کارشناس سازمان تامین اجتماعی
تأمین ۲۴/ پرداخت انواع مستمری به خصوص مستمری بازنشستگی یکی از اصلی ترین کارکردهای نظام های بیمه اجتماعی به شمار میرود و میتوان گفت، اصلی ترین انگیزه افراد جامعه برای عضویت در این طرحها و پرداخت حق بیمه امکان استفاده از انواع مستمری است که به منظور جبران کاهش یا قطع درآمدهای آنان در نتیجه وقایعی نظیر از کارافتادگی، سالمندی یا فوت سرپرست خانوار ارائه میشود. البته با گذشت زمان و سیر طبیعی افزایش تعداد مستمری بگیران و بازنشستگان، این کارکرد اهمیت بیشتری می یابد و به طور متناسب هزینههای پرداخت مستمری و مزایا نیز با توجه به روند تجمعی تعداد مستمریبگیران به طور تصاعدی افزایش مییابد.
سازمان تامین اجتماعی به عنوان یک نظام بیمه اجتماعی که کلیه خدمات پیش بینی شده در مقاوله نامههای بین المللی را ارائه می کند، از این قاعده مستثنی نیست و گذشت بیش از ۵۰ سال از تاسیس آن به شکل کنونی و علاوه بر آن تصویب قوانین و مقرراتی از جمله انواع بازنشستگی های پیش از موعد، اجرای قانون بازنشستگی در مشاغل سخت و زیان آور، تسهیل شرایط استفاده از انواع مستمریها، به ویژه مستمری بازماندگان و همچنین پرداخت انواع کمک هزینههای جنبی موجب سرعت گرفتن رشد تعداد مستمری بگیران و بالطبع هزینه مستمریها شده است.
در سال گذشته، حجم مصارف تعهدات قانونی سازمان حدود ۳۶۴ هزار میلیارد ریال بود و براساس بودجه مصوب سالانه سازمان پیش بینی میشود در صورت تداوم وضعیت فعلی و عدم تغییر قوانین و مقررات، در سال ۱۳۹۵ با بیش از ۲۲ درصد افزایش به ۴۲۴ هزار میلیارد ریال بالغ شد که این به معنای تامین وجه و توزیع ماهانه حدود ۰۰۰، ۰۰۰، ۰۰۰، ۰۰۰، ۳۵ ریال بین حدود ۰۰۰، ۰۰۰، ۳ نفر مستمری بگیر است.
این اعداد نشان دهنده حجم کار و وسعت فعالیت هایی است که باید همه ماهه برای تامین اعتبار و توزیع و پرداخت به موقع مستمریها در اقصی نقاط کشور صورت گیرد که بیاغراق میتوان گفت در سطح صندوق های بیمهای و حمایتی کشور از حیث تنوع و گستردگی نظیر و مشابه نداشته و در نوع خود صرفاً با برخی طرحهای ملی قابل مقایسه است. ضمن آنکه برخلاف طرح های ملی که با تکیه بر بودجه عمومی کشور اجرا می شوند، پرداخت این حجم از مبالغ مستقل از درآمدهای عمومی کشور و صرفاً از محل منابع درآمدی پیش بینی شده در قانون تامین اجتماعی که عمده آنها مبالغ حق بیمههای پرداختی توسط بیمه شدگان و کارفرمایان است صورت میگیرد.
از طرف دیگر، باید توجه داشت منابع درآمدی سازمان تامین اجتماعی که عمدتاً شامل حق بیمههای پرداختی و سود سرمایه گذاریها است، به شدت متاثر از وضعیت نه چندان مناسب اقتصادکلان و متغیرهای جمعیتی کشور است و در وضعیت فعلی تحصیل منابع جدید درآمدی به آسانی میسر نیست، از این رو، پرداخت مستمریها صرفاً با تکیه بر منابع درآمدی موجود صورت گرفته و همین امر اهمیت موضوع مدیریت مصارف سازمان را مضاعف میکند.
از آنجا که مدیریت بهینه مصارف سازمان تامین اجتماعی از جمله پرداخت های مستمری، نیازمند در اختیار داشتن تمهیدات لازم به منظور جلوگیری از اشتباهات و سوء استفادههای احتمالی، تعامل مناسب با مبادی پرداخت، برنامه ریزی برای در اختیار داشتن نقدینگی لازم در زمان های مناسب و... است و فرآیندهای قدیمی پرداخت مستمری کارآیی لازم را درخصوص موارد مذکور ندارند، اتخاذ راهکارهای اصلاحی بخصوص در زمینه روش های پرداخت مستمری از دهه هشتاد هجری شمسی به بعد ضروری به نظر میرسید، اما به دلایل مختلف از جمله تغییرات مدیریتی پی در پی و عدم پشتیبانی مدیریت عالی از این اصلاحات، عدم آمادگی بانکها برای همگامی با اجرای اصلاحات و عدم کفایت زیرساخت های مکانیزه این مهم تا سال گذشته به تاخیر افتاده بود.
خوشبختانه با درک اهمیت موضوع و حمایت همه جانبه مدیرعامل محترم سازمان، از سال ۱۳۹۴ اصلاحات مورد نیاز در قالب طرح متمرکز کردن پرداخت مستمریها و اجرای آزمایشی شش ماهه آن در سطح برخی شعب تامین اجتماعی، به عمل آمد و طرح یاد شده از ابتدای سالجاری طی سه مرحله به سایر شعب تامین اجتماعی کشور تعمیم داده شده و در نهایت در تیرماه سالجاری به صورت سراسری اجرایی شد. در این طرح با ایجاد پایگاه اطلاعاتی متمرکز اطلاعات مستمری بگیران سراسر کشور، همه ماهه لیست مستمری به صورت متمرکز تهیه شده و در تعامل با بانک های طرف قرارداد، به صورت همزمان به حساب های بانکی کلیه مستمری بگیران واریز میشود.
شایان ذکر است تا قبل از اجرای طرح مذکور، عملیات تهیه لیست مستمری ماهانه و پرداخت مستمریها توسط شعب تامین اجتماعی صورت میگرفت که از جمله ایرادات اصلی آن میتوان به عدم هماهنگی عملکرد شعب در زمینه پرداخت مستمریها و همچنین رسوب نقدینگی درسطح ادارات کل استانها و شعب اشاره نمود حال آنکه در طرح جدید این ایرادات برطرف شدهاند.
البته اجرای این طرح محاسن دیگری از جمله سرعت در خدمات رسانی به مستمری بگیران و جلوگیری از وقوع بخش عمدهای از مشکلات اجرایی در خصوص پرداختها، پرهیز از تفسیرهای مختلف و سرعت بخشیدن به اعمال تغییرات قانونی و مقررات، تعامل مناسب با مبادی پرداخت و انتخابهای گستردهتر در این زمینه، اجرای دقیق قوانین و مقررات و جلوگیری از بروز اشتباهات و سوء استفادههای احتمالی در پرداختها، فراهم سازی امکان بودجه ریزی دقیق و نزدیک به واقع و کاهش حجم کاری واحدهای اجرایی و در نتیجه بهبود کیفیت ارائه خدمات را به دنبال خواهد داشت.
بدیهی است اجرای این طرح گامی در راستای اصلاح فرآیندها و بهبود وضعیت خدمت رسانی به مخاطبین به شمار میرود که انشاالله در آینده نزدیک با راه اندازی پرونده الکترونیک مستمری بگیران و پیاده سازی طرح اخذ درخواست الکترونیک برقراری انواع مستمری تکمیل خواهد شد.
