خدمات توانبخشی؛ حلقه کم‌فروغ نظام سلامت

«اغلب استان‌های کشور، حتی یک مرکز توانبخشی هم ندارند.» اینها گوشه‌ای از اظهارات چندروز قبل معاون درمان وزیر بهداشت است که به‌روشنی از خلا خدمات توانبخشی در نظام سلامت حکایت دارد.

تامین 24 بر اساس گفته‌های قاسم جان‌بابایی، یکی از کمبودهای جدی حوزه سلامت که در سال‌های گذشته واقعا به آن بی‌توجهی شده، حوزه خدمات توانبخشی است؛ به گفته این مقام مسئول، در بسیاری مواقع، مردم و بیمارانی که به خدمات توانبخشی نیاز دارند، نمی‌توانند به این خدمات دسترسی پیدا کنند و حتی در شهر بزرگی مانند تهران که میلیون‌ها نفر ساکن آن هستند، شاید حداکثر دو یا سه مرکز توانبخشی قابل‌قبول در بخش دولتی یا خصوصی بتوان پیدا کرد. به‌طور کلی، خدمات سلامت در سه حوزه بهداشت، درمان و توانبخشی قابل تقسیم‌بندی است. به گفته جان‌بابایی، شبکه بهداشتی از خانه‌های بهداشت تا مراکز بهداشت شهری، در کشور گسترش یافته است و خدمات متنوعی از واکسیناسیون تا مشاوره‌های گوناگون ارائه می‌دهند و همچنین غربالگری‌های لازم را برای پیشگیری و تشخیص بیماری‌های واگیر و غیرواگیر انجام می‌دهند. در حوزه درمان نیز خدمات سرپایی و بستری موردنیاز مردم، در بیمارستان‌های دولتی و خصوصی و مطب‌ها و درمانگاه‌های موجود در کشور ارائه می‌شود، اما بسیاری از بیماران، بعد از درمان نیازمند خدمات توانبخشی هستند تا بتوانند به زندگی بازگردند، اما تعداد چنین مراکزی در کشور بسیار اندک است. این خدمات توانبخشی هم در حوزه‌های مختلفی موردنیاز بیماران است. به گفته معاون وزیر بهداشت، توانبخشی بیماران قلبی-عروقی، توانبخشی بعد از سکته‌های مغزی، توانبخشی برای سالمندان، توانبخشی اطفال، خدمات گفتاردرمانی، کاردرمانی، توانبخشی برای افراد دچار مشکلات اسکلتی و بسیاری از حوزه‌های دیگر در کشور مغفول مانده است.

به گفته این مقام مسئول، با وجود آنکه فارغ‌التحصیلان بسیارمجربی در رشته‌های مختلف توانبخشی در کشور داریم که می‌توانند این خدمات را به مردم ارائه کنند، اما تعداد مراکز توانبخشی موجود در کشور بسیاراندک است و حتما باید با همت بخش دولتی و خصوصی، تعداد این مراکز در کشور افزایش یابد؛ زیرا خدمات توانبخشی، یکی از اضلاع سه‌گانه خدمات نظام سلامت است، که سال‌ها مغفول مانده و هم از نظر کمی و کیفی، ارائه این خدمات در کشور با کمبودهای جدی مواجه است.
 
نیاز اورژانسی به 2400تخت توانبخشی
 
وقتی بیماری پس از سکته قلبی یا مغزی، خانه‌نشین می‌شود و شغلش را هم از دست می‌دهد، علاوه بر این فرد و خانواده‌اش، جامعه هم به دلیل ازدست‌دادن یک نیروی انسانی فعال، ضرر خواهد کرد. گسترش خدمات توانبخشی، می‌تواند از این آسیب‌ها جلوگیری کند و علاوه بر ارتقاء سلامت جامعه، از بروز آسیب‌های اجتماعی نیز جلوگیری کند.
دکتر محمدتقی جغتایی، مشاور وزیر بهداشت در امور توانبخشی، در گفت‌وگو با آتیه‌نو به کمبودهای حوزه توانبخشی در کشور اشاره می‌کند و تاکید دارد: «برای موارد اضطراری، حداقل به دوهزار و 400تخت توانبخشی نیاز داریم که باید در این زمینه، بخش دولتی و خصوصی با مشارکت همدیگر، این کمبود را برطرف کنند. همچنین نیاز داریم که کمبود بیمارستان‌های توانبخشی نیز مرتفع شود.»  این مقام مسئول، یادآوری می‌کند: «حوزه توانبخشی، به‌جز ابعاد پزشکی، دارای ابعاد اجتماعی، روانی و حرفه‌‌ای نیز هست، اما متاسفانه در این حوزه نتوانسته‌ایم که به استانداردهای جهانی برسیم.»
جغتایی می‌گوید: «باید ضمن همکاری مشترک وزارتخانه‌های رفاه و بهداشت، چارچوب کارکرد دو وزارتخانه در حوزه توانبخشی و همچنین نقش سازمان‌های مردم‌نهاد نیز در این عرصه مشخص شود.»
به گفته این مقام مسئول، باید به مبحث توانبخشی در ساختارهای نظام ارائه خدمات سلامت، توجه بیشتری شود و در این راستا باید با ادغام خدمات توانبخشی و نظام ارائه خدمات بهداشتی و درمانی، به توسعه خدمات توانبخشی در کشور کمک کرد. حتی می‌توان خدمات توانبخشی را به‌صورت روزانه در نهاد خانواده ارائه داد تا نیازی هم به بستری‌کردن در مراکز درمانی نباشد؛ که البته همواره نیاز است که بخشی از خدمات در محیط‌های بستری انجام شود.
جغتایی، ابراز امیدواری می‌کند که با اجرای طرح تحول سلامت، بتوان در سال‌های آینده با کمک سازمان‌های مردم‌نهاد، گام‌هایی جدی برای رفع کمبود تخت‌های توانبخشی برداشت. 
 
فقط 60تخت استاندارد توانبخشی داریم
 
جدای از بیماران، بسیاری از معلولان کشور نیز به خدمات توانبخشی نیاز مبرم دارند، اما تعداد این مراکز، به‌هیچ‌وجه به اندازه نیاز جمعیت میلیونی معلولان کشور نیست.
دکتر منصور رایگانی، رئیس انجمن طب‌فیزیکی و توانبخشی، در گفت‌و‌گو با آتیه‌نو، یادآوری کرد: «در مراکز آموزشی، درمانی‌ و دانشگاهی، شاهد هستیم که بخش‌های بستری استاندارد طب توانبخشی وجود ندارد. البته برخی بخش‌های توانبخشی در برخی مراکز فعالیت می‌کنند، اما استانداردهای لازم را ندارند؛ طوری که می‌توان گفت تعداد کل تخت‌های مطلوب و استاندارد توانبخشی در سراسر کشور، به 50 تا 60 تخت هم نمی‌رسد. از سوی دیگر، این متخصص حوزه توانبخشی، تصریح کرد: «تجهیزات مرتبط با طب توانبخشی نیز در بسیاری از مراکز درمانی، تعریف چندانی ندارد و در بسیاری از مراکز آموزشی، دولتی و دانشگاهی کشور، امکانات پیشرفته موردنیاز طب توانبخشی، موجود نیست.» کمبود پرستار در حوزه توانبخشی و کمبود فضای لازم بیمارستانی در بخش توانبخشی هم از دیگر مشکلاتی است که رایگانی، به آنها اشاره می‌کند و می‌گوید: «نیاز داریم که مراکز آموزشی، درمانی و دانشگاهی ما از نظر فضای لازم برای ارائه خدمات توانبخشی، تجهیز شوند که یکی از فضاهای لازم برای ارائه این خدمات در بیمارستان‌ها، بخش‌های بستری توانبخشی است که در این زمینه با چالش‌هایی جدی مواجه هستیم.»
 
تخت استاندارد؛ پیش‌شرط پوشش بیمه‌ای
 
با اجرای طرح تحول سلامت، گشایش‌هایی در زمینه توسعه خدمات توانبخشی حاصل شد، اما هنوز به این بخش مهم از نظام سلامت، همپای بخش بهداشت و درمان، توجه نشده و اعتبارات اختصاص نیافته است. در این بین، بیمه‌های درمانی نیز همزمان با اجرای طرح تحول سلامت، به دلیل رعایت‌نشدن نظام ارجاع و پزشک خانواده، فراموش‌شدن راهنماهای بالینی، سطح‌بندی‌نشدن خدمات درمانی و عدم تناسب بین سرانه و تعرفه‌های پزشکی، دچار چالش‌های مالی جدی شدند که توان آنها را برای پوشش خدمات توانبخشی، کاهش داد؛ طوری‌که هم‌اکنون بسیاری از بیمه‌های درمانی، به سختی از پس هزینه‌های حوزه درمان برمی‌آیند و در این شرایط، اگر هم بخواهند، نمی‌توانند با سرانه‌های فعلی به بخش توانبخشی برسند. به‌طور مثال، در شرایطی که وزیر بهداشت اعلام کرده که در طول سه‌سال اجرای طرح تحول سلامت، حدود 12هزارمیلیاردتومان اعتبارات به وزارت بهداشت تزریق شده است؛ یک ریال از این اعتبارات هم به سازمان تامین‌اجتماعی، به‌عنوان بزرگ‌ترین خریدار خدمات درمانی نرسیده و مصارف درمانی این سازمان، بعد از اجرای این طرح کلان، سه‌برابر شده است. درعین‌حال نباید فراموش کرد که پوشش بیمه‌ای خدمات توانبخشی، در شرایطی است که تخت استاندارد برای ارائه مطلوب این خدمات به بیمه‌شده‌ها وجود داشته باشد، اما در شرایطی که به گفته رئیس انجمن طب‌فیزیکی و توانبخشی، تعداد تخت‌های توانبخشی استاندارد در کل کشور به 60 تخت هم نمی‌رسد، پوشش بیمه‌ای تخت‌های غیراستاندارد در حوزه توانبخشی، جز اتلاف منابع بیمه‌ای و هدررفت سرمایه بیمه‌شده‌ها، حاصل دیگری به همراه نخواهد داشت. 
 

منبع: هفته نامه آتیه نو. سمیرا عظیمی نژاد 


ارسال نظر

captcha