یادداشتی از علی عرب‌مازار

چرا فساد ضدتوسعه است؟

رابطه فساد و توسعه، رابطه‌ای کلیدی و تعیین‌کننده است. فساد در معنای متداول آن، استفاده از قدرت عمومی برای منافع خصوصی است. یعنی هرجا قدرت باشد، فساد نیز همزاد آن، امکان ظهور و بروز دارد. از طرف دیگر هرچه قدرت متمرکز‌تر باشد، زمینه برای ظهور گسترده‌تر فساد فراهم‌تر می‌شود. فساد را در هیچ کشوری نتوانسته‌اند به صفر برسانند، اما ممالکی نیز وجود دارند که در مهار فساد بسیار موفق عمل کرده‌اند.

علی عرب‌مازار؛ کارشناس اقتصادی

تامین 24 / باید پرسید آیا فساد ضدتوسعه است؟ در یک نگاه گفته می‌شود با فساد گاهی اوقات می‌توان مداخلات اختلال‌زای دولت را دور زد، بنابراین این دورزدن‌ها منجر به افزایش رفاه می‌شود. حتی در برخی متون اشاره می‌شود که فساد می‌تواند به‌عنوان روغن و گریس چرخ‌های توسعه عمل کند. این استدلال بیشتر ناشی از نگاه سطح خرد و ناقص به پدیده فساد است. بخش عمده ادبیات اقتصادی و توسعه تصریح می‌کند که فساد مانعی جدی بر سر توسعه‌یافتگی کشورهاست. در سطح کلان، فساد مانعی جدی برای شکل‌گیری سرمایه‌گذاری و جذب سرمایه و تولید و رشد اقتصادی محسوب می‌شود. فساد منجر به توزیع نابرابر می‌شود و به بی‌عدالتی دامن زده  و از این طریق به پایداری رشد اقتصادی و شکل‌گیری یک رشد اقتصادی عادلانه لطمه می‌زند.

فساد، رابطه دولت و جامعه را مختل و اعتماد مردم به حکومت را زایل می‌کند و از این طریق زمینه لازم را برای فروپاشی اجتماعی فراهم می‌آورد. به عبارت دیگر، فساد ضدتوسعه است و باید به فکر محدودکردن زمینه‌های آن بود. تمامی شاخص‌ها و شواهد تجربی نشان می‌دهد، فساد چند مشخصه اصلی و عمده دارد. اول اینکه فساد گسترده است و اگر به آمار و ارقام موسسات بین‌المللی درباره رتبه فساد در ایران، توجه کنیم یا به شواهد و تجربیات ملموس روزمره‌مان استناد کنیم، روشن می‌شود که فساد در کشور ما گسترده است . این موضوع به سال‌های اخیر اختصاص ندارد، بلکه مقوله‌ای تاریخی و ریشه‌دار است و به ساختارهای اقتصادی و سیاسی کشور مربوط می‌شود. برای درمان فساد ابتدا باید سراغ نهادهای ناظر یعنی قوه‌قضائیه، مجلس و حتی رسانه‌ها رفت. در تمام دنیا رسانه‌ها محور اصلی مبارزه با فساد هستند. فساد در کشور ما در عین حال فراجنسیتی هم است و تنها به مردان اختصاص ندارد. این فهرست از ویژگی‌های فساد در ایران از این رو اهمیت دارد که تاکید کنیم هر ویژگی دیگری از فساد در ایران نوعی آدرس غلط دادن است.

حال باید دید با این پدیده در حال گسترش و مخرب چه می‌توان کرد. به‌طور طبیعی اولین چیزی که برای حل یک مشکل باید به ذهن خطور کند، پذیرش و تایید ماهیت مشکل است. اینکه ما سعی کنیم فساد را محدود و رو به گسترش جلوه دهیم یا آن را به اقشار خاصی نسبت دهیم، مشکل را دوچندان می‌کند. حل مشکل با نفی آن شکل نمی‌گیرد و نمی‌توان آن را حل کرد. به دلایل مختلفی اگر ما به‌دنبال مقابله با پدیده مخرب فساد و دستیابی به توسعه هستیم، امید اصلی‌مان را باید به مردم و اقدامات آن‌ها ببندیم. در ساختار اقتصاد سیاسی کشور ما زمینه‌های لازم برای مقابله با فساد به‌طور جدی شکل نگرفته و این پدیده به شکل سیلی مهیب نظم و انسجام اجتماعی کشور را در معرض خطر قرار داده است. به یک معنا مهم‌ترین خطری که ایران امروز را تهدید می‌کند، نه تحریم، بلکه فساد است و بس، بنابراین نیاز به حضور مردم برای مقابله با فساد داریم و لازم است مطالبه‌گری و فشار بیاورند که زمینه‌ها شکل بگیرد. ما نیازمند ورود متشکل و انفرادی مردم به حوزه‌ مبارزه با فساد هستیم و فضای مجازی هم در این مقوله ظرفیت‌های مناسبی در اختیار مردم قرار می‌دهد. به یک معنا مطالبه‌گری برای شفاف‌سازی که پاشنه‌آشیل فساد است، اولین اولویت کشور قلمداد می‌شود.

 

منبع: هفته نامه آتیه نو


ارسال نظر

captcha