تامین ۲۴
پایگاه خبری رفاه و تأمین اجتماعی
سازمان تأمین اجتماعی در یک اقدام بیسابقه و تحولآفرین، پروژه عظیم «تجمیع، تلخیص، تنقیح و اصلاح» بخشنامهها و دستورالعملهای خود را با موفقیت به انجام رسانده است. بر اساس گزارش رسمی این سازمان، بیش از ۲۰۰۰ مورد بخشنامه، دستور اداری و دستورالعمل اصلی، پس از برگزاری ۱۴۸۵ جلسه کارشناسی، در قالب مجموعههای منسجمی بازنگری و سازماندهی شدهاند.
به گزارش تأمین 24، اوج این فرآیند، کاهش چشمگیر حجم مقررات به ۲۷ بخشنامه تنقیحی در حوزههای کلیدی است. هدف اصلی این طرح، روانسازی دسترسی عموم، ایجاد وحدت رویه، شفافسازی و در نهایت کمک به بهبود محیط کسبوکار عنوان شده است. این ابتکار که با مشارکت فعال تشکلهای کارفرمایی و ذینفعان انجام شده تاکنون مورد تقدیر نهادهای داخلی و بینالمللی مانند اتحادیه بینالمللی تأمین اجتماعی (ISSA) قرار گرفته است.
این اقدام سازمان در واقع رونمایی از نقشه راه مقرراتی جدید تأمین اجتماعی است که مسیر خدمترسانی شفاف و کسبوکار آرام را هموار میسازد. این برنامه به علت تلخیص قوانین تأمین اجتماعی منفعت زیادی سودی برای بیمهشدگان و کارفرمایان دارد.
حال در چنین شرایطی همه مخاطبان و ذینفعان میتوانند با یک کلیک قانون خود را پیدا کنند، این اقدام دستاورد بزرگ تأمین اجتماعی برای مردم است زیرا سادهسازی تاریخی قوانین تأمین اجتماعی به ثمر نشسته و در نهایت به سردرگمی مقرراتی همه مخاطبان سازمان تأمین اجتماعی پایان میدهد و به نوعی آغازی برای شفافیت به شمار میرود.
سازمان تأمین اجتماعی نیز در این زمینه اعلام کرده است که به منظور روانسازی و تسهیل دسترسی مخاطبان و ایجاد وحدت رویه در اجرای بخشنامهها، دستورالعملهای سازمان تأمین اجتماعی، بیش از 2000 مورد بخشنامه اصلی و دستورات اداری، دستورالعملها و مکاتبات قبلی، طی 1485 جلسه کارشناسی و تخصصی نهایی و منتشر شده است. در خصوص دستورالعملها و بخشنامههای جدید نیز بیش از 250 جلسه شورای تنقیح تشکیل و تاکنون (43) بخشنامه تنقیحی جدید صادر شده است.
این سازمان در اجرای مفاد تفاهمنامه همکاری بین معاونت حقوقی ریاست جمهوری و اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران، گزارشی از اقدامات صورت گرفته و در حال انجام در حوزه تجمیع، تلخیص و تنقیح بخشنامهها و دستوالعملهای سازمانی ارائه داده است. در همین رابطه، تأمین اجتماعی یکی از دستگاههای پیشرو در اجرای تفاهمنامه همکاری بین معاونت حقوقی ریاست جمهوری و اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران، است که بر تنقیح مقررات مرتبط با حوزههای اقتصادی تأکید کرده است.
بر این اساس به منظور حفظ جامعیت، وحدت و یکپارچگی مقررات، هیچ بخشنامهای مرتبط با بخشنامههای تنقیحی موجود وضع نخواهد شد مگر اینکه به نحوی در بخشنامه تنقیحی قبلی اعمال و الحاق شده باشد. تجربه تأمین اجتماعی در طرح «تجمیع، تلخیص، تنقیح و اصلاح بخشنامهها» را شاید بتوان اولین تجربه دستگاههای اجرایی کشور در زمینه مقرراتزدایی در مفهوم موسع و فراتر از مجوززدایی دانست.
در این طرح هر آنچه که منجر به کارآمدی و مطلوبیت حداکثری مقررات میشود اعم از حذف و کاهش مقررات دست و پاگیر، اصلاح مقررات فعلی و تدوین مقررات جدید، مورد اقدام قرار میگیرد. اقدامات سازمان در این رابطه بارها مورد تحسین و تقدیرکتبی تشکلها و نهادهایی نظیر اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی تهران قرار گرفته و در عرصه بینالمللی نیز موفق به دریافت جایزه تجارب موفق از سوی اتحادیه بینالمللی تأمین اجتماعی (ISSA) شده است.
طرحی برای مقرراتزدایی هوشمند
سازمان تأمین اجتماعی این طرح را نه صرفاً یک بازنگری اداری، بلکه اولین تجربه دستگاههای اجرایی کشور در زمینه مقرراتزدایی به معنای موسع آن میداند. در این چارچوب، مقرراتزدایی به معنای حذف یا کاهش مقررات دستوپاگیر، اصلاح قوانین موجود و حتی تدوین مقررات جدید برای کارآمدی حداکثری است.
آمار و حجم کار انجام شده در راستای تلخیص این قوانین و مقررات نشان میدهد که بیش از ۲۰۰۰ بخشنامه، دستورالعمل و دستور اداری تلخیص شده که در نتیجه برگزاری ۱۴۸۵ جلسه کارشناسی برای نهاییسازی بوده و خروجی نهایی آن تولید ۲۷ بخشنامه تنقیحی جامع و منسجم به شمار میرود.
حوزههای تحت پوشش این بخشنامهها از جمله بازنشستگی، بیمه اجتماعی کارگران ساختمانی، نامنویسی و حسابهای انفرادی، و مقررات مربوط به کارفرمایان و مقاطعهکاران را پوشش میدهند.
این پروژه صرفاً ادغام مکانیکی متون نیست، بلکه فرآیندی عمیقاً کارشناسی است. برای بخشنامههای جدید نیز بیش از ۲۵۰ جلسه شورای تنقیح تشکیل و تاکنون ۴۳ بخشنامه تنقیحی جدید صادر شده است. همچنین، «شورای مقرراتزدایی و وحدت رویه سازمان» با حضور نمایندگان ذینفعان، به صورت ماهانه به بررسی و رفع موانع بخشنامههای تنقیحشده ادامه میدهد.
همچنین درباره برنامههای راهبردی مشترک برای بهبود محیط کسب و کار نیز تأمین اجتماعی از سالهای گذشته تاکنون اقدامات زیر را انجام داده است. تدوین، چاپ و انتشار مجموعههای تنقیحی قوانین و مقررات» علاوه بر انتشار الکترونیک قوانین، مقررات و بخشنامههای تأمین اجتماعی، اداره کل امور حقوقی و قوانین با هدف اطلاعرسانی، شفافسازی و تنقیح قوانین و مقررات، تاکنون بیش از 35 عنوان مجموعه قوانین و مقررات مرتبط با تأمین اجتماعی تهیه و منتشر کرده که در اختیار مدیران و کارشناسان واحدهای ستادی و استانی و شعب و نمایندگان ذینفعان اقتصادی قرار گرفته و به عنوان مجموعههای مرجع مورد استفاده قرار میگیرد.
«نظرخواهی عمومی درباره پیشنویسها» در اجرای ماده (24) قانون بهبود مستمر محیط کسب و کار، سازوکار اجرایی لازم برای انتشار پیشنویس بخشنامهها و دستورالعملهای سازمان که به نحوی مرتبط با کسب و کار است، ظرف یک هفته پیش از تصویب در سایت سازمان، جهت اطلاعرسانی و جلب مشارکت عموم و فعالان اقتصادی، تهیه و اجرایی شده است.
مشارکت بیسابقه ذینفعان؛ کلید موفقیت طرح
یکی از شاخصترین ویژگیهای این پروژه، مشارکت مؤثر و ساختاریافته تشکلهای کارفرمایی و بخش خصوصی در تدوین بخشنامههای تنقیحی بوده است. به عنوان مثال، در بخشنامههای مرتبط با مقاطعهکاران، صدها نفر-ساعت کار کارشناسی مشترک بین سازمان و بخش خصوصی انجام شده است. این مشارکت، نقش عملیاتی مواد ۲ و ۳ قانون بهبود مستمر محیط کسبوکار در زمینه نظرخواهی عمومی را به خوبی نشان میدهد.
همچنین برای حصول اطمینان از دسترسی همگانی، همه بخشنامههای تنقیحی و مقررات مسیرهای مختلفی برای دسترسی بهتر مخاطبان ایجاد شده است. تأمین اجتماعی درباره ایجاد دسترسی حداکثری به قوانین و مقررات برای فعالان اقتصادی داخل و خارج کشور بر مبنای محورهای تفاهمنامه اشاره شده نیز از دستگاههای پیشگام است.
در راستای اصل شفافیت و دسترسی عموم به آخرین بخشنامههای سازمان، تمامی بخشنامههایی که حقوق و تکالیفی را برای بیمهشدگان، کارفرمایان و مستمریبگیران مقرر میدارند، در سامانه قوانین و مقررات تأمین اجتماعی به نشانی(www.law.tamin.ir) در سایت رسمی سازمان و نسخه موبایلی آن در نرمافزار «تأمین من» در دسترس است؛ همچنین این موارد در سامانه ملی قوانین و مقررات کشور به نشانی (www.dotic.ir) و سامانه 120 دیوان عدالت اداری نیز ثبت و منتشر میشوند.
همچنین سامانه تخصصی قوانین و مقررات تأمین اجتماعی در راستای دسترسی آزاد به اطلاعات قوانین، مقررات، بخشنامهها و آرای مرتبط با تأمین اجتماعی راهاندازی شده است. در این سامانه کلیه قوانین، مقررات، بخشنامهها و آرای مرتبط با تأمین اجتماعی با آخرین اصلاحات با قابلیت جستجو در عنوان و متن، بارگزاری شده و به یکدیگر مرتبط شدهاند. نسخه اینترنتی این سامانه به نشانی (www.law.tamin.ir) و نسخه نرمافزاری تلفن همراه آن در برنامه «تأمین من» بارگزاری و قابل نصب و استفاده است.
آیا تلخیص به نفع ذینفعان است؟
بیتردید، هدف غایی این پروژه، خدمترسانی بهتر به ذینفعان (بیمهشدگان، کارفرمایان، مستمریبگیران) بوده است. شواهد و گزارشهای موجود نشان میدهد این اقدام، دستاوردهای مثبت ملموسی داشته است که مزایای مستقیم برای ذینفعان شامل کاهش پیچیدگی و سهولت دسترسی، کاهش تفسیرهای شخصی و ایجاد وحدت رویه، شفافیت و پیشبینیپذیری و جلوگیری از صدور بخشنامههای ناگهانی محسوب میشود.
در همین زمینه کاهش حجم عظیم مقررات پراکنده به چندین بخشنامه منسجم، درک و رجوع به قوانین را برای عموم به شدت تسهیل میکند. یکپارچهسازی مقررات پراکنده و گاه متعارض، منجر به کاهش تفسیرپذیری میشود و اجرای یکسان مقررات در کلیه شعب و واحدها را تضمین مینماید. این امر کاهش اختلافات و دعاوی حقوقی را در پی خواهد داشت.
انتشار متمرکز و دسترسی آسان به آخرین نسخه مقررات، شفافیت را افزایش داده و به فعالان اقتصادی امکان برنامهریزی مطمئنتری میدهد. یکی از درخواستهای مکرر بخش خصوصی، جلوگیری از صدور بخشنامههای ناگهانی و بدون کار کارشناسی بوده که ساختار جدید تنقیح، مانعی در برابر آن ایجاد کرده است.
همچنین مزایا برای سازمان تأمین اجتماعی و نظام اداری شامل افزایش کارآمدی و بهرهوری و بهبود محیط کسبوکار و جذب سرمایه است. کارشناسان و مدیران سازمان نیز اکنون به جای جستجو در هزاران سند، به منابعی منسجم دسترسی دارند که سرعت و دقت تصمیمگیری و خدماترسانی را افزایش میدهد. این اقدام عملی، گامی بلند در جهت عمل به مسیرهای قانونی برای بهبود فضای کسبوکار و رفع موانع تولید است و میتواند اعتماد بخش خصوصی را جلب کند. دریافت جایزه تجارب موفق از اتحادیه بینالمللی تأمین اجتماعی (ISSA) نشاندهنده استاندارد بالای این پروژه در سطح جهانی است.
با وجود تمام مزایا، تداوم موفقیت این طرح در گرو توجه به چند نکته مهم شامل آموزش و فرهنگسازی، بهروزرسانی مستمر و نظارت بر اجرای یکسان میشود. کارشناسان شعب و ذینفعان باید به طور کامل با ساختار و محتوای بخشنامههای جدید آشنا شوند. قوانین و نیازها ثابت نیستند. روند تنقیح باید به صورت پویا و مداوم ادامه یابد. باید مکانیزمی برای نظارت بر اجرای دقیق و یکسان بخشنامههای تنقیحی در سراسر کشور وجود داشته باشد.
چشمانداز اجرای برنامه
پروژه تجمیع و تلخیص بخشنامههای سازمان تأمین اجتماعی را میتوان نقطه عطفی در تعامل دولت با بخش خصوصی و حرکت به سوی حکمرانی شفاف و قانونمدار دانست. این اقدام، با خروج از منطق انباشت مقررات و رفتن به سمت تنقیح و انسجامبخشی، گامی اساسی در راستای تحول اداری برداشته است.
تلخیص و تجمیع قوانین تأمین اجتماعی، در صورت تداوم و پشتیبانی اجرایی، به طور قطع به نفع ذینفعان است. این امر از طریق شفافسازی، کاهش هزینههای انطباق و ریسک قانونی برای کارفرمایان، تسهیل دسترسی به حقوق برای بیمهشدگان، و ایجاد عدالت و وحدت رویه در خدماترسانی محقق میشود. موفقیت نهایی این طرح، منوط به استمرار روند مشارکتجویانه با ذینفعان و استقرار نظامی برای بهروزرسانی مستمر این مقررات منسجم است.
