یادداشتی از فاطمه غلامرضاکاشی

سالمندی، شهرداری‌ها و نظریه تلاقی

بر اساس ماده دوم قانون سازمان جهانی کار (ILO) «سالمندان به‌عنوان کسانی که سال‌های زیادی به بالندگی جامعه کمک کرده‌اند و دانش و تجربه فراوانی دارند، باید مورد احترام باشند و زندگی سالم و راحتی داشته باشند.»

فاطمه غلامرضاکاشی

دانشجوی دکترای رفاه اجتماعی

تامین 24 /  در بند اول ماده سوم این قانون آمده است: «با توجه به تغییرات جسمی و ذهنی ناشی از افزایش سن باید تلاش بر این باشد که سلامت جسم و روان سالمندان حفظ، دانش و تجربه آن‌ها به‌کار گرفته شود و در فعالیت‌های اجتماعی حضور داشته باشند.» حفظ سلامت سالمندان و مشارکت آن‌ها برای رفع تبعیض و ایجاد یکپارچگی و انسجام اجتماعی ضروری است. با بالارفتن سن افراد و کاهش توان جسمی، مشارکت در فعالیت‌های اجتماعی دشوارتر می‌شود و جامعه با پی‌ریزی برنامه‌های رفاه اجتماعی باید بکوشد سالمندان را به‌عنوان یکی از گروه‌های در معرض آسیب و طرد، در خود تلفیق کند.‌

یکی از مهم‌ترین وجوهی که می‌تواند به تنیده‌شدن زندگی سالمندان در جامعه کمک کند، بهبود دسترسی آن‌ها به فضاهای اجتماعی و تسهیل حضور در جامعه از طریق بهبود امکانات شهری توسط شهرداری‌هاست. به همین منظور بسیاری از کشورها به‌ویژه کشورهای اروپای‌غربی خدمات شهری متنوعی به گروه‌های مختلف اجتماعی از جمله سالمندان ارائه می‌کنند که منجر به بهبود زندگی اجتماعی آن‌ها می‌شود و اصولا مدیریت برنامه‌های رفاهی مربوط به این گروه اجتماعی به دولت‌های محلی یا شهرداری‌ها سپرده می‌شود. ‌بر اساس قانون کار «برنامه‌های رفاهی که در مواد قانونی پیشین به آن‌ها اشاره شد برای سالمندان... باید توسط شهرداری منطقه‌ای که در آن، سالمند زندگی می‌کند، ارائه شود...» بنابراین شهرداری به‌عنوان یک نهاد سطح خرد و محلی باید دفاتر رفاه و متصدیان رفاه سالمندان داشته باشد که این افراد در سطح فردی بتوانند با دسترسی به اطلاعات لازم از وضعیت زندگی و رفاهی‌ بر اساس نیازهای واقعی به خدمات‌رسانی رفاهی بپردازند. ‌

در کشورهای اسکاندیناوی مانند دانمارک، شهرداری‌ها اصلی‌ترین نهادی هستند که به مراقبت از سالمندان ‌پرداخته و با جمع‌آوری اطلاعات لازم تلاش می‌کنند مراقبت‌های درست و منطبق با نیازهای هر شخص را به وی ارائه کنند. کشور سوئد بالاترین نرخ امید به زندگی در جهان را دارد (زنان بیش از 83 و مردان بیش از 79 سال). در چنین شرایطی مراقبت از سالمندان یعنی مراقبت از بخش بزرگی از جامعه که می‌توانند در صورت دسترسی به زندگی سالم، ایمن و راحت تا سال‌های زیادی اعضای مفید و فعال جامعه باقی بمانند. در این کشور شهرداری خدمات حمل‌ونقل خوبی به سالمندان ارائه می‌کند به‌طوری‌که حتی سالمندان و معلولانی که استفاده از حمل‌ونقل عمومی برایشان دشوار است به تاکسی‌ها و وسایل نقلیه مناسب وضعیتشان دسترسی دارند. ‌با توجه به افزایش امید به زندگی در ایران و بالارفتن نرخ پیری جمعیت، برنامه‌های مربوط به رفاه سالمندی در کشور ما اهمیت زیادی دارند. از جمله خدمات شهرداری برای سالمندان دو طرح کارت‌های منزلت و کانون‌های سالمندان است.

کارت منزلت حمل‌ونقل عمومی و برخی خدمات دیگر شهرداری را برای سالمندان به‌طور رایگان فراهم می‌کند. کانون‌های سالمندان با هدف ارتقای سطح سلامت و افزایش مشارکت اجتماعی سالمندان، افزایش مشارکت‌های داوطلبانه و ساماندهی آن در محلات، واگذاری مسئولیت‌ها و افزایش اثربخشی فعالیت‌های شهروندان سالمند در عرصه‌های مختلف مدیریت شهری تشکیل شده است. با این وجود، تلاقی عوامل اجتماعی مختلفی باعث شده سالمندان در ایران جزء جمعیت‌های حاشیه‌ای و مطرود باشند. نظریه تلاقی (intersectionality) چارچوب تحلیل برای شناسایی بهتر نظام‌های قدرت درهم تنیده است و اینکه چگونه این نظام‌های قدرت بر جماعت‌های حاشیه‌ای اثر می‌گذارند. نظریه تلاقی انواع مختلف طبقه‌بندی و دسته‌بندی‌های اجتماعی همچون طبقه، نژاد، جنسیت، معلولیت، سن و غیره را با هم در نظر می‌گیرد. درهم تنیدگی عوامل اجتماعی محرومیت را در مورد سالمندان نیز می‌توان مشاهده کرد.

به عنوان مثال، کارت منزلت و کانون‌های سالمندان در تمامی شهرها قابل دسترس نیستند، بنابراین تلاقی عامل سن، اقتصاد  و جغرافیا می‌تواند منجر به افزایش محرومیت سالمندان (برای جابه‌جایی در شهر و استفاده از وسایل عمومی و...) در شهرهای کوچک شود. ‌یکی از انواع فساد شهرداری‌ها که روی محرومیت و طرد اجتماعی اثر می‌گذارد اولویت‌دادن به نفع شخصی یا منافع گروه‌های قدرتمندتر است. در نظام مدیریتی‌ که حتی گرفتن حقوق تصریح شده در قانون نیازمند توان جسمی و دوندگی، شبکه ارتباطات و نفوذ در ساختار اداری و کارآمدی اقتصادی برای سیستم است، گروه‌های محروم و حاشیه‌ای مانند سالمندان که نماینده قدرتمندی نیز ندارند از سهم‌خواهی از منابع و برخورداری از حقوق اساسی خود به‌طور سیستماتیک باز می‌مانند. فساد در شهرداری‌ها به‌عنوان یکی از مهم‌ترین نهادهای خدمت‌رسان به سالمندان در تلاقی مقوله فساد و امر سالمندی تبدیل به عامل مهم طرد و محرومیت برای سالمندان می‌شود.

منبع: هفته نامه آتیه نو

 

 


ارسال نظر

captcha