محمد حسین قشقایی
کارشناس تامین اجتماعی
تامین 24/ توسعه حمایت ها و خدمات تامین اجتماعی در هر کشوری یکی از آرمان های حوزه رفاه اجتماعی بشمار می رود و در این ارتباط یکی از عناصر و اصول مسلم در زمینه تامین اجتماعی اصل فراگیری است. به این مفهوم که کلیه آحاد جامعه بتوانند از خدمات تامین اجتماعی بهره مند شوند. این موضوع در اصل 29 قانون اساسی و قانون نظام جامع رفاه و تامین اجتماعی به روشنی تصریح شده است. بر اساس این اصل کلیه اتباع کشور می بایست از نوعی حمایت تامین اجتماعی پایه برخوردار گردند و نارسایی در این زمینه مبین نقصان در اصل فراگیری تامین اجتماعی خواهد بود. نظام های تامین اجتماعی در کشورها و همچنین در ایران گروه های خاص خود را مورد هدف قرار می دهند و درصددند که بتوانند مخاطبان و اعضای خاص خود را مورد حمایت قرار دهند.
اخیرا سئوالات زیادی در مورد ماندگاری سازمان های بیمه ای پرسیده می شود و اکثرا در مورد آینده تامین اجتماعی و به ویژه سازمان های بیمه ای ابراز نگرانی می کنند و با توجه به اتفاقات و رخدادهای تامین اجتماعی در دنیا و در داخل کشور می خواهند بدانند کدام سیستم یا نهاد تامین اجتماعی در کشور پایدارتر بوده و می تواند از اندوخته های آنها حراست به عمل آورد. اینها سئوالات بحق و لازمی است که مردم در محافل مختلف مطرح می کنند و وظیفه کارشناسان و متولیان امور رفاه و تامین اجتماعی است که این مسائل را مورد توجه قرار داده و برای عموم تشریح نمایند.
شکی نیست که موضوع ورشکستگی و بحران مالی سازمان های بیمه ای و تامین اجتماعی در کشور به موضوع داغی در بین گروه های مختلف اجتماعی مبدل شده است. برای اقشار مختلف اجتماع مهم است که بدانند کدام ساختار یا صندوق تامین اجتماعی می تواند منافع آنان را در دراز مدت تامین کند. به تعبیری واضح تر کدام نهاد یا نظام بیمه ای کمتر در معرض بحران و ورشکستگی قرار دارد؟ در این نوشتار سعی می کنیم عناصر کلی یک نظام و سازمان بیمه ای خوب و پایدار را مورد بررسی و کنکاش قرار دهیم. این که کدام دستگاه یا موسسه تامین اجتماعی در طی سال های متمادی توانسته دوام بیاورد و در آینده نیز قادر است وظایف خود را بهتر از دیگران انجام دهد، در این نوشتار مطرح می شود و در این ارتباط سعی می کنیم بهترین صندوق (در مقایسه با دیگر صندوق ها)را معرفی نماییم:
1- اولین و مهمترین اصل در پایداری هر سازمان بیمه ای اصل میزان مشارکت اجتماعی و پوشش بیمه ای است. بر اساس این اصل هر سازمان و موسسه ای که گروه ها و افراد بیشتری را تحت پوشش قرار دهد، موفق تر و ماندگار تر خواهد بود، زیرا در نظام بیمه ای، که بیمه شدگان یکدیگر را تحت کفالت و پوشش قرار می دهند، تعداد هرچه بیشتر باشد، درصد حمایت افزایش می یابد و ریسک و خطر به نسبت جمعیت کاهش می یابد. بنابراین جمعیت بیشتردر بازه های زمانی طولانی می تواند موضوع درآمدها و ورودی ها را تضمین کند. در حال حاضر بیشترین پوشش بیمه ای در کشور را سازمان تامین اجتماعی با 13میلیون بیمه شده اصلی و بیش از 40 میلیون بیمه شده اصلی و تبعی و 3 میلیون مستمری بگیر در اختیار دارد. این سازمان از هر نظر سه برابر بزرگتر از سازمان بیمه ای بعد از خود (صندوق بازنشستگی کشوری) است.
ضمن این که این قابلیت به قوانین ومقررات حوزه تامین اجتماعی نیز باز می گردد، زیرا از این منظر قانون تامین اجتماعی از توانایی لازم برای پوشش بیشتری از اقشار مختلف جامعه، برخوردار است که شامل بیمه های اجباری و اختیاری و گروه های خاص می شود.
2-داشتن سابقه طولانی و کارشناسان حرفه ای که بیمه های اجتماعی را بشناسند و از رموز و پیچیدگی های یک نظام بیمه ای مطلع باشند و مراحل پیدایش و تطور چنین نظام هایی را بشناسند، یکی دیگر از عناصر لازم برای صندوق های بیمه ای است. مدیریت و راهبری نهادهای تامین اجتماعی با سازمان های دیگر متفاوت است. چنین نظام هایی از جهات مختلف حساس و شکننده اند. اولا سازمان هایی خدماتی هستند و باید اصول و قواعد حاکم بر نظام های خدمات رسان را شناخته و رعایت نمایند و از طرف دیگر از نظر درآمد- هزینه باید خود کفا باشند و بتوانند خود را تامین و حفظ کنند.
در این ارتباط سازمان تامین اجتماعی بیش از 70 سال سابقه در امر بیمه و تامین اجتماعی دارد و باید گفت با توجه به مراحل تاریخی سازمان های بیمه ای که همواره و با مرور زمان به سمت سرازیری می روند، توانسته دو نسل 30 ساله بازنشستگی را پشت سر بگذارد و هنوز روی پای خود بایستد و از جایی کمک دریافت نکند. پایداری صندوق پس از دو نسل هجوم بازنشستگی به همراه بازنشستگی های پیش از موعد یکی از موفقیت ها و دستاورد های سازمان تامین اجتماعی است. در حال حاضر بسیاری از صندوق های موجود در کشور با سررسید اولین گروه ها برای بازنشستگی ناتوان شده و با بحران مواجه شده اند. ساختار سازی بیمه ای و نهادینه شدن برخی باورها و ایجاد تشکیلات مناسب در این زمینه نیز یکی از شاخص های موفقیت سازمان تامین اجتماعی در طول سال های متمادی بوده است که نباید به سادگی از کنار آن گذشت.
3- دولت و مجلس شورای اسلامی همواره سازمان تامین اجتماعی و قانون تامین اجتماعی را مبنا و معیار اقدامات و تصمیمات خود در حوزه تامین اجتماعی قرار داده اند، به طوری که در مقاطعی کلیه سازمان ها بیمه ای را تحت مدیریت سازمان تامین اجتماعی قرار دادند.
4-قواعد و مقررات آمره برای تامین اجتماعی اگرچه موجب جلوگیری از رقابت در این زمینه می شود ولی از جهت وجود تضمین در گروه های تحت پوشش و استمرار پرداخت حق بیمه در آنها، به پایداری سازمان تامین اجتماعی مربوطه کمک شایانی می کند. تامین اجتماعی برای کلیه مشمولین قانون کار و اقشار مولد جامعه اجباری است و این امر موجب می شود، خدمات تامین اجتماعی برای پاسخگویی به نیازهای این افراد که بخش عظیمی از جمعیت کشور را تشکیل می دهند، بدون وقفه ادامه یابد.
5-حمایت های دولتی و نظام مالی کشور از تامین اجتماعی پایه در کشور یکی دیگر از نکات مهم و اصلی در اصل تداوم نظام بیمه ای و عدم فروپاشی آن است. در این زمینه کمک بخش عمومی و دولت به نظام تامین اجتماعی با پرداخت بخشی از حق بیمه ها طبق ماده 28 قانون تامین اجتماعی تداوم و پایداری صندوق تامین اجتماعی در کشور را تضمین می کند.
6-خدمات متنوع و گسترده یکی از عناصر ماندگاری یک سازمان خدمت دهنده محسوب می شود، چرا که این خاصیت موجب می شود سازمان مربوطه بخاطر تامین بخشی از نیاز های جامعه، در نظام اداری و اجتماعی کشور ماندگاری بیشتر داشته و در واقع تثبیت شده و نهادینه گردد. خوشبختانه خدمات سازمان تامین اجتماعی در کلیه اقشار اعم از کارفرمایان، کارگران، نیروهای مولد و حتی مشاغل آزاد و .. و در کلیه مناطق دور و نزدیک کشور وجود دارد و خدمات متنوع بیمه ای و درمانی ارائه می دهد و حاکمیت فرهنگ بیمه و تامین اجتماعی در طی سال های متمادی یکی از دستاورد های مهم در موضوع رفاه اجتماعی در کشور است. این که مردم به این باور برسند که تامین اجتماعی برای هر شخص و خانواده ضروری است گامی بلند به پیش است که بدنبال سختی ها و مرارتهای زیادی بدست آمده است.
با مشکلات چه کنیم؟
بیان مطالب فوق به هیچ وجه به این معنا نیست که در سازمان تامین اجتماعی هیچ نقصی وجود ندارد، متاسفانه مشکلات و سوء عمل در این سازمان کم نیست. بلکه با توجه به شرایط اقتصادی و مالی کشور، دقت عمل در عملکرد سازمان مذکور موضوعی ضروری است. باید متولیان امور در نظر داشته باشند که این سازمان در آینده با چالش های جدیدی مواجه خواهد شد که نیازمند درایت بیشتری است، برون رفت از این بحران ها با روش های سنتی و کهنه قبل امکان پذیر نیست و این پوست اندازی هر چه زودتر باید شروع شود. در برخی از سیاست ها باید تجدید نظر شود و برخی دیگر نیاز به تقویت دارد. یکی از دلایل موفقیت نسبی سازمان تامین اجتماعی در گذشته وجود شرکای اجتماعی و اصل سه جانبه گرایی در تصمیم سازی و مدیریت در سازمان مذکور است. این مهم باعث می شود عملکرد سازمان تحت نظارت و کنترل گروه های مختلف قرار گرفته و به نسبت جریان سالمتری در سازمان شکل بگیرد. برای سلامت و ارتقای سطح عملکرد سازمان باید تلاش بیشتری صورت بگیرد و شرکای اجتماعی سازمان در این زمینه نقش بسیار حساس و مهمی بر دوش داشته و می توانند همراه و کمک سازمان باشند.
نکته دوم توجه و عنایت بیشتر به خدمات الکترونیک است. آینده سازمان های خدمت رسان به ارائه خدمات الکترونیک گره خورده است. تعلل در این امر اصلا جایز نیست و باید کم کاری ها در این زمینه در اسرع وقت جبران شود.
