یادداشتی از زهرا حاجی هاشمی

شهروندان، در نقش دمندگان‌سوت ضدفساد!

فساد اداری و راه‌های مقابله با آن، یکی از مهم‌ترین مسائل پیشرفت کشورهاست. سازمان همکاری‌های اقتصادی و توسعه، فساد را این‌گونه تعریف کرده است: «سوءاستفاده از منصب دولتی یا خصوصی برای کسب منفعت شخصی.»

زهرا حاجی هاشمی

دانشجوی دکترای خط‌مشی‌گذاری

تامین 24 / فساد اداری تبعات منفی فراوانی به همراه دارد که شاید یکی از مهم‌ترین آن‌ها خدشه‌دارشدن اعتمادعمومی و به تبعِ آن، کاهش احساس تعلق به وطن است. از این‌رو مقابله با فساد، اهمیت بسزایی دارد. رتبه بالای ایران در فساد (جایگاه 131 با توجه به گزارش ارائه‌شده توسط سازمان بین‌المللی شفافیت) اهمیت پرداختن به این مسئله را مضاعف می‌کند.

بنا به گزارش سازمان همکاری‌های اقتصادی و توسعه در سال ۲۰۱۵، شفافیت و پاسخ‌گویی مهم‌ترین عناصر برای کاهش فساد هستند. شفافیت و دسترسی آزاد به اطلاعات که به‌نوعی برآمده از اعتماد و احترام به مردم است، زمینه‌ساز حکمرانی سالم و موجب بهبود پاسخ‌گویی دولت به مردم می‌شود. به عبارت دیگر، شفافیت بر پاسخگویی مقدم است. گشودگی و افشایِ به‌موقع و اثرگذار داده‌های مرتبط با تصمیم‌گیری‌ها، فرصت‌های بروز فساد را از بین می‌برد و به شهروندان اجازه‌ رصدِ تصمیمات دولتی را می‎دهد. مسلما شفافیت در سازمان‌هایی که امکان بروز فساد در آن‌ها بیشتر است مانند شهرداری، نقش پررنگ‌تری در مقابله با فساد ایفا می‌کند. طبق گزارش رقابت جهانی در سال ۲۰۱۷، روندی جهانی نسبت به شکل‌گیری دولت‌های باز و دسترسی آزاد به اطلاعات در حال بروز است.

همچنین افشا و شفاف‌سازی دارایی‌ها و اموال مقامات رسمی در پست‌های حساس، موجب بهبود پاسخ‌گویی مسئولان و کاهش زمینه‌ فساد می‌شود. به‌زعم کولین، پژوهشگر مطالعات اداری دانشگاه ناتینگهام، یکی از  مهم‌ترین مکانیزم‌هایی که دو بازوی مبارزه با فساد یعنی شفافیت و پاسخ‌گویی را تقویت می‌کند انسجام بخش دولتی، خصوصی و جامعه‌ مدنی است. هر چه شکاف میان این بخش‌ها کمتر یا منافع این بخش‌ها با یکدیگر هماهنگ‌تر باشند، این بازوها قوی‌تر می‌شوند. محدودیت بودجه و منابعِ دردسترس، اهمیت همسویی و هماهنگی منافع این بخش‌ها را دوچندان می‌‌کند. نتایج بعضی از پژوهش‌ها در زمینه فساد و مبارزه با آن، حاکی از آن‌ است که منافع بخش دولتی و خصوصی باید زیر چتر منافع عامه باشد و در واقع این دو بخش باید به شهروندان پاسخ‌گو باشند. اما شهروندان زمانی در پی تأمین مطالبات خود هستند که از حقوق و منافع خویش آگاه باشند که این افزایش آگاهی به طرق مختلفی حاصل می‌شود. افزایش آگاهی شهروندان، زمینه‌ساز پاسخ‌گویی و شفافیت بیشترِ نهادهاست. 

با توجه به اینکه شهروندان اولین و اصلی‌ترین دریافت‌کنندگان خدمات هستند و مشارکت آن‌ها در عرصه‌های مختلف اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی برای پیشبرد اهداف جامعه بسیار کلیدی است؛  نقش آن‌ها در مبارزه با فساد چشمگیر است و هر شهروند در رعایت سلامت کاری و افشای فساد نقش مهمی ایفا می‌کند. هر شهروند می‌تواند به اصطلاح «دمنده‌ سوتِ» (protectionWhistleblower) فساد باشد. در سازمان‌ها هر کس می‌تواند با رعایت اخلاق کاری و دیده‌بانی به‌موقع و موثر (با محوریت منافع عامه) یک «دمنده‌ سوت» باشد و به‌محض آنکه فسادی را ملاحظه کرد در سوتِ افشا بدمد. البته شایان توجه است که حمایت و حفاظت قانون از دمندگان سوت یا افشاگران در این زمینه بسیار ضروری است. 
 
منبع: هفته نامه آتیه نو

ارسال نظر

captcha