بخشی از مشکل کمبود نقدینگی صندوق تامین اجتماعی و سقوط بی‌سابقه‌ ضریب پشتیبانی این صندوق بیمه‌گر، به انباشت بدهی‌های معوق کارفرمایان بازمی‌گردد.

به گزارش تامین 24، بدهی‌های معوق کارفرمایان به تامین اجتماعی و مطالبات وصول نشده این صندوق از محل پرداختی‌های جامعه‌ کارفرمایی کشور را می‌توان در چند زیرفصل عمده، دسته‌بندی کرد: تخلفات بیمه‌ای کارفرمایان از جمله درج حقوق غیرواقعی در لیست‌های بیمه‌ کارگران و واریز حق بیمه‌ غیرواقعی، فرارهای بیمه‌ای انبوه و استنکاف از پرداخت حق بیمه برای کارگران به خصوص در کارگاه‌های کوچک و زیرپله‌ای و همچنین تاخیر در پرداخت حق بیمه کارگران بیمه‌شده.

در سال‌های اخیر با افزایش دستمزد کارگران و هزینه‌های سربار تولید، بر حجم مطالبات اسمی و واقعی تامین اجتماعی از کارفرمایان افزوده شده است؛ «مطالبات اسمی و یا مطالبات روی کاغذ» حق بیمه‌هایی‌ است که کارفرمایان بابت پرداخت آن‌ها به صندوق تامین اجتماعی بدهکار هستند، بدهی‌های قابل پرداخت روی کاغذ شامل حق بیمه‌ کارگران طرف قرارداد و جریمه‌های دیرکرد پرداخت حق بیمه.

اما مطالبات واقعی تامین اجتماعی از بخش خصوصی کشور، مربوط به تخلفات بیمه‌ای و فرارهای بیمه‌ای کارفرمایان است؛ تخلفات و فرارهایی که از چشمان تیزبین بازرسان بیمه دور می‌ماند و گاهی با همدستی اجباری خود کارگر اتفاق می‌افتند. کارگری که چندین ماه است سر کار آمده و مدتی‌ است دوره‌ آزمایشی کارش به پایان رسیده، از ترس بیکاری و اخراج و به دلیل معضل بی‌پولی و بحران معیشت، « به ناچار» در دفاع از کارفرما در حاشیه‌ تاریک کارگاه می‌ایستد و در مواجهه با بازرس بیمه، خود را «کارگر جدیدالورود» در ماه اول اشغال می‌نمایاند.

کارگری دیگری از روی جبر با کارفرما همراه می‌شود و توافق می‌کند که حقوق مبنای حق بیمه، قبل از دو سال آخر اشتغال (مبنای فعلی قانون برای محاسبه‌ مستمری بازنشستگی) غیرواقعی و کمتر از حقوق واقعی درج شود. حقوق کارگر ماهی ۴۰ میلیون تومان است اما در لیست بیمه فقط ۲۵ میلیون تومان نوشته می‌شود. کارگر می‌داند که با این عمل متخلفانه، هم امروز و هم آینده صندوق تامین اجتماعی، تنها دارایی جمعی طبقه‌ کارگر، به خطر می‌افتد اما چون دستش به جایی بند نیست و در فضای بی‌ثبات بازار کار ایران، عملاً نمی‌تواند روی حرف کارفرما حرف بزند، همدست تخلف کارفرمای سرمایه‌دار می‌شود و به ناچار صدایش درنمی‌آید!

مبلغ مطالبات تامین اجتماعی

حجم مطالبات اسمی تامین اجتماعی از کارفرمایان یا بدهی قابل پرداخت کارفرمایان، بسیار قابل توجه است؛ ۲۱ تیرماه سال جاری، «مصطفی سالاری» مدیرعامل وقت سازمان تامین اجتماعی در ارتباط با حجم مطالبات انباشته تامین اجتماعی از شرکای اجتماعی این صندوق گفت: «با توجه به به‌روزرسانی صورت گرفته، حداقل ۷۵۰ همت میزان مطالبات تأمین‌اجتماعی از دولت است. دولت چهاردهم در سه سال گذشته، تأدیه دیون سالانه متناسب با بدهی ایجاد شده را به سازمان تأمین‌اجتماعی پرداخت کرده است، در همین رابطه در بودجه سال‌جاری نیز مجموعاً ۲۷۷ هزار میلیارد تومان بابت تأدیه دیون دولت به تأمین‌اجتماعی لحاظ شده و این در مقایسه با سال‌های گذشته بی‌سابقه است. علاوه بر نهاد دولت کارفرمایان بخش خصوصی نیز حدود ۲۰۰ همت به این سازمان بدهی دارند.»

تا روزهای پایانی تیرماه امسال، بخش خصوصی در مجموع ۲۰۰ همت به تامین اجتماعی بدهکار بوده است و وقتی در نظر بگیریم که تامین اجتماعی در هر ماه، صرفا ۱۴۰ همت برای پرداخت حقوق حدود ۵.۲ میلیون بازنشسته و مستمری‌بگیر پرداخت می کند، متوجه می‌شویم که پرداخت بدهی‌های کارفرمایان به تامین اجتماعی، بسیار مهم است؛ این پرداخت موجب می‌شود که صندوق تامین اجتماعی یک ماه کامل با فراغ بال، تعهدات خود را در قبال بیمه‌شدگان به سرانجام برساند. درواقع حجم بدهی بخش خصوصی به تامین اجتماعی، بیش از مصارف حداکثری این صندوق در یک ماه است.

اما مطالبات واقعی تامین اجتماعی از بخش خصوصی چقدر است؟ هیچ کس رقم دقیق یا حتی تقریبی این بخش از مطالبات برحقِ بزرگ‌ترین صندوق بیمه‌ای کشور را نمی‌داند؛ رقم دقیق آن قابل احصا نیست.

به گفته «احسان سهرابی» فعال کارگری و عضو اسبق شورای عالی حفاظت فنی «تا زمانی‌که قراردادهای موقت بر بازار کار استیلا دارند و کل عرصه روابط کار کشور را تحت سیطره‌خود درآورده‌اند، تا وقتی که کارگران کشور از تشکل‌یابی مستقل محروم‌اند و دست‌شان همیشه و همواره زیر ساطور کارفرماست، تخلفات و فرارهای بیمه‌ای کارفرمایان با همدستیِ اجباری طبقه‌ی کارگر ادامه دارد؛ کارگری که می‌ترسد در زمان انقضای قرارداد سه‌ماهه‌اش تعدیل شود، طبیعی‌ است که به دنبال احقاق حقوق بیمه‌ای خود نباشد و حتی در زمان اضطرار معیشتی، از حق مسلم خود بر بیمه صرفنظر نماید».