زنگ خطر برای زبان فارسی

در روزهای گذشته بحث ادبیات فارسی و شیوه نامساعد استعمال آن در فضای حقیقی و مجازی به واسطه تاکیدات مقام معظم رهبری به موضوعی برجسته بدل گشته است.

تامین 24 / زنده و پویا بودن یک زبان در گرو پیوند آن با سایر زبان‌ها، ابداع و اضافه شدن واژگان جدید و به موازات تغییرات و محوریت آن در مبادلات علمی و دانشگاهی است. در واقع یکی از حوزه‌هایی که زبان فارسی باید در آن به صورتی ویژه مورد توجه قرار گیرد، مرکزیت آن در زبان دانشگاهی به دلیل جایگاهی است که در انباشت و ذخیره علمی دارد.

 

به گزارش ایرنا، در واقع جایگاه ادبیات در زبان علم یکی از حوزه‌هایی است که متخصصان به عنوان نقطه ضعفی مطرح می‌سازند که نیاز به بازنگری و ترمیم دارد.

 

وقتی در حوزه‌ها و شاخه‌های گوناگون علمی دانشی انباشته به زبان فارسی وجود داشته باشد، آن علم فرصت دارد تا به نحوی شایسته رشد یابد و به نسل‌های بعدی منتقل شود. در صورتی که عدم برخورداری از چنین ذخیره‌ای از علم به صورت عام و هم به زبان آن علم به صورت خاص، لطمه می‌زند. علمی که به دنبال انباشت و ذخیره دانش نیست نیازی برای ابداعات و بلوغ زبانی حس نکرده در نتیجه به صورتی راکد باقی مانده و در نهایت نمی‌تواند که منشا اثر باشد.

 

«محمد تقوی» دکترای ادبیات و دانشیار دانشگاه در تبیین مشکلاتی که ادبیات را درگیر ساخته‌اند در گفت‌وگو با پژوهشگر ایرنا بیان داشت: فضای عمومی به ویژه فضای مجازی باعث شده است تا مردم کمتر آثار جدی ادبیات به ویژه کتاب و منابع کلاسیک را بخوانند و با زبان معیار آشنا شوند. مردم امروز زمان‌شان را صرف موضوع‌ها و مطالبی می‌کنند که ارزش علمی و فرهنگی زیادی ندارد و هم اینکه به نوعی (نوع نوشتن و انتخاب کلماتش) تابع سلیقه عوام هستند.

 

«وجهه دیگر این موضوع این است که ما در سیستم‌های آموزشی‌مان، بیشتر از زبان خودمان تاکید بر آموختن زبان خارجی داریم و این مشکلی را از این حیث ایجاد می‌کند که ذهنیت کسانی را که دنبال کتاب و کتابخوانی و مطالعه و علم آموزش هستند به نحوی بار می‌آورد که انگار زبان فارسی مهم نیست و برای آینده و رسیدن به پیشرفت و شکوفایی در علم، باید از فضای زبان فارسی بیرون بیاییم. باید توجه داشت که این مساله خودبه‌خود ممکن است عواقب سوءفرهنگی را در پی داشته باشد».

 

اهمیت محوریت زبان علمی

این استاد دانشکده ادبیات و متخصص ادبیات داستانی و عرفانی در تشریح مشکلاتی که عدم توجه به زبان فارسی ایجاد می‌کند، گفت: مساله دیگری که به شخصه از نظرم مهم است و نمی‌دانم سیستم دانشگاهی در باب آن چه قضاوتی دارد، این است که ما اساتیدمان را وادار می‌کنیم که حتماً به زبان انگلیسی مقاله منتشر کنند تا امتیاز بیشتری بگیرند؛ علم را به شکل بین‌المللی بیاموزند و تبلیغ و ترویج کنند؛ در حالی که اگر در درازمدت به این مساله نگاه کنیم، غنا و محتوای یک زبان تابع آن محتوایی است که از این طریق انتقال می‌باید. یعنی اگر ما نتوانیم زبان علم در کشور خودمان بشویم، خواه ناخواه در دنیا هم نمی‌توانیم زبان فارسی را ترویج کنیم.

 

«یعنی اتفاق عجیبی که افتاده این است که ما در خارج از کشور برای تبلیغ و ترویج زبان فارسی هزینه می‌کنیم (استاد اعزام می‌کنیم، در راستای رایزنی‌های‌مان کلاس برگذار می‌کنیم و ...) ولی در داخل کشور برعکس به اساتیدمان می‌گوییم که شما به زبان انگلیسی بنویسید چون به این صورت رتبه دانشگاهی ما و آمار مقالات مورد قبول از نظر سیستم جهانی، بالا می‌رود».

 

وی افزود: بخشی از این آفت هم به نظرم به آیین نامه‌ها و مناسبات دانشگاهی بر می‌گردد که ارزش نوشته‌ای به زبان فارسی را کم می‌کنیم و به زبان غیر فارسی و به ویژه انگلیسی بهایی مضاعف می‌دهیم. اگر هدف ارتباط با جهان علم باشد خوب است اما اگر بنا باشد که زبان فارسی یک قوت و غنای همیشگی پیدا کند، لازمه‌اش این است که منابع و مطالبی که ارزش علمی دارند را ما در قالب زبان فارسی هم عرضه کنیم؛ یعنی فرض کنید حداقل اگر مجله‌ای منتشر می‌کنیم دو زبانه باشد که این عنصر فارسی در آن مفقود نباشد.

 

«فکر می کنم در حوزه رسانه‌ها باید ملاحظه‌ای صورت گیرد تا مشکلی که رهبری فرموده‌اند رفع شده یا دست کم از آنچه هست بدتر نشود. ضمن اینکه در وجه رسانه‌های جمعی و صدا و سیما هم که ایشان اشاره کرده بود، بسیار مشکل داریم؛ در یک بررسی مشخص شده بود که دایره واژگان بسیاری از کارشناسان و خبرنگاران فارسی زبان خیلی محدود است. به هرحال کتاب و مطالعه و یا راه‌هایی که ما از طریق آنها می‌توانیم غنا و بلوغ زبانان‌مان را بیفزاییم، کم و محدود است».

 

زبان علم در ادبیات اهمیتی فراوان دارد

تقوی در ادامه و در اشاره به این موضوع که همه این مسائل به هم مربوط می‌شوند، گفت: ما زمانی می‌توانیم بگوییم که یک زبان ماندگار و با ارزش است که منابع و مطالب علمی به آن زبان در فضای دانشگاهی وجود داشته باشد. وقتی تمام مطالبی که در یک علم خاص مثلاً فیزیک یا شیمی به انگلیسی به نگارش درآورده‌اید و هیچ مجله فارسی‌ای که مقالات ارزشمند را در این حوزه‌های علمی ارائه کند، وجود نداشته باشد، چطور این زبان می‌خواهد با سایر زبان‌ها رقابت کند؟

 

«بر این اساس چند سال بعد شما چیزی در آن حیطه علمی ندارید؛ زبان به طور طبیعی فقیر می‌شود وقتی که اهل زبان یا عالمی که در یک زبان می‌نویسد، برای آن مفاهیم و مباحث جدید، کلمه جدیدی نسازد و آن مفاهیم را وارد یک دنیای بومی و محلی نکند، این دانش بعد از مدتی از چرخه مبادلات علمی حذف می‌شود».

 

وی تصریح کرد: اگر شما امروز منابع علمی به زبان فارسی یا عربی نمی‌داشتید، هیچ‌کدام از رشته‌های علمی وضعیتی را که امروز داشتند، نداشتند. وجهی از کار البته به شاعران و نویسندگان و آنهایی که به حوزه تخیلی زبان کار می‌کنند، برمی‌گردد که آنها هم می‌توانند کمک کنند ولی من فکر می‌کنم که بخشی از ماندگاری زبان به این مربوط می‌شود که چه محتواهایی با چه میزان ارزش علمی در آن زبان در اختیار ما قرار داشته باشد؛ این مساله به خودی خود می‌تواند متضمن بقای زبان در آینده باشد.


ارسال نظر

captcha