تامین ۲۴
پایگاه خبری رفاه و تأمین اجتماعی
به گزارش تأمین 24، برآوردها حاکی از آن است که میانگین فرار بیمهای در ایران به حدود ۳۰ درصد رسیده و دستمزد اعلامی به سازمان تأمین اجتماعی به طور متوسط یکسوم کمتر از دستمزد واقعی است. حال در چنین شرایطی اعلام نکردن مزد واقعی خود به عنوان تهدیدی برای مستمری امروز بازنشستگان و فردای کارگران شاغل به شمار میرود.
به همین واسطه، شفافیت بیمهای، اعلام دستمزد واقعی و آگاه بودن کارگران از میزان مزد عادلانه و واقعی خود به عنوان ضرورتی اجتنابناپذیر است زیرا این مسأله علاوه بر تقویت صندوقهای بازنشستگی همچون تأمین اجتماعی، تحقق عدالت برای نیروی کار را نیز به دنبال دارد.
بسیاری از کارشناسان معتقدند که هر ریال مزد پنهان، یک گام به سوی ناترازی منابع و مصارف صندوقهای بازنشستگی و از طرفی دیگر کاهش حمایت از نیروی کار به شمار میرود. مشکلی که این روزها در صندوقهای بازنشستگی و سازمان تأمین اجتماعی به وفور دیده میشود و برخی از کارفرمایان ضمن فرار بیمهای، مزد واقعی همه کارگران تحت پوشش خود را به تأمین اجتماعی اعلام نمیکنند.
کلید پایداری صندوق و تضمین حقوق کارگران
شاید اگر کارگران از اعلام مزد واقعی در زمان فعالیت خود آگاه بودند و میدانستند که همین موضوع در دوران بازنشستگی نیز چه مزایایی برای آنها و حتی خانوادهشان دارند هیچگاه اجازه عدم اعلام مزد واقعی از سوی کارفرمایان را نمیدانند تا در زمان اشتغال با حقوق بالا باشند و در دوران بازنشستگی نیز با کمترین مستمری بازنشسته نمیشدند.
مزایای اعلام مزد واقعی برای سازمان تأمین اجتماعی از مهمترین موضوعاتی است که بسیار مطرح است زیرا اعلام دستمزد واقعی و وصول کامل حق بیمه بر مبنای آن، تأثیری شگرف بر پایداری مالی سازمان تأمین اجتماعی دارد، این موضوع علاوه بر تقویت پایداری صندوق و کاهش ناترازی مالی، درآمدهای پایدار و پیشبینیپذیر و کاهش فرار بیمهای و افزایش عدالت اجتماعی به ویژه در پرداختها را به دنبال دارد.
علیرضا حیدری، کارشناس حوزه بیمههای اجتماعی، معتقد است: بیشترین نفع اعلام دستمزد واقعی نصیب کارگران کارگاههای تحت پوشش تأمین اجتماعی میشود؛ هرچند آثار آن برای سازمان نیز چشمگیر است. افزایش پایدار درآمدها، کاهش کسریها، حرکت به سوی توازن مالی، ارتقای کیفیت خدمات و شفافتر شدن تصویر بازار کار، بخشی از این دستاوردها است.
حیدری در گفتوگو با تأمین 24، وصول کامل حقبیمه بر مبنای مزد واقعی، مهمترین ابزار تأمین منابع، کاهش اتکا به درآمدهای ناپایدار و تقویت پایداری بلندمدت تأمین اجتماعی به شمار میرود.
وی ادامه داد: افزایش سالانه دهها هزار میلیارد تومان حقبیمه ناشی از ثبت دستمزد واقعی، شکاف منابع و مصارف را کاهش داده و امکان برنامهریزی مطمئنتر برای نسلهای امروز و فردای بیمهشدگان را فراهم میکند. در سایه چنین درآمدهای تضمینشدهای است که سازمان میتواند خدمات درمانی، بازنشستگی و حمایتی را با کیفیت بهتر و پایداری بیشتر عرضه کند.
وصول حق بیمه بر مبنای مزد واقعی، مهمترین ابزار تأمین منابع پایدار و کاهش کسری صندوق است. با توجه به اینکه سازمان تأمین اجتماعی حدود ۷۰ درصد سهم نظام بازنشستگی کشور را در اختیار دارد و نسبت پشتیبانی یعنی تعداد بیمهپردازان به مستمریبگیران که در حال حاضر روند کاهشی را پیش گرفته است، ثبت دستمزد واقعی میتواند شکاف منابع و مصارف را کاهش دهد.
دسترسی به دادههای واقعی دستمزد، امکان تحلیل دقیقتر تحولات بازار کار و پیشبینی مالی واقعبینانه را برای سازمان تأمین اجتماعی فراهم میکند. افزایش سالانه دهها هزار میلیارد تومان حق بیمه ناشی از ثبت مزد واقعی، منابعی قابل توجه برای کاهش نیاز به تسهیلات بیرونی و تقویت استقلال مالی سازمان ایجاد خواهد کرد.
همچنین سازمان تأمین اجتماعی با اجرای آییننامه جدید برنامه هفتم توسعه و ایجاد لینک مشترک با اداره دارایی، امکان شناسایی مغایرت میان دستمزد اعلامی و واقعی را پیدا کرده است. در صورت کشف تخلف، سازمان مابهالتفاوت حق بیمه را محاسبه و وصول کرده و در سوابق بیمهای کارگر لحاظ میکند.
اعلام نکردن مزد واقعی؛ عاملی برای ناترازی مالی
بیتوجهی به اعلام مزد واقعی، یکی از عوامل اصلی ناترازی مالی سازمان تأمین اجتماعی است. کارشناسان تأکید دارند که این ناترازی در مواردی سازمان را به سمت دریافت تسهیلات اعتباری برای انجام تعهدات سوق داده و تعهدات مالی ناشی از آن تا سالها بر دوش صندوق باقی میماند. اصلاح این رویه، به تنهایی میتواند بخش مهمی از ناترازی را جبران کند.
کارشناس حوزه کسبوکار گفت: دسترسی به دادههای واقعی دستمزد نیز امکان تحلیل دقیقتر تحولات بازار کار، طراحی سیاستهای اثربخش و پیشبینی مالی واقعبینانه را فراهم میآورد.
حیدری همچنین با اشاره به اثر نوسانات اقتصادی و تورم بر پایداری صندوقها، تأکید کرد که تنها تکیه بر محاسبات دقیق بیمهای و انضباط در وصول حقبیمه واقعی است که میتواند در برابر این نوسانات، تعادل منابع و استمرار مأموریت حمایتی نهادهای بیمهگر را تضمین کند.
وی معتقد است، بیتوجهی به اعلام مزد واقعی زمینه ناترازی منابع را فراهم میکند؛ ناترازی که در مواردی سازمانهای بیمهای را به سمت دریافت تسهیلات اعتباری برای انجام تعهدات سوق داده است. تعهدات مالی ناشی از این تسهیلات تا سالها بر دوش صندوقها میماند و پایداری مالی آنها را فرسوده میکند.
وی اضافه کرد: اصلاح ساده اما اساسی رویه اعلام مزد غیرواقعی، به تنهایی میتواند بخش مهمی از این ناترازی را جبران کند و منابعی قابل توجه برای تأمیناجتماعی فراهم آورد؛ منابعی که در عمل به کاهش نیاز به تسهیلات بیرونی و تقویت استقلال مالی سازمان منجر میشود. تدوین سیاستهای بلندمدت، تکیه بر محاسبات دقیق بیمهای و وصول بهموقع حقبیمه، شالوده تحقق پایداری در نهادهای بیمهگر بهویژه تأمین اجتماعی است؛ شالودهای که بدون آن تراز منابع و امکان ارائه خدمات پایدار، همواره در معرض تهدید قرار میگیرد.
وی افزود: در این میان محدودیت ابزارهای حقوقی و اجرایی سازمان برای وصول مطالبات حقبیمه از دولتها، سالبهسال به انباشت بدهیها انجامیده و بار مضاعفی بر دوش صندوق گذاشته است؛ باری که تنها با اصلاح رفتارها در سطح کارگاهها و حاکمیت، و پذیرش جدی بودن اعلام مزد واقعی، سبکتر خواهد شد.
شکاف بین دستمزد واقعی و مزد ثبت شده
فاصله میان مزد واقعی و مزد ثبت شده در فهرستهای بیمهای، فراتر از یک ناهماهنگی اداری، دریچهای به سوی آسیبپذیری گسترده نیروی کار است. برخی از این چالشها شامل کاهش مستمری بازنشستگی، کاهش حمایت در زمان بحران و تضییع حقوق قانونی میشود.
مستمری بازنشستگی بر اساس میانگین دو سال آخر دستمزد محاسبه میشود. کارگری که سالها مزد بالایی دریافت کرده اما تنها بخشی از آن در لیستهای بیمهای ثبت شده، در دوران بازنشستگی با مستمری ای مواجه میشود که تناسبی با واقعیت زندگی او ندارد.
مقرری بیکاری، غرامت دستمزد ایام بیماری و مستمری ازکارافتادگی همگی بر اساس مزد ثبت شده محاسبه میشوند. اعلام مزد غیرواقعی، این حمایتها را به شدت کاهش میدهد و بیمه شده را در شرایط سخت بدون پشتوانه کافی رها میکند. همچنین محاسبه سنوات، عیدی و سایر مزایای قانونی بر مبنای مزد ثبت شده انجام میشود و کماظهاری، مستقیماً به کاهش این حقوق منجر میشود.
کارشناس بیمههای اجتماعی گفت: فاصله میان مزد واقعی و مزدی که در فهرستهای بیمهای ثبت میشود، تنها یک ناهماهنگی اداری نیست؛ این شکاف در عمل دریچهای به سوی آسیبپذیری گسترده نیروی کار میگشاید و امنیت شغلی کارگران را در لایههای مختلف تحت تأثیر قرار میدهد. هنگامی که دریافتی واقعی کارگر در اسناد رسمی منعکس نمیشود، بسیاری از حقوق قانونی او نیز بر مبنای همان رقم تقلیلیافته محاسبه خواهد شد.
به گفته وی، چنین وضعیتی پیامدهایی مستقیم برای محاسبه سنوات، عیدی و سایر مزایای قانونی دارد و در مواردی حتی میتواند به ابزار فشار یا اخراج کارگران بدل شود. در واقع مزد اعلامنشده، بهتدریج به نوعی «مزد پنهان» تبدیل میشود که آثار آن نه در دوره اشتغال، بلکه در بزنگاههای حیاتی زندگی کارگر آشکار میگردد.
وی بیان کرد: محاسبه مستمری بازنشستگی در نظام تأمین اجتماعی بر پایه میانگین دو سال آخر دستمزد دریافتی انجام میشود؛ از اینرو هرگونه اعلام مزد غیرواقعی بهطور مستقیم سطح مستمری آینده را کاهش میدهد. همین قاعده درباره غرامت دستمزد ایام بیماری، مقرری بیکاری و مستمری ازکارافتادگی نیز صادق است.
مزایای اعلام مزد واقعی برای کارگران
همچنین برخی از مزایای اعلام مزد واقعی برای کارگران نیز شامل افزایش مستمری بازنشستگی و تأمین معیشت مناسب در دوران کهنسالی، دریافت مقرری بیکاری و غرامت بیماری متناسب با دریافتی واقعی، برخورداری از پوشش کامل بیمهای در زمان بروز حوادث و ازکارافتادگی و امکان پیگیری حقوق قانونی از طریق سامانههای غیرحضوری تأمین اجتماعی و گزارش مغایرتها میشود.
حیدری افزود: کارگری که سالها دستمزدی بالاتر دریافت کرده اما تنها بخشی از آن در لیستهای بیمهای ثبت شده، در زمان بازنشستگی یا بروز حادثه با مستمریای مواجه میشود که تناسبی با واقعیت زندگی او ندارد. شرایطی که بهویژه در صورت بروز معلولیت یا ازکارافتادگی، فرد را در وضعیتی دشوار و بدون پشتوانه مالی کافی قرار میدهد.
کارشناس حوزه بیمههای اجتماعی، در مقابل به مزایای اعلام مزد واقعی برای کارگران اشاره میکند و آن را عاملی تعیینکننده در تحکیم امنیت اقتصادی و حقوقی آنان میداند. افزایش مستمری بازنشستگی، برخورداری از پوشش درمانی گستردهتر و تثبیت حقوق قانونی، از مهمترین پیامدهای شفافیت در اعلام مزد به شمار میرود. مستمریهای بازنشستگی، ازکارافتادگی و بازماندگان بر اساس میانگین دستمزدهای دوره اشتغال محاسبه میشوند و ثبت دقیق مزد میتواند حقوق آینده کارگران را بهطور معناداری افزایش دهد.
سازمان تأمین اجتماعی با ارسال پیامکهای ماهانه به بیمهشدگان، امکان استعلام دستمزد ثبت شده را فراهم کرده است. کارگران میتوانند از طریق سامانه خدمات غیرحضوری به نشانی es.tamin.ir نسبت به ثبت اعتراض و اعلام دستمزد واقعی خود اقدام کنند.
اعلام دستمزد واقعی، ضرورتی اجتنابناپذیر برای پایداری سازمان تأمین اجتماعی و حق قانونی کارگران است. این اقدام، ضمن تقویت منابع مالی سازمان و کاهش ناترازی، تضمینکننده امنیت شغلی و معیشتی نیروی کار در دوران اشتغال و بازنشستگی محسوب میشود. کارفرمایان با پایبندی به این رسالت، نه تنها از جرایم قانونی معاف میشوند، بلکه در تحقق عدالت بیمهای و حفظ بزرگترین صندوق اجتماعی کشور نقشآفرینی میکنند. بیمهشدگان نیز باید با آگاهی از حقوق خود و پیگیری مستمر وضعیت بیمهای، از تضییع حقوق خود جلوگیری کنند.
