جزئیات خروج صندوق های بازنشستگی از بنگاهداری و عرضه شرکت ها در بورس؛

خروج از بنگاهداری؛ از ابتدا تا امروز

با در نظر داشتن این نکته که ماده ۲۶ قانون برنامه پنجم توسعه بر ضرورت خروج صندوق‌های بازنشستگی از بنگاهداری تاکید دارد، این مهم بصورت ویژه شرکت های سرمایه گذاری سازمان تامین اجتماعی و صندوق بازنشستگی کشوری را شامل می شود.

 

احسان احمدی

 

تامین 24 /  مقوله خروج صندوق‌‌‌‌‌‌‌‌های بازنشستگی از بنگاهداری برای اولین بار در سال 1397 توسط رئیس‌جمهوری مطرح و مورد بررسی قرار گرفت. سپس این دستور توسط وزیر وقت تعاون، کار و رفاه اجتماعی (علی ربیعی) در دستور کار قرار گرفته و پس از آن با دریافت رای اعتماد شریعتمداری از مجلس و معرفی به عنوان وزیر جدید این وزارتخانه از طرف وی به نهادها ، موسسات و صندوق‌‌‌‌‌‌‌‌های زیرمجموعه این وزارتخانه به طور رسمی‌اعلام و اطلاع رسانی شد.

در این راستا و به صورت ویژه شرکت سرمایه‌گذاری سازمان تامین اجتماعی(شستا) که تعداد بالایی از شرکت ها و بنگاه‌ها را در زیرمجموعه خود دارد مورد توجه قرار گرفت و زمینه سازی برای خروج شستا از بنگاهداری و حرکت در مسیر بورسی شدن توسط مدیران این مجموعه آغاز شد.

شرکت سرمایه‌گذاری سازمان تأمین‌اجتماعی(شستا) در سال 1365 به منظور حفظ و ارتقاء ارزش ذخایر این سازمان با سرمایه اولیه 20 میلیارد ریال تاسیس و سالهای بعد در طی چند مرحله مبادرت به افزایش سرمایه داشت و البته در حال حاضر این مجموعه اقتصادی با بیش از 10.000 هزار میلیارد تومان دارایی، سود سالانه نزدیک به 3 هزار میلیارد تومان و سهامداری در بیش از 170شرکت بزرگ در واقع یکی از بزرگترین مجموعه‌‌‌‌‌‌‌‌های اقتصادی کشور متشکل از چند هلدینگ در زمینه فعالیت‌‌‌‌‌‌‌‌های تولیدی و خدماتی مختلف است.

 

اشکالات وارده بر نحوه  واگذاری بنگاه‌ها / اصلاح قانون در واگذاری ها و خروج از بنگاهداری

طی دهه‌های اخیر اکثر دولت‌ها، تعهدات قانونی خود را در قبال صندوق‌های بازنشستگی انجام نداده‌ و این موضوع سبب ساز انباشت بدهی‌های دولت به این صندوق‌ها شده است. یکی از راهکارهایی که برای پرداخت بدهی‌ها در طول این سالها استفاده شده، واگذاری شرکت‌ها به این صندوق‌ها در قالب رد دیون است و در این راستا آمارها نشان می‌دهد، طی دوره ۱۳۸۱ تا ۱۳۹۵ به طور متوسط  ۱۶ درصد از واگذاری بنگاه‌های اقتصادی از این محل بوده است. این روند سبب شد که صندوق‌های بازنشستگی، مالک بسیاری از بنگاه‌های اقتصادی شوند که البته به این نحوه واگذاری شرکت ها به عنوان بخشی از فرآیند خصوصی سازی در ایران، چند اشکال عمده وارد است.

مورد نخست اینکه نظارت بر نهادهای عمومی‌غیردولتی در مقایسه با بخش دولتی بسیار پایین‌تر است و این نهادها، از شفافیت مالی کافی برخوردار نیستند.

دوم اینکه واگذاری شرکت‌ها از طریق رد دیون عملا بنگاه‌های اقتصادی را در انحصار اشخاص حقیقی و حقوقی خاصی قرار داده و رقابت در اقتصاد را کاهش می‌دهد. از جمله اهداف خصوصی‌سازی که با این روش بدست نمی‌آید گسترش مالکیت در سطح عموم مردم، افزایش کارایی و رقابت در سطح اقتصاد ملی، تشویق مردم به پس انداز و سرمایه‌گذاری هستند . در ادامه این مسیر با توجه به کاستی‌ها و مشکلات واگذاری به روش رد دیون، دولت یازدهم با اصلاح قانون، این روش واگذاری را ممنوع کرد و از سال ۱۳۹۶ تا پایان شهریورماه ۱۳۹۸ هیچ شرکتی به این روش واگذار نشده است.

سوم، بنگاهداری صندوق‌های بازنشستگی، ضمن اینکه هزینه‌های اداری و عملیاتی آنها را به شدت افزایش می‌دهد، از تمرکز مدیریت بر اهداف اصلی نظام بازنشستگی نیز می‌کاهد.

در نهایت اینکه این صندوق‌ها به صورت ماهانه باید انواع هزینه‌های بازنشستگی و درمان را پرداخت کنند و به تبع آن در هر ماه نیاز به هزاران میلیارد تومان نقدینگی دارند. بنگاهداری، باتشدید مشکل نقدینگی ممکن است، پرداخت حقوق بازنشستگان را با مسائلی روبرو سازد. البته در خصوص سهامداری این صندوق‌ها نیز حتی سرمایه‌گذاری بالا در سهام نیز به دلیل ریسک و نوسان بالا به وسیله صندوق‌های بازنشستگی توصیه نمی‌شود.

 

مزایای واگذاری اصولی شرکت ها در بورس

چنانچه واگذاری شستا در بورس اوراق بهادار به صورت اصولی در دستور کار باشد، مزایایی را بهمراه خواهد داشت.

اول، با توجه به اینکه شرکت‌های بورسی ملزم به افشای دقیق و به موقع اطلاعات مالی هستند، عرضه شستا در بورس موجب افزایش شفافیت عملکرد و افزایش کارایی سرمایه‌گذاری خواهد شد.

دوم، در حال حاضر حجم زیادی از توان مدیریتی در صندوق‌های بازنشستگی به مدیریت شرکت‌ها و بنگاههای تحت تملک اختصاص دارد و  این ، هزینه‌های مالی هنگفتی را به صندوق‌ها تحمیل می‌کند. واگذاری این شرکت‌ها، هزینه‌های صندوق‌ها را کاهش داده و از توان مدیریتی مذکور در جهت تحقق اهداف اصلی تاسیس صندوق‌‌‌‌‌‌‌‌های بازنشستگی، استفاده خواهدکرد.

 سوم، اما با توجه به ارزش بالای شستا، چنانچه از کانال عرضه اولیه واگذار شود، می‌تواند انگیزه افراد برای مشارکت در بازار سرمایه را به شدت افزایش دهد و نقدینگی جدیدی را به بازار سرمایه وارد کند.

 

مطرح شدن واگذاری شستا 

برای اولین بار در اواخر سال گذشته بود که حسن روحانی، بطور واضح خروج از بنگاهداری را قالب صندوق‌‌‌‌‌‌‌‌های بازنشستگی با این جمله که  «شرکت‌های شستا باید واگذار شوند» مطرح کرد.

رئیس‌جمهور در مراسم رونمایی از سامانه‌های مربوط به شفافیت و مبارزه با فساد در جمع مدیران وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی با بیان اینکه تأکید صددرصدی من و مقام معظم رهبری بر واگذاری شستا است، گفت: سال 1398 «سال واگذاری بزرگ شرکت‌های شستا» است.

روحانی در بخش دیگری از سخنان خود در این نشست با اشاره به الزام دوری صندوق‌‌‌‌‌‌‌‌های بازنشستگی از فعالیت‌‌‌‌‌‌‌‌های اقتصادی، بر سهامداری تاکید داشت.

روحانی همچنین با تاکید بر اهمیت مدیریت غیردولتی به این نکته اشاره داشت که تدبیر بر این است که «شستا» در محدوده بین 20 تا 30 درصد سهامدار شرکت ها باشد.

 

عرضه سهام شرکت‌های بزرگ در بورس 

رئیس‌جمهوری در جریان تقدیم لایحه بودجه 1398 به مجلس در سال گذشته نیز به عرضه سهام شرکت‌‌‌‌‌‌‌‌های بزرگ و زیرمجموعه‌های شستا در بورس اشاره داشته و عنوان می‌کندکه سال ۹۸ «سال عرضه بزرگ بنگاه‌های اقتصادی به بازار سرمایه» خواهد بود .

 

سهم صندوق‌ها از تولید ناخالص ملی

علی ربیعی، وزیر کار سابق، در جلسه استیضاح خود در مجلس گفت که « اصلاح صندوق‌‌‌‌‌‌‌‌های بازنشستگی» از دوره حضور وی در این وزارتخانه کلید خورده و اضافه کرد، سهم صندوق‌ها از اقتصاد کشور حدود ۱.۴ درصد تولید ناخالص ملی است.

 

اطلاعات ۹۰درصد شرکتها در بورس

ربیعی در زمان تصدی خود در وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی با اشاره به اینکه اطلاعات ۹۰ درصد شرکت‌‌‌‌‌‌‌‌های زیرمجموعه شستا در بورس موجود است و این اطلاعات نیز در سامانه کدال سازمان بورس قابل دسترسی است، گفت؛ بهینه سازی سرمایه‌گذاری را شروع کرده و  باید با خروج از بنگاهداری، در بازار سرمایه حضور داشته باشیم.

در همین زمان، ربیعی در بازدید از شستا دستورات ۹ گانه ای را خطاب به مدیران هلدینگ‌‌‌‌‌‌‌‌های این نهاد اقتصادی اعلام کرد که در یکی از آنها کاهش تصدی‌گری بنگاه‌‌‌‌‌‌‌‌های شستا در راستای مصوبات جلسات ستاد هماهنگی اقتصادی دولت مطرح شده است.

 

ورود زیرمجموعه ها و شستا به بورس

محمد شریعتمداری، پس از کسب رای اعتماد از مجلس در آبان 1397 و به عنوان وزیرتعاون، کار و رفاه اجتماعی در ماه پایانی این سال با تاکید بر اهمیت صحبت‌‌‌‌‌‌‌‌های روحانی در ارتباط با خروج صندوق‌‌‌‌‌‌‌‌های بازنشستگی از بنگاهداری، بحث مورد نظر رئیس‌ جمهور از واگذاری شرکتهای شستا را رها کردن بنگاهداری توسط سازمان تامین اجتماعی دانسته و تاکید می‌کند که در همین راستا باید فعالیت‌های اقتصادی بنگاه داری را به پیدا کردن یک پرتفوی مناسب از سهام تبدیل کنیم.

وزیر تعاون همچنین در حاشیه جلسه مجمع عمومی‌شرکت سرمایه‌گذاری تامین‌اجتماعی(شستا) که آبان ماه امسال انجام شد، بر موضوع شفافیت شستا با حضور در بورس تاکید کرد:«با توجه به روند رو به رشد شرکت‌‌‌‌‌‌‌‌های شستا، درآمد و سود مجموعه آنها به شکل قابل ملاحظه‌ای افزایش یافته و روند کاهنده در مورد تعداد شرکت‌های زیان‌ده قابل ملاحظه است، به‌ نحوی‌ که تعداد شرکت‌های زیان‌ده در مجموعه شستا از 46 شرکت به 11 شرکت کاهش یافته است.»

 

اعلام 85 درصد دارایی‌‌‌‌‌‌‌‌های شستا در بورس 

مرتضی لطفی، مدیرعامل وقت شستا در سال گذشته با اعلام این خبر که حدود 85 درصد دارایی شرکت‌‌‌‌‌‌‌‌های شستا (۲۷۴ شرکت تحت پوشش) در حال حاضر در بورس است، می‌گوید؛ شستا پیشرو و نماد شفافیت و پاسخگویی است.

لطفی اشاره دارد که از مجموع ۲۷۴ شرکت تحت پوشش شستا  ۹۵ شرکت معادل ۳۵ درصد سودآوری دارد و حدود ۲۰ درصد از شرکت‌ها از سوی دولت رد دین شده است، همچنین ۱۱۶ واحد احداثی خود شستا و ۵۴ واحد خریداری شده از سوی شستا درحال فعالیت هستند.

مدیرعامل شستا همچنین در راستای زمینه سازی برای عرضه شرکت‌‌‌‌‌‌‌‌های شستا در بورس می‌گوید؛ در راستای شفافیت و پاسخگویی شرکت سرمایه‌گذاری تامین اجتماعی علاوه بر ارایه ۸۵ درصد دارایی‌های خود در بورس، اطلاعات ۱۰۶ شرکت غیربورسی را با تأیید بورس و برای آگاهی مردم و رویت عمومی‌در سامانه کدال منتشر کرده‌ایم و ترکیب اعضای هیات مدیره، سرمایه، سود و زیان، شرکت‌های تحت پوشش با رزومه، نحوه فروش املاک، دارایی‌ها، سبد سهام به تفکیک هلدینگ‌ها و شرکت‌های بورسی و غیربورسی، آیین‌نامه و احکام حقوقی مدیران و شرکت‌های قابل واگذاری نیز برای بررسی بیشتر ارائه شده است.

 

شاه‌بیت عرضه‌‌‌‌‌‌‌‌های بورسی سال 1398 

محمد رضوانی فر با انتصاب به عنوان مدیرعامل شستا از آذر ماه 1397 در پایان همان سال و بدنبال زمینه سازی برای بورسی شدن شرکت‌‌‌‌‌‌‌‌های سرمایه‌گذاری تامین اجتماعی، از تحولات بزرگ در شستا خبرداده و عنوان می‌کند که عرضه سهام 40 شرکت از شستا در بورس تا پایان سال آینده انجام خواهد شد و این عرضه ها شاه بیت عرضه‌‌‌‌‌‌‌‌های سال 1398 خواهد بود.

رضوانی فر با اشاره به دستور رئیس جمهور مبنی بر خروج دستگاه‌های دولتی،نهادها و سازمان‌های عمومی‌از بنگاه‌داری، اضافه می‌کند که در راستای جهت‌گیری خروج از بنگاه‌داری،تمرکز بر سهامداری در شرکت‌های بزرگ و سودرآور و عدم رقابت با بخش خصوصی،  شستا مجموعه‌ای ازاقدامات، نظیر عرضه اولیه سهام برخی شرکت‌ها در بورس، ادغام، واگذاری و انحلال شرکت‌های زیان‌ده را در دستورکار قرار داده است.

مدیرعامل شرکت سرمایه‌گذاری تامین اجتماعی در تاریخ مذکور نیز از طی مراحل اولیه 10 شرکت شستا برای ورود به بازار سرمایه و بورسی شدن خبر داده و می‌افزاید، با عرضه شرکت‌ها در بازار سرمایه (IPO) و انجام واگذاری‌ها منابع حاصله صرف سرمایه‌گذاری در شرکت‌های بزرگ با جهت‌گیری سهامداری و خروج از بنگاه‌داری خواهد شد.

وی همچنین در یکی از آخرین اظهارنظرهای در خصوص ساماندهی بنگاه‌‌‌‌‌‌‌‌های شستا و خروج از بنگاهداری، در آبان ماه سالجاری گفت: در راستای تکمیل فرآیند و پیگیری ویژه دستور رئیس‌جمهور برای واگذاری سهام شرکت‌های شستا، بورسی شدن ۲۷ شرکت و ۳ هلدینگ در حال انجام است و به تدریج در ماه‌های پیش رو و تا پایان سال، بورسی شدن شرکت‌‌‌‌‌‌‌‌های شستا نهایی خواهد شد.

وی همچنین درادامه این روند ابزار می‌دارد که  از ابتدای سال جاری و با اقدامات مدیریتی در شستا، هلدینگ سرمایه‌گذاری صدر تأمین به همراه شرکت‌های توزیع داروپخش، پخش هجرت، ژلاتین کپسول و رهاورد تأمین در بورس و فرابورس عرضه شدند و سهام آن‌ها با استقبال قابل توجه سهامداران عام مواجه شد.

مدیرعامل شستا در آخرین صحبت ها در راستای روند بورسی شدن شرکت‌‌‌‌‌‌‌‌های شستا درتاریخ 23 آذرماه با اشاره به اینکه در تاریخ فوق، جلسه پذیرش شستا در سازمان بورس و اوراق بهادار تهران برگزار می‌شود، اضافه می‌کند که این امر نشان می‌دهد که این هلدینگ مهم اقتصادی کشور در یک‌سال اخیر تا چه حد از مطلوبیت و ظرفیت لازم برای حضور در بازار سرمایه برخوردار شده است.

وی همچنین در بخشی از سخنان خود در این ارتباط اذعان داشت: با توجه به تاکیدات ویژه ریاست جمهوری و پیگیری‌های وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی و البته همکاری مجدانه سازمان بورس و بورس تهران، به زودی بازار سرمایه شاهد عرضه سهام این مجموعه بزرگ اقتصادی خواهد بود.

به گفته وی، پس از جلسه پذیرش بدیهی است که می‌بایست درج نماد شرکت در بورس صورت پذیرفته، مجموعه‌ای از اقدامات تکمیلی بارگذاری و عملیات سپرده‌گذاری تکمیل شود و بدین صورت شستا آماده عرضه سهام می‌شود.

 

زمان و میزان عرضه سهام شستا در بورس

مدیرعامل شرکت بورس اوراق بهادار تهران نیز در تازه ترین اظهارنظر، در همین تاریخ  از عرضه سهام شستا در بورس تا پایان سال 1398 خبر داد و می‌گوید که در ۲۳ آذرماه پس از چندین ماه جلسه پذیرش شستا در محل سازمان بورس و اوراق بهادار تهران و با توجه به تاکیدات ویژه ریاست جمهوری و پیگیری‌های وزیر تعاون، به زودی بازار سرمایه شاهد عرضه سهام این مجموعه بزرگ اقتصادی خواهد بود و پس از پذیرش، وارد مراحل عملیاتی عرضه در بازار سهام می‌شویم.

علی صحرایی، مدیرعامل شرکت بورس اوراق بهادار تهران با تاکید بر اینکه هنوز زمان عرضه سهام شستا در بورس مشخص نیست، اظهار می‌دارد که هنوز مشخص نیست چند درصد سهام عرضه خواهد شد.

 

بهره مندی دو سویه ذینفعان در خروج از بنگاهداری صندوق‌ها و عرضه در بورس

«خروج از بنگاهداری» کلیدواژه فعالان اقتصادی موافق فاصله گرفتن صندوق‌‌‌‌‌‌‌‌های بازنشستگی از  بنگاه‌داری در طی دوسال گذشته بوده است که این طیف فکری با استناد به اینکه بصورت ذاتی وظایف تعریف شده و اثربخشی برای فعالیت این صندوق‌ها در حوزه بنگاهداری وجود ندارد و اصولاً در کشورهای توسعه یافته و نیز اکثریت کشورهای در حال توسعه نیز، این صندوق‌ها به امر بنگاهداری نمی‌پردازند موضوع خروج صندوق‌‌‌‌‌‌‌‌های بازنشستگی از بنگاهداری را مورد تاکید، پی گیری و بررسی و تحلیل قرارداده اند.

در کنار تاکید بر خروج صندوق‌‌‌‌‌‌‌‌های بازنشستگی از بنگاهداری، موضوع عرضه سهام شرکت‌‌‌‌‌‌‌‌های زیرمجموعه آنها در بورس با تحلیل‌‌‌‌‌‌‌‌های اقتصادی لازم، مطرح شده و در این مدت زمینه عرضه شرکت‌‌‌‌‌‌‌‌های شستا در بورس فراهم آمده است.

نکته مهمی‌که با خروج کامل صندوق‌‌‌‌‌‌‌‌های بازنشستگی از سهامداری مطرح می‌شود و در ارتباط مستقیم با منافع شرکای اجتماعی این صندوق‌ها است، موضوع کمیت و کیفیت سرمایه‌گذاری منابع حاصل از عرضه سهام این شرکت ها در بورس است که تمرکز  بر سهامداری در شرکت‌های بزرگ و سودرآور و عدم رقابت با بخش خصوصی قطعاً از مهم ترین فاکتورهای حفظ و گسترش منابع ذینفعان این صندوق‌ها و شرکت ها است.

با توجه به روند حرکتی صندوق‌‌‌‌‌‌‌‌های بازنشستگی و شرکت‌‌‌‌‌‌‌‌های سرمایه‌گذاری زیرمجموعه در راستای خروج از بنگاهداری و عرضه سهام این شرکت ها در بورس، جای امیدواری است که همانگونه که مطرح و پیگیری شده، تا پایان سال شاهد این اتفاق بسیار مهم هم در حوزه صندوقها و هم در حوزه بازار سرمایه باشیم، چراکه بی تردید عرضه سهام این شرکتها که بخش مهمی‌از اقتصاد تولید را در کشور بر عهده دارند، بازار سرمایه را با جهش مناسبی روبرو خواهد کرد که این، خود فرصتی است برای مخاطبان بازار سرمایه که البته افرادیکه به هر نحو با شرکت ها و یا صندوق‌‌‌‌‌‌‌‌های بازنشستگی در ارتباط هستند نیز می‌توانند از این فرصت طلایی و رشد بورس بهره مندی لازم را داشته باشند.

به عنوان کلام آخر باید به این نکته توجه داشت که شرکای اجتماعی و ذینفعان صندوق‌‌‌‌‌‌‌‌های بیمه ای بازنشستگی هم با حرکت درست اصلاح ساختار صندوق‌ها و خروج از بنگاهداری و حرکت به سمت بورسی شدن و نیز با استفاده لازم از سرمایه‌گذاری شخصثی در بورس با توجه به عرضه سهام این شرکت ها ، می‌توانند به صورت بالقوه از بهره مندی دوسویه را تجربه کنند.   

 


ارسال نظر

captcha