نسخه‌هایی که«فارماکوپه» را دور می‌زنند!

تجویز داروهای خارج از فهرست دارونامه رسمی (فارماکوپه)، اقتصاد سلامت را دچار مشکل می‌کند و بیمار را به بازار غیرقانونی دارو سوق می‌دهد.

تامین 24 /صنعت داروسازی کشور، به چنان رشد قابل‌توجهی دست یافته است که براساس آمارهای رسمی، بیش از 95درصد نیاز دارویی کشور از طریق تولیدات داخلی تامین می‌شود. این پتانسیل بالای صنعت دارو در ایران، موجب شده که مشابه داخلی بسیاری از داروهای خارجی تولید شود. براساس قانون برنامه ششم توسعه، تجویز هرگونه داروی خارجی که خارج از فهرست دارونامه رسمی (فارماکوپه) باشد، غیرقانونی است، اما با این وجود، شاهد هستیم که هنوز هم در برخی مطب‌ها، داروهایی خارجی تجویز می‌شود که خارج از فهرست دارویی کشور است و در کمتر داروخانه‌ای هم پیدا می‌شود.

تجویز داروهای خارجی که تازه در بازار دارویی جهان توزیع شده و هنوز کارایی‌اش از منظر علمی اثبات نشده، به یک چالش جدی در نظام سلامت ایران تبدیل شده است و بخشی از اعتبارات نظام سلامت، صرف همین تجویزهای خارج از فارماکوپه می‌شود.

درحالی‌که قانون به‌صراحت، تجویز داروی خارج از فارماکوپه را ممنوع کرده است، اما کم نیستند پزشکانی که این قانون را زیر پا می‌گذارند و داروهایی تجویز می‌کنند که بیمار برای پیداکردنش به دردسر می‌افتد.

تصور کنید بیماری که دچار یک بیماری صعب‌العلاج است و پزشک معالج او، برایش داروی خارجی کمیاب تجویز می‌کند، این بیمار، حتی اگر نمونه داخلی این دارو هم وجود داشته باشد، به احتمال زیاد به هر دری خواهد زد تا همان داروی تجویزشده از سوی پزشک مورد اعتمادش را تهیه کند. همین مساله خیلی اوقات باعث می شود که بیمار به دام مافیای دارو بیفتد و نیاز دارویی‌اش را از بازار غیررسمی و قاچاق تامین کند.

اینکه تجویز پزشک موجب شود که بیمار به سمت بازار غیرقانونی دارو سوق داده شود، فقط یک چشمه از تبعات تجویز داروی خارج از فارماکوپه است که می‌تواند «اقتصاد سلامت» را هم به با مشکلات جدی روبه‌رو کند.

 

اصلاح فرهنگ مصرف دارو، اقتصاد سلامت را نجات می‌دهد

براساس آمارهای ارائه‌شده اخیر از سوی سازمان غذا و دارو، صادرات دارو نسبت به سال ۹۴، حدود ۲۰درصد افزایش داشته که عمده صادرات نیز در حوزه داروهای «هایتک» یا همان داروهای با فناوری ساخت بالا و داروهای «بایوتکنولوژیک» بوده است.

حجم صادرات ایران در سال گذشته در حوزه دارو حدود ۱۳میلیون دلار بوده است که این میزان دارو به‌صورت داروی ساخته‌شده به کشورهای همسایه از جمله عراق، افغانستان، کشورهای آسیای میانه، روسیه و همچنین کشورهای آفریقایی از جمله اوگاندا و غنا، صادر شده است.

دکتر شهاب‌الدین جنیدی جعفری، عضو هیئت‌مدیره انجمن داروسازان تهران، در گفت‌وگو با آتیه‌نو، این دستاوردها را نشانه واضحی از جهش صنعت داروسازی ایران می‌داند و می‌گوید: «بخش عمده‌ای از مشکل تجویز داروی خارج از فارماکوپه، به باور فرهنگی پزشک و بیمار برمی‌گردد.» این باور که هنوز هم برخی پزشکان و بیماران به دستاوردهای داخلی در صنعت دارو اطمینان ندارند و داروی خارجی را تحت هر شرایطی ترجیح می‌دهند، نشانه این است که ما نتوانسته‌ایم دستاوردهای دارویی کشور را به‌خوبی به مردم اطلاع بدهیم و قطعا در زمینه اطلاع‌رسانی، کم‌کاری شده است.

به‌گفته جنیدی جعفری، کارآزمایی بالینی و تحقیقات داخلی و جهانی، همگی تایید می‌کنند که نمونه‌های داخلی دارو، هیچ دست‌کمی از نمونه های خارجی ندارد و حتی در خیلی از موارد، نمونه‌های داخلی دارو در ایران، بسیار باکیفیت‌تر از نمونه‌های خارجی است.

درصورتی‌که تجویز داروی خارج از فارماکوپه ادامه داشته باشد، به اعتقاد این کارشناس دارویی، صنایع داروسازی داخلی نیز  دچار مشکلات اقتصادی قابل‌توجهی خواهند شد؛ زیرا توسعه صنایع دارویی کشور، مستلزم این است که باور ملی نسبت به اثربخشی داروهای ایرانی وجود داشته باشد.

این عضو هیئت‌مدیره انجمن داروسازان تهران، با اشاره به اینکه اصلاح فرهنگ مصرف دارو، اقتصاد سلامت را نجات می‌دهد، تاکید دارد: «صنایع دارویی در کشور ما کاملا می‌تواند با صنایع دارویی در سایر نقاط جهان رقابت کند. اگر داروی ایرانی مثل چند دهه قبل، از کمیت و کیفیت بالایی برخوردار نبود، بر ضرورت تغییر فرهنگ دارویی کشور تاکید نداشتیم، اما وقتی علم روز داروسازی دنیا هم کیفیت داروهای ایرانی را تضمین می‌کند، تجویز داروهای مشابه خارجی از سوی برخی پزشکان، کاملا کم‌لطفی و اجحاف در حق فعالان دارویی کشور است.»

 

زخم تجویزهای غیرعلمی بر تن نظام سلامت

 خودکفایی صددرصدی در حوزه دارو، بی‌معنی و غیرعلمی است، زیرا نیاز نیست که یک کشور برای تهیه همه داروها، خودش دست به کار تولید بزند و انبوهی از سرمایه‌های ملی را صرف تولید داروهایی کند که با قیمتی بسیارپایین‌تر می‌تواند وارد کشور شود. در توسعه‌یافته‌ترین کشورها نیز واردات داروهایی با فناوری ساخت‌ بالا رواج دارد و معمولا هر کشوری تلاش می‌کند که روی تولید چند داروی پیشرفته سرمایه‌گذاری کند تا از طریق صادرات همان داروها، سایر نیازهای دارویی کشور را تامین کند.

درحالی‌که  واردات دارو، رقمی حدود پنج‌درصد کل بازار دارو را شامل می‌شود، اما همان پنج‌درصد، حدود 40‌درصد ارزش ریالی داروهای کشور را شامل می‌شود. البته در چند سال اخیر، کشور در زمینه ساخت داروهایی با فناوری ساخت بالا به موفقیت‌های چشمگیری دست یافته است، اما همچنان نیاز داریم که برای کاهش این ارزش ریالی واردات دارو، برنامه‌ریزی جدی انجام شود.

اگر قرار باشد که جدای از واردات رسمی، سهمی از بازار دارو هم به واردات غیرقانونی و قاچاق داروهایی اختصاص پیدا کند که خارج از فهرست دارونامه رسمی کشور قرار دارند، آن‌وقت سهم ریالی بازار واردات دارو، بسیار بالاتر از 40درصد خواهد شد و ارز زیادی نیز از کشور خارج می‌شود که همین مساله، هیچ تناسبی با سیاست‌های اقتصاد مقاومتی ندارد.

دکتر فرهاد جعفری، متخصص پزشکی اجتماعی و عضو هیئت‌علمی دانشگاه شاهد، در گفت‌وگو با آتیه‌نو، بر این باور است که اگر تدوین و ابلاغ راهنمای بالینی در نظام سلامت ما جدی گرفته شود و نهادهای ناظر نیز بر تجویزهای پزشکان نظارت کنند، تجویز داروهای خارج از فارماکوپه، بسیار کاهش خواهد یافت.

به‌گفته جعفری، تجویز داروهای خارجی که نمونه داخلی آن وجود دارد، موجب خرج‌تراشی برای بیمار و نظام سلامت می‌شود و به افزایش تقاضاهای القایی در حوزه سلامت، دامن می‌زند.

این استاد دانشگاه تاکید دارد که اگر نظام ارجاع و پزشک خانواده، به‌درستی به‌اجرا درآید و پرونده الکترونیک سلامت برای همه مردم تشکیل شود، آن‌وقت شفافیت و سطح نظارت در نظام سلامت ما بالاتر خواهد رفت و در آن صورت، پزشک نمی‌تواند هر دارویی را که دوست دارد، در نسخه بیمار بنویسد.

تجویز داروهای خارجی که حتی در خاک همان کشور تولیدکننده هم مجوز عرضه پیدا نکرده است، به باور جعفری، علاوه بر تحمیل هزینه‌های غیرضروری به نظام سلامت، مروج فرهنگ و عادت غلطی هم خواهد شد که در آن، مردم به سمت داروهای خارجی گران‌قیمت، کشش پیدا می‌کنند و فرهنگ دارویی مردم، دستخوش تغییر خواهد شد.

همچنین تجویز داروهای تازه‌وارد خارجی، این تصور غلط را هم در بین بیماران جا می‌اندازد که هر دارویی که در داروخانه‌ها پیدا نشد، پس حتما آن دارو خیلی مفید و کاربردی است و باید به هر قیمتی آن را تهیه کرد، درصورتی‌که این تصور، کاملا غلط است و با مبانی علمی همخوانی ندارد.

 

منبع:هفته نامه آتیه نو


ارسال نظر

captcha