سالهای آینده، چالشی است که نیازمند توجه جدی سیاستگذاران خواهد بود.
