یادداشتی از محسن ریاضی

پیام‌های یک سند ملی برای تامین‌اجتماعی

تامین 24 / یکی از مهم‌ترین حوزه‌هایی که در سند ملی کار شایسته به آن پرداخته شده، اشتغال‌زایی است. در حوزه اشتغال همان طور که بارها اقتصاددانان گفته‌اند، می‌دانیم معضلات اصلی از کجا نشات می‌گیرند، اما مسئله مهمتر این است که برخ سیاست‌گذاری‌ها و برنامه‌‌ریزی‌ها عملیاتی نمی‌شوند و ضمانت اجرای مشخصی نیز ندارند. در نگاه اول، به نظر می‌رسد، بسته سیاست‌گذاری‌های اشتغال در حوزه بازار کار، ضمانت اجرای مشخصی ندارد. اینکه سند ملی کار شایسته که سابقه‌اش به برنامه چهارم توسعه می‌رسد، می‌تواند چالش ضمانت اجرا را به‌صورت درست و اصولی حل کند، همچنان در ابهام است. بحث اشتغال‌زایی با فرض اینکه سیاست‌ها عملیاتی شوند، برای سازمان تامین‌اجتماعی بسیار حیاتی است. طبیعی است هرچه وضع اشتغال بهتر باشد، به‌معنای شاغلان بیشتر است و بخشی از این شاغلان نیز به‌طور خودکار زیر پوشش تامین‌اجتماعی درمی‌آیند و مسلما منابع درآمدی را افزایش می‌دهند و به حل بحران تعادل مالی در این سازمان کمک می‌کنند. این مهم‌ترین پیام سند ملی کار شایسته برای تامین‌اجتماعی است.

با این حال نکات دیگری نیز در این سند به‌چشم می‌خورد که توجه به آن‌ها الزامی است. برای نمونه، در این سند درباره اشتغال مولد و دائمی و برخورداری از امنیت شغلی صحبت شده است. به این معنا که تدوین‌کنندگان قانون، به اشتغال پایدار تاکید دارند که برای سازمان تامین‌اجتماعی بسیار کلیدی است. همان طور که واقفیم بسیاری از مشاغلی که در سال‌های اخیر در قالب سیاست‌های مختلف ایجاد شده‌اند فاقد ویژگی پایداری و درواقع موقت بوده‌اند، وبعد از مدتی از بین رفته‌اند. برای نمونه در بحث قانون‌ نوسازی صنایع، بررسی‌ها نشان می‌دهد، میزان ماندگاری افراد در مشاغلی که موضوع این قانون بوده‌اند، به‌طور متوسط شش ماه بوده که قابل‌ مقایسه با بار مالی سنگینی که بر تامین‌اجتماعی بابت بازنشستگی پیش از موعد افراد تحمیل شد، نیست. به همین دلیل تاکید سند ملی کار شایسته بر مولد و پایدار بودن مشاغل و امنیت شغلی به‌ویژه بیمه بیکاری برای سازمان تامین‌اجتماعی حائز اهمیت است. یعنی اگر سیاست‌های اجرایی که در سند آمده، عملیاتی و مشاغل پایدار ایجاد شوند و امنیت شغلی نیز در کانون توجه باشد، ورودی‌ها به صندوق بیمه بیکاری کاهش می‌یابد و در نتیجه کسری این صندوق نیز جبران می‌شود.

از دیگر نکات مثبت سند ملی کار شایسته، تاکید بر مکفی بودن درآمد شاغلان است که برای سازمان تامین‌اجتماعی نیز سودمند است. طبق قانون، حق‌بیمه‌های پرداختی به سازمان تامین‌اجتماعی معادل 30درصد حقوق و دستمزد افراد است که به‌طور طبیعی هرچه درآمد افراد بیشتر باشد، درآمدهای بیمه‌ای نیز افزایش می‌یابد. در واقع ویژگی مکفی بودن درآمدها که در این سند به آن اشاره شده، تاثیر مثبتی بر تامین‌اجتماعی می‌گذارد. موضوع قابل‌تامل دیگر، برخورداری از حمایت‌های اجتماعی است که بخشی از آن در حیطه وظایف صندوق‌های بازنشستگی و در سند نیز بر آن تاکید شده است. در همین حال، سند بر ایمنی محیط کار نیز انگشت گذاشته و به کارفرمایان توصیه کرده که ایمنی نیروی کار را جدی‌تر بگیرند. ما بر این باوریم که این موضوع برای سازمان تامین‌اجتماعی که خدمات و مزایای مشخصی طبق قانون به افراد حادثه‌دیده در محیط‌های شغلی اعطا می‌کند، مهم است. روشن است که هرچه حوادث ناشی از کار کمتر باشد، یعنی پرداخت‌های بیمه‌ای به افراد حادثه‌دیده کمتر خواهد شد و از آن سو نیز جریان پرداخت حق‌بیمه‌ها به تامین‌اجتماعی نیز قطع نخواهد شد. آزادی تشکل‌های صنفی و شکل‌گیری گفت‌و‌گوی اجتماعی میان کارگران و کارفرمایان نیز از احکامی بجا و اصولی است که در سند ملی کار شایسته بر آن تاکید شده است.

این موضوع نیز به‌طور غیرمستقیم بر سازمان تامین‌اجتماعی اثر می‌گذارد. چراکه اگر براساس احکام سند، گفت‌و‌گوهای کارگری در محیط‌‌های کسب‌وکار و کارگاه‌ها تقویت شود، اتحادیه‌های کارگری قوی‌تر خواهیم داشت که در میان‌مدت و بلندمدت کمک می‌کند سه‌جانبه‌گرایی در صندوق‌های بازنشستگی جدی‌تر گرفته شود که در این صورت می‌توان به کم شدن اثر و مداخله دولت به‌ویژه در سازمان تامین‌اجتماعی و دست‌اندازی به منابع آن امیدوار بود.

در همین حال، گسترش بیمه‌های اجتماعی نیز یکی از راه‌های توسعه اشتغال در سند ملی کار شایسته بیان شده که به‌طور مستقیم به سازمان تامین‌اجتماعی نیز مرتبط است. این همان سیاست همیشگی سازمان تامین‌اجتماعی است که همواره نیز کارشناسان رفاهی در پی آن بوده‌اند. این بدان معناست که از این به بعد می‌توان از ظرفیت‌های صندوق استفاده کرد و افراد و گروه‌های بیشتری را به زیر پوشش کشاند. در این میان نکته ظریف این است که در سیاست گسترش بیمه، مسائل بیمه‌ای نیز لحاظ شود و این طور نباشد که مثل ادوار گذشته، دولت در قبال تعهد خود به پرداخت حق‌بیمه‌ گروه‌های جدید وفادارانه رفتار نکند. موضوع اصلاح قانون بیمه بیکاری نیز از موارد دیگری است که در سند ملی کار شایسته آمده و به‌نظر می‌رسد در عین حال که نوعی فرصت است، تهدید هم به‌شمار می‌رود. یعنی اگر قرار باشد روند پرداخت مزایای بیمه بیکاری به گروه‌های مختلف به شکل کنونی آن استمرار یابد، تهدیدی بزرگ خواهد بود، اما چنانچه طبق احکام سند، قانون اصلاح شود، شاید این فرصت به‌دست آید که بتوان وصول مطالبات صندوق را از دولت پیگیری کرد. از طرف دیگر، در این سند تاکید شده که اشتغال مجدد برای افراد بیکار شده پیگیری شود. در تحلیل کلی باید گفت مهم‌ترین کارویژه‌ مثبت سند ملی کار شایسته این است که سازمان تامین‌اجتماعی را قادر می‌کند سیاست‌ها و برنامه‌هایی را تدوین و اجرایی کند که سال‌ها در پی دستیابی به آن‌ها بوده و این فرصت مهمی برای استفاده اصولی از فرصت‌هاست.

 

نویسنده: محسن ریاضی؛ کارشناس تامین اجتماعی

منبع: آتیه نو

 


ارسال نظر

captcha