یادداشتی از محمد پوستین دوز

تاملی در مفهوم بیمه‌های اجتماعی

امین‌اجتماعی (در مفهوم عام) را هم دولت‌ساز و هم دولت برانداز می‌دانیم که دارای دو بخش حمایت اجتماعی و بیمه اجتماعی است. هرچند صنعت بیمه به مفهوم عام در جهان قدمت تاریخی و بالایی دارد، لیکن بیمه‌های اجتماعی و تجاری بخش‌های مهم این صنعت محسوب می‌شوند و هر کدام نیز از زیربخش‌های کلان تامین‌اجتماعی به شمار می‌روند.

محمد پوستین‌دوز

 کارشناس رفاه و تامین‌اجتماعی

تامین 24 /  بخش حمایتی تامین‌اجتماعی با نگاه به تمامی ساکنان یک کشور (ملت) یا به قسمتی از یک منطقه و برای شرایط خاص مانند ساکنان در مناطق بسیار گرم یا سرد یا گروهی از مردم که از نظر مالی یا هر درخواست دیگر که خود ناتوان از رفع آن بوده و نیازمند مساعدت دولت هستند، تسهیلات یا خدماتی را در نظر می‌گیرد که برای افزایش رضایتمندی و رفاه جامعه از محل منابع عمومی تامین هزینه می‌شود. به‌عنوان نمونه در کشور ما دولت، کمیته‌امداد و بهزیستی و حتی بسیاری از خیریه‌ها مبادرت به ارائه خدمات یا طرح‌هایی می‌کنند که از اهم آن می‌توان به پرداخت کمک‌های بلاعوض مانند یارانه به عموم مردم، آموزش رایگان در طرح نهضت سوادآموزی، مسکن ارزان‌قیمت یا مسکن مهر، درمان رایگان یا ارزان در طرح تحول سلامت، سبد کالا، غذای گرم و... نمونه‌هایی از این موارد اشاره کرد. بیمه‌های اجتماعی شق دیگر مقوله تامین‌اجتماعی هستند که به‌عنوان بیمه پایه و مادر، شناخته می‌شوند.

عموما طرح‌های مرتبط برای حقوق‌بگیران به‌صورت اجباری و برای غیرحقوق‌بگیران به‌صورت اختیاری است که بر مبنای قوانین ملی کشورها اداره می‌شود و خدمات و تعهدات گوناگونی ارائه می‌کنند که از اهم آن می‌توان به طرح‌های بازنشستگی، ازکارافتادگی، بازماندگان، بیکاری، پاداش ازدواج، اروتز و پروتز، درمان، عینک، هزینه کفن‌ودفن و مانند آن اشاره کرد. هر دو بخش بیمه‌های تجاری و اجتماعی از سوی دولت یا بخش‌هایی از آن نظارت و حتی تضمین شده و باید مدیریت این‌گونه سیستم‌ها به‌صورت حرفه‌ای مبادرت به اداره آن‌ها کنند. در بیمه‌های تجاری بحث بیزینس و سود، برجسته‌تر است، لذا حتما باید طرح‌های ارائه‌شده توجیه اقتصادی داشته باشند، یعنی قرار نیست بیمه عمر و زندگی ارائه شود و بعد از گذشت دوره‌ای مشخص بیمه مربوطه از طرح مذکور ضرر کند.

محاسبات بیمه‌ای و آکچوئری در این‌گونه بیمه‌ها (تجاری) بسیار ساده‌تر و پیچیدگی‌های سیاسی مرسوم در صندوق‌های بازنشستگی (بیمه اجتماعی) را ندارد. در بیمه‌های اجتماعی بحث فراتر از این است، ماموریت اصلی تامین‌اجتماعی مبارزه با فقر و بازتوزیع درآمد است. اگر بپذیریم که هدف تامین‌اجتماعی صیانت از اجتماع است باید پذیرفت که هرگونه هجمه بر مبانی و ساختار و ماموریت‌های آن نیز برخلاف اهداف آن بوده و مذموم است. تامین‌اجتماعی در بخش‌های حمایت اجتماعی برای ایجاد عدالت که لازمه امنیت  بوده شکل‌گرفته تا دستیابی به رشد و توسعه پایدار تضمین شود. کشوری که از فقدان  برنامه تامین‌اجتماعی برخوردار باشد را نمی‌توان دارای برنامه‌ای برای توزیع عادلانه ثروت و امکانات تصور کرد و قطعا فقر و بیچارگی نیز از شاخصه‌های چنین سیستم‌هایی است.با این توضیحات، این روزها هجمه گسترده به صندوق‌های بازنشستگی از سوی شرکت‌های بیمه تجاری با تبلیغات غلط، غیرحرفه‌ای و ناقص در بیان مقایسه بیمه عمر و زندگی با طرح بازنشستگی سازمان تامین‌اجتماعی جای تعجب و تاسف دارد. فقدان رگلاتوری در بخش تامین‌اجتماعی و نبود نظارت بانک مرکزی بر عملکرد نمایندگی‌ها و کارگزاری‌های شرکت‌های بیمه تجاری کار را تا آنجا کشانده که از عنوان بازنشستگی برای طرح‌های بیمه عمر استفاده کرده و طرح بازنشستگی صندوق‌های بازنشستگی را  ضعیف و ناکارآمد ترسیم می‌کنند.

لازم به ذکر است، در قانون بیمه عمر مصوب سال 1316، یک کلمه در مورد بازنشستگی بیان نشده،در حالی که در قانون و مقررات صندوق‌های بازنشستگی، در بند15 ماده 2 که به تعاریف می‌پردازد، بازنشستگی عبارت است از: عدم اشتغال بیمه‌شده به کار به سبب رسیدن به سن بازنشستگی  مقرر در این قانون که تعریفی جامع و شفاف بوده و در سایر مواد قانونی جزئیات بیشتری از آن به تفضیل بیان شده است. از سوی دیگر، بیمه اجتماعی که بیمه‌های پایه هستند و بیمه‌های تجارتی که به بیمه‌های مکمل معروف و شهره هستند و این دو بخش در کنار هم و برابر قوانین ذی‌ربط خویش فعالیت می‌کنند و به قول معروف «هر کسی کار خودش، بار خودش، آتیش به انبار خودش»، لذا تلاش برای کم‌رنگ کردن ماموریت‌ها و خدمات سازمان تامین‌اجتماعی و ایجاد تشویش در اذهان‌عمومی با بهره‌گیری از روش‌های غیرحرفه‌ای خیانت به جامعه بیمه‌شدگان و کارگران کشور محسوب می‌شود.

منبع: هفته نامه آتیه نو

 


ارسال نظر

captcha