یادداشتی از عباس خندان

تامین‌اجتماعی مقاومتی، ضرورتی برای شرایط امروز

فزایش جمعیت در دهه‌های پیش، این امکان را فراهم می‌کرد تا افراد زود بازنشسته شوند و مزایای سخاوتمندانه‌ای دریافت کنند. پنجره جمعیتی، مناظر خوشایندی برای ایران انقلابی ترسیم کرده بود، اما اکنون این پنجره بسته شده و سود جمعیتی تقریبا از بین رفته است.

عباس خندان

پژوهشگر مطالعات صندوق‌های بازنشستگی

تامین 24 / اگرچه سالمندی و مشکلات زیادی که به واسطه آن برای صندوق‌های بازنشستگی به وجود آمده در اغلب کشورها دیده می‌شود، اما متأسفانه در ایران این موضوع سرعت بیشتری به خود گرفته است. بار تامین مالی مستمری‌ها سنگین‌تر شده و تعداد کمتری آن را به دوش می‌کشند. مشکلات حکمرانی، سخاوتمندی بیش از اندازه قوانین، در کنار برخی ناکارآمدی و ناکارایی‌‌های مدیریتی در توزیع مزایا و سرمایه‌گذاری، تحمل این بار را سخت‌تر کرده و حس بی‌اعتمادی و نارضایتی از صندوق‌ها را برانگیخته است. اما مشکلات در همین جا تمام نمی‌شود. صندوق‌های بازنشستگی هم‌زمان با چالش‌های دیگری در سطح کلان از جمله رکود اقتصادی، بیکاری بالا، حجم بزرگ اقتصاد غیررسمی و مشاغل غیراستاندارد و ناقص نیز روبه‌رو هستند. نرخ تمکین پایین آمده و مطالبات بیمه‌ها از کارفرمایان و دولت به نسبت کمتری وصول می‌شود. در نتیجه این مشکلات، اغلب صندوق‌های بازنشستگی با کسری نقدینگی شدیدی روبه‌رو شده‌اند و زنگ خطر برای آن‌ها به صدا در آمده است.

اگرچه سخت، اما با تدبیر می‌توان بسیاری از مشکلات را رفع و جامعه را به تداوم ارائه خدمات اجتماعی و پایداری صندوق‌ها امیدوار کرد. در طول تاریخ هر جا که نیاز بوده شیوه ارائه مزایا، روش‌های تامین مالی، نوع حکمرانی و به‌طور کلی ساختار و سیستم تامین‌اجتماعی بر اساس ضرورت‌های اقتصادی، اجتماعی و سیاسی تغییر یافته است. این انعطاف‌پذیری و اصلاح، راز جاودانگی نظام‌های تامین‌اجتماعی است. اگر شانس یار باشد شاید این داروی اصلاحات آن‌قدر هم تلخ نباشد. بهبود وضعیت اقتصادی، ایجاد شغل و کاهش بیکاری می‌تواند همچون آب بر آتش مشکلات تامین‌اجتماعی باشد.

به‌کارگیری نیروی بیکار و مشارکت بیشتر زنان می‌تواند نفسی تازه به نیروی کار کشور بدمد. اگر کشورها بتوانند راهی بیابند تا نیروی کار آن‌ها و سطح تولیدشان از سالمندی جمعیت مصون بماند، آنگاه صرف‌نظر از سیستم مستمری که به‌کار گرفته می‌شود، می‌توان گفت که تا حد زیادی در مواجهه با این چالش موفق بوده‌اند و سطح رفاه قبلی آ‌ن‌ها قابل تداوم است. فروغ اقتصاد ایران هنور نیافروخته بود که فروکش کرد. توفان سیاست بر این سرزمین وزید و تحریم دوباره بر زندگی مردم سایه افکند. امیدهایی که به بهبود وضعیت اقتصادی، ایجاد شغل و کاهش بیکاری ایجاد شده بود نومید گشت. در این وضعیت، به یقین بر انبوه مشکلات تامین‌اجتماعی افزوده خواهد شد.

در این دوره جدید سازمان به چند دلیل احتمالا با کاهش درآمدها روبه‌رو خواهد شد.: ایجاد مشاغل پایدار در اقتصاد سخت‌تر می‌شود و بیکاری افزایش می‌یابد. در این شرایط جمعیت بیمه‌شدگان روندی نزولی یا به صورت خوشبینانه ثابت را تجربه خواهد کرد؛ امیدها به افزایش بهره‌وری کم شده و سطح واقعی دستمزدها ثابت خواهد ماند که به معنی عدم افزایش پایه حق‌بیمه به‌عنوان مهم‌ترین منبع درآمدی سازمان تامین‌اجتماعی است؛  به دلیل وضعیت نامساعد اقتصادی بنگاه‌ها، احتمالا نسبت بیشتری از درآمدهای حق‌بیمه وصول نمی‌شود و گریز بیمه‌ای شدت می‌یابد؛ دولت به دلیل شرایط خاص سیاسی و تنگنای مالی به احتمال زیاد در پرداخت سهم خود از مخارج ناتوان خواهد ماند و اولویت تسویه بدهی‌های آن به سازمان تامین‌اجتماعی کم‌رنگ شود، بازده سرمایه‌گذاری‌ها کاهش می‌یابد، بنابراین درآمدهای سازمان از این محل نیز کمتر خواهد شد.
 
در مقابل، سازمان به احتمال زیاد در این دوره جدید افزایش مخارج خواهد داشت: تعداد مستمری‌بگیران و بازنشستگان روند فزاینده خود را حفظ می‌کند؛ به دلیل مشکلات اقتصادی بیکاران و مقرری‌بگیران بیکاری افزایش خواهد یافت؛ تورم صعودی خواهد بود و بر مخارج سازمان افزوده خواهد شد؛ تحریم‌ها اثری مستقیم بر قیمت دارو و درمان خواهد داشت و هزینه‌های درمان روند افزایشی خواهد داشت؛ با سختی معیشت و کاهش رفاه برای قشرهای زیادی از جامعه در نتیجه تحریم‌ها و رکود اقتصاد، به احتمال فراوان قوانین تعهدآور بیشتری نیز با فشارهای سیاسی بر سازمان تحمیل شود. در برابر تحریم‌ها و مشکلات اقتصادی و اجتماعی که در نتیجه آن ایجاد خواهد شد، مقاوم‌سازی تامین‌اجتماعی ضروری است. اصلاح قوانین و مقررات در راستای پایداری مالی صندوق‌ها، عادلانه‌سازی توزیع مزایا، انطباق بیشتر با شرایط جدید بازار کار و پرهیز از ناکارایی‌ها باید با جدیت و اهتمام زیاد دنبال شود. هرگونه درنگ و تعلل در انجام اصلاحات تنها بر عمق مشکلات خواهد افزود.
منبع: هفته نامه آتیه نو

ارسال نظر

captcha