تامین ۲۴
پایگاه خبری رفاه و تأمین اجتماعی
به گزارش تأمین 24، تأمین اجتماعی در ماههای اخیر با اتکا به ظرفیت تفاهمنامهها، گروههای تازهای را زیر چتر بیمهای خود آورده است. بر اساس تفاهمنامه با وزارت ورزش و جوانان و صندوق حمایت از قهرمانان و پیشکسوتان، ورزشکاران، مربیان، داوران و سایر فعالان حوزه ورزش میتوانند در قالب بیمه اجباری یا خویشفرما زیر پوشش قرار گیرند.
در گام نخست، حدود 3 هزار مدالآور المپیک، پارالمپیک، بازیهای آسیایی و جهانی مشمول این طرح شدهاند. سازوکار مالی نیز به این شکل طراحی شده که ۲۳ درصد حق بیمه را صندوق حمایت از قهرمانان و ۴ درصد را خود ورزشکار پرداخت کند. این برنامههای راهبردی در قالب بیمههای توافقی برنامهریزی و هدفگذاری شده است.
در حوزه فرهنگ و هنر نیز تفاهمنامههایی با معاونت امور رسانهای وزارت ارشاد، صندوق اعتباری هنر و خانه سینما در جریان است تا اصحاب رسانه، سینماگران و فعالان حوزه فرهنگ نیز از پوشش بیمهای برخوردار شوند. این اقدامات در چارچوب «طرحهای بیستگانه تحولی» سازمان و با هدف تعمیم پوشش بیمهای ضمن مدیریت منابع انجام میشود.
شاید بتوان چنین اقدام اثربخشی در راستای توسعه پوشش بیمهای را مسیری درست دانست تا بخشی از مشکلات ناترازی منابع و مصارف حل شود و از سویی دیگر بر آمار بیمهپردازان این صندوق نیز افزوده شود. از طرفی دیگر تعهدات بیننسلی تأمین اجتماعی در سایه کاهش نسبت پشتیبانی به نتیجهای مطلوب برسد. حال میتوان توسعه پوشش بیمهای را هم فرصتی عدالتمحور برای حل چالش پایداری مالی تلقی کرد.
باری که از نسلی به نسل دیگر منتقل میشود
نکته کلیدی آن است که خدمات تأمین اجتماعی ماهیتی لحظهای ندارند. وقتی فردی امروز به عنوان بیمهشده جدید جذب میشود، سازمان متعهد میشود سالها بعد در قالب مستمری بازنشستگی، ازکارافتادگی یا بازماندگان به او یا خانوادهاش خدمت ارائه دهد. بیمههای اجتماعی، بیمه تجاری نیستند و دولتها در همه دنیا ضامن ایفای تعهدات صندوقهای بیمه اجتماعی به شمار میروند.
این تعهدات بیننسلی در شرایطی گسترش مییابد که سازمان تأمین اجتماعی با کاهش نسبت پشتیبانی مواجه است. نسبت پشتیبانی یعنی تعداد بیمهپردازان به ازای هر مستمریبگیر که در حال حاضر به عدد 3.3 رسیده است. اکنون حدود 15 میلیون بیمهشده اصلی در مقابل بیش از 5 میلیون مستمریبگیر قرار دارند.
ناترازی مالی
اگر تعداد بیمهشدگان جدید با سرعت کافی رشد نکند، حجم تعهدات بلندمدت که به دلیل افزایش تعداد مستمریبگیران و اجرای متناسبسازی حقوق با هدف رسیدن به ۹۰ درصد مستمری زمان برقراری رشد میکند، میتواند به ناترازی و ناپایداری مالی منجر شود. حال در چنین شرایطی اگر اصلاحات انجام نشود، دولت ناچار به تأمین منابع سازمان تأمین اجتماعی خواهد شد، اما این موضوع میتواند توازن مالی کشور را بر هم بزند و آثار تورمی برای مردم به همراه داشته باشد.
با این وجود، سازمان تأمین اجتماعی در پاسخ به این چالش، بر اصلاحات ۱۲گانه متمرکز شده که هدف آن رفع ناترازی منابع در میانمدت است. با این حال، منتقدان معتقدند که توسعه پوشش بیمهای برای مشاغل جدید و گروههای تازه، اگر با تأمین منابع پایدار همراه نباشد، میتواند فشار بر صندوق را تشدید کند.
پوشش بیمهای گستردهتر، با حساب وکتاب دقیقتر
توسعه پوشش بیمهای در سال ۱۴۰۴ تنها به گروههای سنتی محدود نماند. تفاهمنامهای با صندوق حمایت از قهرمانان و پیشکسوتان ورزش کشور در اجرای بند «پ» ماده ۷۸ قانون برنامه هفتم پیشرفت منعقد شد و ورزشکاران و قهرمانانی که فاقد رابطه پوشش بیمهای و رابطه مزدبگیری با کارگاههای مشمول قانون تأمین اجتماعی بودند، در زمره بیمهپردازان قرار گرفتند.
در سال ۱۴۰۵ نیز بیمه ورزشکاران و قهرمانان با هدف تعمیم پوشش بیمهای، افزایش تعداد بیمهشدگان و ایجاد رضایتمندی ادامه خواهد داشت. در حوزه فرهنگ و هنر نیز تفاهمنامهای میان سازمان تأمین اجتماعی و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برای تعمیم و گسترش پوشش بیمهای اهالی فرهنگ، هنر و سینما، از جمله اعضای خانه سینما، منعقد شد. اصلاح و ارتقای دستمزدهای مقطوع مشمول کسر حق بیمه و سایر موضوعات مرتبط نیز در این تفاهمنامه مورد توجه قرار گرفت. سال ۱۴۰۵ نیز قرار است بیمه اصحاب فرهنگ و هنر با هدف افزایش پوشش بیمهای و ارتقای دستمزد دنبال شود.
تعهدات بیمهای فقط لحظه پرداخت نیست
پرداخت ۹ هزار و ۵۴۷ هزار میلیارد ریال مستمری و مزایای جنبی، پرداخت ۶۵۲ هزار و ۳۸۶ میلیارد ریال متناسبسازی، ۲۱۳ هزار و ۵۲۲ میلیارد ریال حفظ قدرت خرید و ۴۰۰ هزار و ۲۸۷ میلیارد ریال عیدی، تنها یک سوی معادله است. سوی دیگر آن، پالایش بیش از یک میلیون و ۱۴۸ هزار مورد بیمه کارگران ساختمانی، بررسی ۳۳۹ هزار و ۴۲۹ مورد اشتغال قالیبافان و شاغلان صنایع دستی، قطع ۵۸ هزار و ۵۷۵ مقرری بیمه بیکاری به دلیل اشتغال مجدد، صرفهجویی بیش از ۱۰۴ هزار و ۶۹۷ میلیارد ریالی در صندوق بیمه بیکاری و کاهش منابع تعهدی سازمان به میزان ۶ هزار و ۸۸۱ میلیارد ریال از محل اجرای بند «خ» ماده ۲۸ است.
در سطح عملیاتی نیز ۵۰ هزار و ۱۶۲ مورد بازرسی حوادث ناشی از کار انجام شد و ۱۹۲ هزار و ۶۳ مورد بازرسی برای بررسی تأمین معاش و کفالت بیمهشدگان و مستمریبگیران صورت گرفت. همچنین ۴۵هزار و ۶۶۴ نفر برای تعیین میزان ازکارافتادگی به کمیسیونهای پزشکی معرفی شدند.
این اعداد نشان میدهند، تعهدات بیمهای فقط لحظه پرداخت نیست. از لحظهای کــه یک فرد وارد چرخه بیمه میشود تا زمانی که مستمری بازنشستگی یا بازماندگی او برقرار میشود، زنجیرهای از ثبت سابقه، وصول حق بیمه، کنترل اشتغال، بازرسی، احراز شرایط، تصمیمگیری و پرداخت در جریان است.
تعهدات بیمهای زمانی معنا پیدا میکنند که میان حمایت از انسان امروز و حفظ توان حمایت از انسان فردا تعادل برقرار شود. سازمان تأمین اجتماعی در سال ۱۴۰۴ از یک سو با حجم بزرگی از پرداختها و تعهدات روبهرو بود و از سوی دیگر، تلاش کرد بخشی از فرایندهای قدیمی را بازطراحی کند؛ از مستمری و بیمه بیکاری گرفته تا بازرسی دفاتر، سوابق بیمهای، کارگران ساختمانی و بیمهشدگان خاص.
شاید مهمترین ویژگی این مسیر آن باشد که «خدمت» دیگر فقط در شعبه و پشت میز تعریف نمیشود. یک پیامک سابقه، یک سامانه متمرکز، یک بازرسی هوشمند، یک استعلام برخط یا حتی قطع یک مقرری منغیرحق، هر کدام بخشی از همان زنجیرهای هستند که قرار است منابع سازمان را حفظ و دسترسی بیمهشده به حقوقش را دقیقتر کند.
در سال 1405 نیز چالش اصلی همچنان پابرجاست، منابع محدودند و تعهدات گسترده. بنابراین موفقیت سیاستهای بیمهای فقط با میزان پرداختها سنجیده نمیشود؛ کیفیت شناسایی مشمولان، جلوگیری از هدررفت منابع، واقعی شدن پوششها، کاهش بوروکراسی و مهمتر از همه، توان سازمان تأمین اجتماعی برای ایفای تعهدات در سالهای آینده نیز بخشی از کارنامه خواهد بود.
تأمین اجتماعی در نهایت نهادی است که باید میان گذشته، حال و آینده حرکت کند؛ زندگیهایی که امروز به مستمری و حمایت بیمهای وابستهاند و نسلی که هنوز سالها تا بازنشستگی آنها فاصله دارد. هنر این نظام بیمهای، اگر قرار باشد پایدار بماند، در همین نقطه تعیین میشود: اینکه حمایت امروز، هزینهای برای حذف حمایت فردا نباشد.
