تقاطع بودجه و حمل ونقل شهری

یکی از نمادهای توسعه یافتگی در کشورها توسعه حمل و نقل عمومی است،موضوعی که اگرچه طی دهه های گذشته در سیاست گذاری ها و برنامه های توسعه ای ایران مورد تاکید قرار گرفته اما سهم این بخش از بودجه های سالانه همواره با برنامه ها مطابقت نداشته است.

تامین 24 /    احسان احمدی:

پیشینه تاریخی انتخاب روز ملی حمل و نقل در ایران  به آذر ماه سال ۱۳۶۲برمی گردد که در این روز تعداد کشتی‌های منتظر تخلیه در بندرهای ایران به حدود ۱۰۰ فروند رسیده و مشکلات زیادی را برای ترابری ایران به بار آورده‌ بود. در این سال با صدور فرمانی از سوی حضرت امام خمینی(ره) کامیون‌ها و تریلی‌های زیادی برای تخلیه بارها اعزام شدند که با این اتفاق مهم، مشکل تجمع کالاهای وارداتی و نوبت‌های طولانی تخلیه کشتی‌ها در بندرهای ایران برطرف شد.14 سال پس از صدور این فرمان، درتاریخ 26 آذر 1376 این واقعه،  مبنای مشخصی برای انتخاب روز حمل و نقل در کشور شد.

 جابجایی یا انتقال انسان، حیوان و یا کالا٬ از جایی به جای دیگر، ساده ترین و کاربردی ترین تعریف «حمل و نقل» است.

امروزه در جهان با توسعه و گسترش شهرنشینی و ملزومات مورد نیاز این سبک از زندگی، موضوع حمل و نقل که دست کم در 100 سال اخیر مورد توجه قرار گرفته بیش از پیش مهم شمرده می شود.

تجمع مردم در شهرهای کوچک و بزرگ در سراسر جهان، بر ضرورت تفکر و تدبیر در حوزه انتقال و جابجایی انسان و کالا افزود. به این ترتیب کشورها به دنبال طراحی ابزار و سیستم های حمل و نقل شهری رفتند و آنرا عملیاتی کردند. هرچه در این مسیر پیشرفت حاصل شد، مشکلات و مسائل متعددی هم در حوزه های مختلف اجتماعی، فرهنگی و سیاسی هم به موازات آن بروز کرد و سبب شد تا نیاز به سیستم های پیچیده حمل و نقل شهری بیش از پیش احساس شود.

 

سیستم های مختلف حمل و نقل در جهان

سامانه دوچرخه‌های اشتراکی، تاکسی، اتوبوس، تراموا، منوریل، مترو و سامانه هایی نظیر BRT و LRT در جهان امروز مسئولیت جابجایی افراد را در سطح شهرهای بزرگ و کوچک برعهده دارند و اهمیت وجودی این سیستم ها در جهان برکسی پوشیده نیست.

سیستم های حمل و نقل با توجه به شرایط کشورها و شهرها در توسعه متوازن  گسترده شده و بر حسب نوع وسیله حمل و نقل در شهرهای مختلف، متفاوت است.

حمل و نقل عمومی در شهرهای مختلف جهان مانند توکیو، مسکو، مکزیکوسیتی، پکن، شانگهای، لندن و نیویورک متفاوت است.هرچند مترو به عنوان سریع ترین و ایمن ترین وسیله حمل و نقل شهری شناخته شده اما امروز نیاز مبرم بهحمل ونقل سریع، سیستم های حمل و نقل دیگری مثل منوریل،تراموا برا مسافت های دور و نزدیک بیشترین کاربرد را دارد.

نمونه دیگر از حمل و نقل ارزان قیمتِ پاک، در شهرها سیستم دوچرخه های اشتراکی است که در کشوری مانند چین از بیشترین سابقه تاریخی این بخش برخوردار است و با بهره گیری از چندین میلیون دوچرخه، حمل و نقل پاک را در شهرهای مختلف راه اندازی و در دسترس عموم قرار داده است.

 

 اولین اتوبوس ها در ایران

معین التجار پس از انقلاب مشروطه اولین اتوبوس را به تهران آورد و با کرایه هر نفر ۳ شاهی مشغول به کار شد.پس از مدتی تقاضا برای استفاده از اتوبوس افزایش یافت .چند سال بعد، چندین اتوبوس توسط تجار مختلف وارد تهران شد و بخشی از حمل و نقل شهری را بر عهده گرفتند.

تاریخچه استفاده از اولین اتوبوس‌های حمل و نقل مونتاژ شده به سال ۱۲۹۰ هجری شمسی در تهران برمی‌گردد که البته در آن سال همچنان تعداد درشکه های فعال در سیستم حمل و نقل حدود ۵۰۰ دستگاه بود .با این حال حدود ۵درصد جابجایی مسافر توسط اتوبوس‌ها انجام می شد .

 

فعالیت 72 ساله تاکسی در ایران

اشرف‌الملوک، ملقب به فخرالدوله، نهمین دختر مظفرالدین شاه قاجار بنیانگذار سیستم تاکسیرانی در ایران است. وی با بهره‌گیری از ارثیه پدری و مدیریت خود، به یکی از ثروتمندترین زنان ایران تبدیل شد و اولین کسی بود که در ایران به فکر ترویج فرهنگ استفاده از تاکسی افتاد. او همچنین اولین تاکسی در ایران را در سال ۱۳۲۶ در تهران دایر کرد.

وی با خرید ۱۰۰ دستگاه تاکسی و سپردن آنها به ۱۰۰ شوفر به تاسیس سازمانی مستقل به نام تاکسیرانی تهران روی آورد.

 

دهه سوم فعالیت مترو در ایران

نخستین برنامه ریزی های مترو در ایران به سال 1350 بازمی‌گردد . پس از کش و قوس های فراوان در پایان روز شانزدهم اسفند ۱۳۷۷ نخستین خط متروی تهران یعنی خط ۵ که تهران را به کرج می‌رساند به بهره‌برداری رسید. از آن زمان تا امروز هر سال بخشی از متروی تهران کامل شده است.

متروی تهران و حومهدر حال حاضر 125 ایستگاه فعال دارد و از ابتدای بهره برداری تا پایان شهریور 1398 حدود 8 میلیارد و 882 میلیون و 366 هزار و 276 سفر با آن انجام شده است.

پس از تجربه موفق ایجاد مترو در تهران در شهرهای اصفهان، تبریز، مشهد و شیراز نیز مترو فعال شد.

 

حمل و نقل شهری در کشور

در شهرهای ایران در حال حاضر بسته به بزرگ و کوچک بودن، توپوگرافی، توسعه یافتگی و فرهنگی شهری، سیستم های حمل و نقل عمومی بکار گرفته شده اند .به عنوان مثال در پایتخت سیستم های مترو، اتوبوس، BRT، تاکسی، تاکسی های اینترنتی، تاکسی تلفنی، دوچرخه های اشتراکی و سیستم های موتوری جابجایی کالا حمل ونقل و جابجایی مسافر و کالا را برعهده دارند که البته سهم هریک متفاوت است.

بدون تردید یکی از نمادهای توسعه یافتگی در کشورها به موضوع حمل و نقل عمومی بر می گردد.با تایید توجه به این مهم و عملکرد آن طی دهه های گذشته، قطعاً اهمیت بیشتر از دریچه برنامه ریزی، آینده نگری و اختصاص بودجه به توسعه در این مسیر، حلقه گمشده سیستم حمل و نقل شهری در ایران است.

 

لایحه حمایتی بودجه در راستای توسعه حمل و نقل شهری

نگاهی به لایحه بودجه 1399 و 1400 این پیام را منتقل می کند که دولت در راستای حمایت از طرح های گسترش مترو و کاهش آلودگی هوا گام های مثبتی را برداشته است.در بنده «د» تبصره 3 لایحه بودجه سال آینده آمده است:« دولت مجاز است در صورت تأمین پانزده درصد سهم دستگاه توسط شهرداری‌ها و دستگاه‌های ذیربط و تعهد به بازپرداخت اصل و سود توسط همان دستگاه، حداقل دو میلیارد  (٢.٠٠٠.٠٠٠.٠٠٠) دلار از تسهیلات مالی خارجی در سقف سهمیه بند «الف» این تبصره را در جهت ساخت و بهره برداری از خطوط قطار شهری و طرح های کاهش آلودگی هوا اختصاص دهد. همچنین در صورت تصویب مجلس دولت موظف است با رعایت ماده ( ٥) قانون حمایت از سامانه های حمل و نقل ریلی شهری و حومه نسبت به تضمین اصل و سود این تسهیلات اقدام کند.»

 

حمایت های مالی طرح های توسعه حمل و نقل

براساس بند«ب» تبصره 4  لایحه بودجه همچنین پیبه موضوع اختیار بانک ها در راستای اعطای تسهیلات ارزی-ریالی به سرمایه‌گذاران بخش های خصوصی، تعاونی و شهرداری‌ها در خصوص اجرای طرح های گسترش حمل و نقل درون و برون شهری اشاره شده است که در صورت تصویب مجلس تا حدودی مشکل تامین سرمایه در ابن بخش را مرتفع می شود.

براساس پیشنهاد دولت، در بند «د» تبصره 5 لایحه بودجه نیز موضوع اختصاص حداقل 50 درصد از سقف اوراق موضوع این بند که مبلغ آن حدود 50 هزار میلیارد ریال را شامل می شود به طرح های قطار شهری و در مجموع حمل و نقل شهری مطرح شده است.

در خصوص مصارف هدفمندی یارانه ها نیز بخشی از عدد 55 هزار و 250 میلیارد ریال اختصاص یافته به موضوع حق بیمه سهم دولت اقشار خاص از جمله رانندگان درون و برون شهری معطوف شده که به نوعی در راستای توسعه بیمه اجتماعی در این بخش است.

به گفته کارشناسان این پیشنهادهای اثربخش در لایحه بودجه 1399 در راستای حمایت از توسعه حمل ونقل درون وبرون شهری، خوب اما همچنان ناکافی است .درصورتی این امر می تواند منجر به نتیجه مطلوب شود که استمرار این رویه در سالهای آتی شاید در بلند مدت فاصله ایجاد شده در توسعه این بخش مهم از خدمات اجتماعی و شهری جامعه ایرانی را موجب شود.

 

 

 

 


ارسال نظر

captcha