تامین ۲۴
پایگاه خبری رفاه و تأمین اجتماعی
همایش تخصصی و ملی «ارتقای تابآوری شهری با استفاده از ظرفیتهای مترو» با حضور محمود نجفی عرب، رئیس اتاق تهران، پیام باقری، نایب رئیس اتاق ایران، نعمت الله فرزان پور، مدیرعامل مترو تهران، محسن هاشمی رفسنجانی، مدیرعامل سابق شرکت مترو، سهیل آل رسول ، رئیس هیأت مدیره انجمن سازندگان و پیمانکاران مترو استان تهران، عضو هیأت نمایندگان و از اعضای کمیسیون عمران، احداث و امور زیربنایی اتاق تهران ، همچنین اعضای هیأت نمایندگان اتاق بازرگانی تهران و ایران، مدیران ارشد شهری، نمایندگان سازمان پدافند غیرعامل، فرماندهان و مسؤولان مدیریت بحران، پیشگامان صنعت احداث و شرکتهای مهندسی مترو در محل سالن همایشهای اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی تهران برگزار شد. در این نشست که با برگزاری دو پنل تخصصی همراه بود، ابعاد فنی، سازهای، اقتصادی و استراتژیک تغییر کاربری دوگانه شبکه ریلی در شرایط جنگ و بحرانهای حاد مورد واکاوی قرار گرفت و امیر آریازند، مدیرعامل مؤسسه املاک و مستغلات، با ترسیم پیوند میان امنیت زیرساخت و حفظ سرمایههای ملی، نقشه راه تحقق «دکترین تابآوری شهری» را تبیین کرد.
به گزارش تامین24 به نقل از روابط عمومی مؤسسه املاک و مستغلات تامین اجتماعی، در این گردهمایی ملی، صاحبنظران و مدیران ارشد بخشهای دولتی، حاکمیتی و بخش خصوصی در دو بخش افتتاحیه و پنلهای تخصصی به بیان دیدگاههای خود پیرامون راهکارهای ارتقای ایمنی پایتخت پرداختند.
پیام باقری، نایبرئیس اتاق ایران در سخنانی به اهمیت بازتعریف نقش زیرساختهای حملونقل در مدیریت بحران اشاره کرد و گفت: مترو نباید تنها بهعنوان وسیلهای برای جابهجایی مسافر نگریسته شود، بلکه میتواند در شرایط بحران به یکی از زیرساختهای حیاتی و راهبردی برای تداوم فعالیتهای شهری، اقتصادی و اجتماعی تبدیل شود.
باقری با تشریح مفهوم تابآوری اقتصادی گفت: اقتصاد تابآور اقتصادی است که از انعطافپذیری و انطباقپذیری برخوردار باشد، بتواند خود را با تغییرات و شوکها تطبیق دهد و پس از مواجهه با بحران، در کوتاهترین زمان ممکن به مسیر عادی فعالیت بازگردد. از این منظر، تابآوری مفهومی فراتر از مقاومسازی ساختمانها و مدیریت حوادث است و ابعاد اقتصادی، اجتماعی، زیرساختی و انرژی را در بر میگیرد.
در ادامه این همایش، محمود نجفیعرب، رئیس اتاق تهران با اشاره به اینکه «تهران از جایگاهی فراتر از پایتخت سیاسی کشور برخوردار است»گفت: این شهر یکی از مهمترین مراکز اقتصادی، صنعتی و تجاری ایران به شمار میرود و هرگونه اختلال جدی در آن میتواند آثار خود را بهسرعت در اقتصاد ملی نشان دهد.
وی تابآوری شهری را فراتر از مقاومت سازهها دانست و افزود: تابآوری به این معناست که شهر در مواجهه با بحرانهایی مانند زلزله، سیل یا جنگ بتواند جان مردم را حفظ کند، خدمات ضروری را تداوم ببخشد و مانع توقف زندگی و فعالیت اقتصادی شود. تجربه جنگهای اخیر نشان داد که این موضوع دیگر یک فرض نظری نیست و باید برای آن از پیش برنامهریزی و زیرساخت مناسب ایجاد کرد.
نجفیعرب با بیان اینکه «مترو یکی از مهمترین زیرساختهای تابآوری شهر محسوب میشود» تصریح کرد: اهمیت مترو تنها به ظرفیت بالای حملونقل آن محدود نمیشود، بلکه فضاهای زیرزمینی مترو میتواند در شرایط بحران برای حفاظت از مردم، اسکان موقت و استمرار برخی خدمات حیاتی مورد استفاده قرار گیرد. از این منظر، موضوع مترو از مقولهای مهندسی فراتر رفته و به مسئلهای در حوزه حکمرانی شهری تبدیل میشود.
محسن هاشمی رفسنجانی، مدیرعامل اسبق شرکت متروی تهران به عنوان دیگر سخنران این همایش با تشریح سابقه نیمقرنی احداث مترو در پایتخت، از اسناد و مطالعاتی سخن گفت که نشان میدهد موضوع استفاده از مترو بهعنوان پناهگاه و بخشی از زیرساخت تابآوری شهری، از نخستین سالهای شکلگیری طرح مترو تهران مورد توجه قرار داشته است.
هاشمی افزود: مترو تهران، پروژهای با قدمت ۵۰ ساله است که فعالیت آن از سال ۱۳۵۴ و با تاسیس شرکت متروی تهران آغاز شد. در آن مقطع، مشاور فرانسوی، مطالعات و طراحی اولیه چهار خط مترو را بر عهده داشت.
وی با اشاره به اسناد تاریخی مربوط به سالهای آغازین طراحی مترو به مکاتباتی اشاره کرد که مربوط به سال ۱۳۵۵ بوده و در آن، موضوع استفاده از تاسیسات مترو بهعنوان پناهگاه در شورای عالی پدافند ملی مطرح شده است. در این نامه از شهرداری تهران خواسته شده بود این موضوع را با توجه به شرایط جنگی و ضرورت حفاظت از شهروندان بررسی کند. پس از این مکاتبه، مشاور فرانسوی مترو مطالعاتی را درباره امکان استفاده از ایستگاههای مترو بهعنوان پناهگاه به انجام رساند.
به گفته وی، نتایج این مطالعات نشان میداد که تبدیل مترو به یک پناهگاه ویژه، نیازمند تغییرات اساسی در طراحی و افزایش قابل توجه هزینههای ساخت است. از جمله، افزایش عمق احداث ایستگاه، اجرای پوشش بتنی مقاوم، نصب درهای فولادی و مقاوم و ایجاد سیستمهای تهویه ویژه برای مقابله با آلودگیهای احتمالی مورد نیاز بود.
هاشمی با اشاره به تجربه برخی کشورهای اروپایی در زمینه پناهگاههای شهری گفت: در کشورهایی مانند سوئیس، موضوع پناهگاه، بخشی از برنامهریزی شهری است و در ساختوسازهای جدید، الزامات مربوط به ایجاد فضاهای امن و پناهگاهی مورد توجه قرار میگیرد. این تجربه نشان میدهد که تابآوری شهری باید از مرحله طراحی و ساخت زیرساختها مورد توجه قرار گیرد و نباید به زمان وقوع بحران موکول شود.
او افزود: تابآوری شهری زمانی معنا پیدا میکند که شهر بتواند در برابر بحران، ضمن حفظ جان شهروندان، خدمات حیاتی خود را نیز ادامه دهد. مترو یکی از مهمترین زیرساختهای شهری تهران است و توجه همزمان به کارکرد حملونقلی، ایمنی، پدافند غیرعامل و قابلیت استفاده از فضاهای زیرزمینی در شرایط اضطراری باید بخشی از برنامه توسعه آینده مترو باشد.
نعمتالله فرزانپور، مدیرعامل شرکت متروی تهران نیز با تشریح ظرفیتهای موجود شبکه مترو برای مدیریت بحران و ارتقای تابآوری شهری گفت: تاکنون حدود ۳۱۰ کیلومتر مسیر مترو در تهران اجرا شده و ۱۶۲ ایستگاه نیز در شبکه وجود دارد. بخشی از این ایستگاهها در عمق بیش از ۴۰ متر قرار دارند و از نظر موقعیت و سازه میتوانند در شرایط اضطراری مورد استفاده قرار گیرند، هرچند نباید این ظرفیت را با پناهگاههای تخصصی و مقاوم در برابر حملات سنگرشکن یا تسلیحات با قدرت تخریب بالا یکسان دانست.
فرزانپور با اشاره به تجربه فعالیت مترو در جریان جنگ ۱۲روزه افزود: مترو تهران در این دوره بهصورت مستمر به شهروندان خدماترسانی کرد و به یکی از مطمئنترین شیوههای جابهجایی در شرایط بحرانی تبدیل شد. استفاده شهروندان و حتی کارکنان و مدیران شهری از مترو در آن شرایط، نشان داد که این شبکه میتواند نقش مهمی در حفظ تداوم خدمات شهری هنگام بحران ایفا کند.
مدیرعامل شرکت متروی تهران ادامه داد: رویکرد ما این است که از ظرفیت مترو فراتر از کارکرد حملونقلی استفاده کنیم. در همین راستا، با همکاری مدیریت بحران شهری، بیمارستانهای اصلی تهران شناسایی شدهاند و برنامهریزی برای ایجاد ارتباط میان شبکه مترو و مراکز درمانی در دستور کار قرار گرفته است تا در شرایط اضطراری، امکان جابهجایی پزشکان، پرستاران و مجروحان از طریق شبکه زیرزمینی فراهم شود.
مدیرعامل شرکت متروی تهران با اشاره به برنامه توسعه آینده شبکه مترو گفت: شبکه فعلی پاسخگوی کامل نیازهای تهران نیست و بر اساس مطالعات انجامشده، چهار خط جدید و دو خط اکسپرس در برنامه توسعه آینده قرار گرفته است. در طراحی این خطوط، موضوع تابآوری شهری و پدافند غیرعامل باید از ابتدا لحاظ شود.
او با بیان اینکه«شرکت متروی تهران رویکردی مثبت نسبت به استفاده از ظرفیت مترو برای حفاظت از شهروندان دارد» افزود: سازهای که با سرمایه عمومی ایجاد میشود، باید بتواند در شرایط بحرانی نیز حداکثر کارایی را داشته باشد. البته محدودیتهای مالی و هزینه بالای اجرای الزامات پدافندی از چالشهای این مسیر است، اما تلاش میکنیم با همکاری دستگاههای مسؤول، الزامات تابآوری و پدافند غیرعامل را تا حد امکان در طراحی و اجرای خطوط جدید مترو عملیاتی کنیم.
رضا حشمتی، قائممقام عملیات شرکت بهرهبرداری متروی تهران نیز با تشریح تجربه این شرکت در بحرانهای مختلف گفت: تجربه بیش از دو دهه بهرهبرداری از مترو نشان داده است که این شبکه میتواند در شرایط بحرانی، فراتر از جابهجایی مسافر، به یکی از مهمترین زیرساختهای تابآوری شهر تبدیل شود؛ مشروط بر اینکه الزامات بهرهبرداری همزمان با طراحی و ساخت زیرساخت مورد توجه قرار گیرد.
محمدحسین نوروزی، دبیر کمیسیون عمران و حملونقل شورای اسلامی شهر تهران با بیان اینکه نقش مترو در تابآوری شهری تنها به استحکام کالبدی محدود نمیشود، افزود: استمرار تامین برق، سوخت، تجهیزات و دسترسی به زیرساختهای حیاتی باید همزمان با مقاومسازی مورد توجه قرار گیرد. اگر تاسیسات حیاتی شهر، از جمله شبکه برق، دچار اختلال شود، شبکه مترو نیز میتواند تحت تاثیر قرار گیرد و بنابراین باید برای چنین شرایطی پیشبینی و آمادگی لازم وجود داشته باشد.
علیرضا مقدسزاده اردبیلی، رئیس شورای هماهنگی تشکلهای مهندسی، صنفی و حرفهای کشور، ضرورت بازتعریف مفهوم زیرساخت در شرایط بحران را گوشزد کرد و گفت: قابلیت تبدیلپذیری زیرساختها به این معناست که زیرساختها در صورت تغییر شرایط و از دست رفتن بخشی از کارکردهای معمول، بتوانند بخشی از ظرفیت خود را به کارکردهای دیگری اختصاص دهند.
سهیل آل رسول، عضو هیأت نمایندگان و از اعضای کمیسیون عمران، احداث و امور زیربنایی اتاق تهران با بیان اینکه تابآوری اقتصاد، وابستگی شدیدی به تابآوری شهرها دارد و در صورت تعطیلی شهرها، دستیابی به پایداری اقتصادی نیز میسر نخواهد شد» گفت: آرزوی همه ما رفع سایه جنگ از سر هموطنان و شهرهای کشور است؛ اما با توجه به مفهوم تابآوری، باید همواره برای لحظاتی آماده باشیم که انتظار وقوع آن را نداریم. در نتیجه لازم است برای افزایش میزان تابآوری شهرها که در نهایت به پایداری اقتصاد کشور منجر خواهد شد، تلاش کنیم.
وی در ادامه به ظرفیت و گستردگی شبکه مترو در کلان شهرهای کشور از جمله تهران اشاره کرد و گفت: بهدلیل آنکه شهرهای کشور به اندازه کافی از فضاهای پناهگاهی و ایمن برخوردار نیستند، استفاده از فضاهای زیرسطحی مانند مترو میتواند باعث تقویت تابآوری شهرها در مواجهه با بحرانها شود؛ البته این موضوع نیازمند ارزیابیهای دقیق از نظر علمی و چگونگی بهرهبرداری از این ظرفیت در شرایط اضطرار است.
در پنل اختتامیه، امیر آریازند، مدیرعامل مؤسسه با تحلیلی جامع از جایگاه زیرساختهای کلان در حفظ امنیت سرمایههای شهری، به ایراد سخنرانی پرداخت. وی در ابتدای سخنان خود، ضمن قدردانی از اهتمام انجمن سازندگان و پیمانکاران مترو و حمایت اتاقهای بازرگانی برای برگزاری این همایش ارزشمند و تخصصی با طرح دیدگاهی راهبردی، ضرورت تغییر پارادایم در مدیریت زیرساختهای شهری را مطرح کرد.
وی با تأکید بر اینکه امنیت در دنیای امروز از مرزهای جغرافیایی به عمق زیرساختهای حیاتی منتقل شده است، اظهار داشت:مترو نباید صرفاً یک زیرساخت حملونقلی دیده شود؛ مترو در شرایط بحران، سنگر مدرن شهر و عمق استراتژیک پدافند غیرعامل است. ما برای عبور از مدیریت سنتی، نیازمند تدوین یک “دکترین تابآوری” هستیم که در آن، ایستگاهها از نقش جابهجایی مسافر، به “دژهای زیستی و پناهگاههای امن” برای حفاظت از جان شهروندان و استمرار حیات اقتصادی شهر بدل شوند.
وی با اشاره به نقش حیاتی مترو در لجستیک امدادی و تأمین مسیرهای جایگزین در زمان انسداد شریانهای سطحی، هشدار داد: باید توجه داشت که تجهیزات بدون آموزش عملیاتی و مانورهای مشترک میاننهادی، تنها سرمایههای راکد و بر زمینماندهای بیش نیستند. هدف ما باید ایجاد زیرساختهایی باشد که در وضعیت “آماده گذار” قرار داشته باشند؛ یعنی با بهرهگیری از سامانههای هوشمند بتوان در سختترین شرایط جنگی و بحرانهای نوین، از سرمایههای ملی و انسانی شهر محافظت کرد.
ایشان در پایان سخنان خود با نگاهی کلان به مسؤولیت مدیران شهری تصریح کرد: تبدیل این زیرساختها به دژهای تابآوری، صرفاً یک پروژه عمرانی نیست؛ بلکه یک “سرمایهگذاری راهبردی برای حفظ بقای نسلها” است. حفاظت از این سرمایههای عظیم، نیازمند شفافیت در نگاه مدیریتی و پایداری در تصمیمات کلان است تا بتوانیم شهری بسازیم که در روزهای سخت، مقتدر و پایدار باقی بماند.
